Fatmir Terziu: Në përvjetorin e ndarjes nga jeta të Emin Ethem Haxhiademit

Emri i pinjollit të demokracisë Emin Et'hem Haxhiademi ka mbetur i lidhur pazgjidhshmërisht me historinë e Elbasanit. Emin Ethem Haxhiademi, i biri i dramaturgut të madh Et’hem Haxhiademi, i njohur si babai i tragjedisë shqiptare, dhe vetë një figurë e respektuar e jetës publike elbasanase, që në vitet e para të demokracisë u bë kryetari i parë postkomunist i Bashkisë së Elbasanit. Në një shkrim që pata botuar vite më parë në gazetën “Fjala e Lirë”, e u ribotua paralelisht nga i ndjeri Tomor Jolldashi në gazetën e tij të pavarur “Elbasani” (por pati një lapsus për vendin e qytetin ku iu dha „Qytetar Nderi“ në SHBA, theksohej se Emin Haxhiademi rridhte nga “një familje atdhetare dhe e arsimuar”, një familje që kishte sakrifikuar shumë për kombin dhe që kishte paguar shtrenjtë bindjet e saj. Artikulli kujtonte se babai i tij, Et’hem Haxhiademi, “u burgos dhe vdiq në burg, por nuk hoqi dorë nga bindjet e tij”, duke lënë si amanet te bijtë dashurinë për atdheun dhe për idealet njerëzore.

Jeta e Emin Haxhiademit ishte një rrugëtim i vështirë, por i mbushur me dinjitet. Edhe pse përfundoi me rezultate të shkëlqyera shkollimin, për vite me radhë iu mohua e drejta për të vazhduar studimet e larta për shkak të biografisë familjare. Megjithatë, ai nuk u dorëzua. Siç shkruhej në atë artikull: “Ai mundi t’ia gjejë vetveten vetëm në vitet e demokracisë”, kur më në fund iu hap rruga për të realizuar ëndrrat dhe për t’i shërbyer qytetit të tij. Elbasanasit e vlerësuan këtë njeri të qetë, të urtë dhe të ndershëm. Në zgjedhjet e para pluraliste ai fitoi besimin e qytetarëve dhe mori drejtimin e Bashkisë së Elbasanit në një periudhë tepër delikate. Në ditarin e tij, cituar në gazetë, ai shkruante fjalë që zbulojnë shpirtin e një shërbëtori publik të rrallë: “Fillova ritin e pritjes së njerëzve të varfër dhe me dhimbje, vura re se nuk kisha çfarë t’u jepja… Përpara meje kisha një oqean dhimbjesh.”

Kjo ndjeshmëri njerëzore e shoqëroi gjatë gjithë veprimtarisë së tij. Ai nuk e shihte postin si pushtet, por si përgjegjësi morale. Shpesh u thoshte bashkëqytetarëve: “Ju jeni gjykatësit e mi!” Një fjali e thjeshtë, por që përmbledh filozofinë e tij të drejtimit: llogaridhënie ndaj qytetarëve dhe respekt për njerëzit. Vlerësimi për të nuk mbeti vetëm brenda kufijve të Elbasanit. Siç dëshmon edhe artikulli i asaj kohe, Emin Haxhiademi gjatë një vizite zyrtare në Shtetet e Bashkuara, qyteti i Lincolnit në Nebraska e nderoi me titullin “Qytetar Nderi”, duke vlerësuar personalitetin dhe kontributin e tij në forcimin e lidhjeve qytetare dhe demokratike.

Sot, në përvjetorin e ndarjes së tij nga jeta, kujtojmë jo vetëm një drejtues vendor, por një njeri që mbarti me dinjitet trashëgiminë e një familjeje të madhe shqiptare. Kujtojmë një qytetar që e deshi Elbasanin dhe që në kohët më të vështira zgjodhi të ishte pranë njerëzve. Kujtojmë Emin Et'hem Haxhiademin, njeriun që besonte se shërbimi ndaj qytetit është mbi të gjitha shërbim ndaj ndërgjegjes. Kujtimi i tij mbetet i gjallë në historinë e Elbasanit dhe në respektin e atyre që e njohën, e vlerësuan dhe e deshën. Në fund të fundit, siç e dëshmoi vetë jeta e tij, nderi më i madh për një njeri është të mbetet në kujtesën e qytetit të vet.

Një nga pjesët më domethënëse të atij shkrimi lidhej me mënyrën se si Emin Haxhiademi e kuptonte marrëdhënien mes qytetarit dhe drejtuesit. Në një kohë kur demokracia shqiptare sapo kishte nisur të hidhte hapat e parë, ai nuk kërkoi të krijonte distancë me njerëzit, por të ishte sa më pranë tyre. Në gazetë theksohej se ai e kishte kthyer në ritual takimin e përditshëm me qytetarët, duke dëgjuar hallet dhe shqetësimet e tyre. Ishte një mënyrë qeverisjeje që buronte nga ndershmëria dhe nga bindja se detyra publike nuk mund të ushtrohej pa dëgjuar zërin e njerëzve të zakonshëm. Shumë domethënëse mbeten edhe fjalët e tij: “Isha i varfër edhe unë, kryetari i Bashkisë, sikurse ishin edhe ata.” Në këtë pohim nuk fshihet vetëm realiteti i vështirë ekonomik i atyre viteve, por edhe një ndjenjë e thellë solidariteti me qytetarët. Ai nuk e shihte veten mbi njerëzit, por mes tyre. Kjo e bëri të fitonte respektin e elbasanasve, të cilët në figurën e tij panë një drejtues që nuk premtonte mrekulli, por sinqeritet dhe përkushtim.

Artikulli i asaj kohe vinte në dukje se familja Haxhiademi ishte simbol i qëndresës dhe i besimit te vlerat kombëtare. Amaneti i Et’hem Haxhiademit, i përmbledhur në fjalët “Duajeni Atdheun, duajeni popullin, duajeni idealin e të ardhshmes!”, duket se u mishërua më së miri në jetën dhe veprimtarinë e Eminit. Ai e trashëgoi këtë frymë qytetarie dhe e shndërroi në një model shërbimi publik, duke e parë postin jo si privilegj, por si mision. Në kujtesën e Elbasanit, Emin Haxhiademi mbetet pjesë e asaj gjenerate që u përpoq të ndërtonte ura mes së shkuarës së dhimbshme dhe së ardhmes demokratike. Ai erdhi në krye të bashkisë në një periudhë kur qyteti kishte nevojë për besim, qetësi dhe vizion. Ndoshta jo të gjitha ëndrrat e asaj kohe mundën të realizoheshin, por përpjekja e tij për të vendosur qytetarin në qendër të vëmendjes mbetet një nga vlerat më të çmuara të trashëgimisë së tij.

Sot, kur vitet kanë kaluar dhe shumë prej protagonistëve të atyre ditëve nuk janë më mes nesh, figura e Emin Ethem Haxhiademit fiton një peshë edhe më të veçantë, ai meriton të jetë pas vdekjes „Qytetar Nderi i Elbasanit“. Kjo, sepse ai kujtohet si biri dinjitoz i një familjeje të shquar, si kryetari i parë postkomunist i Elbasanit dhe si njeriu që e mbajti gjithmonë të hapur derën për qytetarët. Kjo është arsyeja pse emri i tij vazhdon të përmendet me respekt dhe mirënjohje, si pjesë e historisë moderne të Elbasanit dhe e kujtesës së tij qytetare.

Në kujtimet e bashkëkohësve të tij, Emin Et’hem Haxhiademi nuk mbetet vetëm si drejtues i pushtetit vendor, por edhe si një mësues i përkushtuar, që jetën e tij profesionale ia kushtoi arsimit dhe formimit të brezave. Mësuesi i ndjerë Sami Domni e kujtonte atë si një figurë të rrallë të arsimit shqiptar, një njeri që pas përfundimit të Shkollës Normale zgjodhi rrugën më të vështirë, atë të shërbimit në fshatrat e thellë të Shqipërisë. Nga Tepelena në Gramsh, nga Lushnja në Librazhd e më pas në Elbasan, ai mbeti gjithmonë pranë njerëzve të thjeshtë, duke edukuar e ndriçuar me dije breza të tërë nxënësish.

Sami Domni theksonte se gjatë gjithë karrierës së tij arsimore, Emin Haxhiademi punoi larg komoditeteve të qytetit. Ai shërbeu në zonat më të vështira, jo për zgjedhje personale, por për shkak të paragjykimeve dhe kufizimeve që regjimi i kohës ushtronte ndaj familjeve me tradita atdhetare e intelektuale. Megjithatë, asnjëherë nuk u ankua dhe as nuk u tërhoq nga misioni i tij. Përkundrazi, ai u dallua për aftësi të spikatura pedagogjike, metodike dhe didaktike, duke fituar respektin e nxënësve, prindërve dhe kolegëve.

Kur erdhën vitet e demokracisë, qytetarët e Elbasanit panë tek ai jo vetëm mësuesin e nderuar, por edhe njeriun e ndershëm që mund të drejtonte fatet e qytetit. Kështu, në zgjedhjet e para pluraliste, ai u zgjodh Kryetar i Bashkisë së Elbasanit, duke u bërë simbol i një epoke të re. Sami Domni e përshkruante këtë moment si kthimin e meritës tek njeriu i duhur, tek biri i një familjeje me rrënjë të thella patriotike dhe demokratike, i rritur me kulturë kombëtare dhe perëndimore.

Vlerësimet që mori gjatë jetës nuk ishin të rastësishme. Gjatë një vizite zyrtare në Shtetet e Bashkuara, qyteti i Lincolnit në Nebraska e nderoi me titullin “Qytetar Nderi”, duke vlerësuar personalitetin dhe kontributin e tij në forcimin e lidhjeve qytetare dhe demokratike. Ishte një nderim që vinte si pasqyrim i figurës së tij fisnike dhe i respektit që ai ngjallte kudo ku përfaqësonte Elbasanin dhe Shqipërinë. Po ashtu, për rolin e tij të rëndësishëm në lëvizjen demokratike të viteve ’90, Emin Et’hem Haxhiademi u dekorua me titullin “Pishtar i Demokracisë”, një vlerësim që përmbledh më së miri jetën e tij. Ai ishte një njeri që e përjetoi padrejtësinë, por nuk humbi kurrë besimin tek liria; një mësues që edukoi me shembull; një drejtues që shërbeu me përulësi; dhe një qytetar që e deshi Elbasanin deri në fund të jetës së tij. Prandaj sot, në përvjetorin e largimit të tij nga kjo botë, emri i Emin Et’hem Haxhiademit kujtohet me nderim si një nga figurat më të ndritura të Elbasanit demokratik.