Viron KONA: Kocka

                                         -rrëfim-

      Miku im Ibrahimi Hajdarmataj nga fshati Zogaj i Tropojës e ka bërë zakon që sa herë vjen në Tiranë e gjen kohën të më takoj. Jemi njohur kur unë punoja redaktor te gazeta “Mësuesi”, në vitet 2004 - 2009. Aso kohe Ibrahimi kryente detyrën drejtor i shkollës së mesme të fshatit Zogaj, Tropojë,  por herë pas here sillte artikuj për gazetën nga shkollat e rrethit të Tropojës, apo nga rrethet e Kukësit, të Pukës, të Hasit dhe të Kosovës. Gazeta i lidh ngushtë dhe i miqëson njerëzit, kështu që gjatë kohës që Ibrahimi sillte artikujt, doemos që e pinim edhe nga një kafe dhe aty flisnim për jetën, përmendnim emra miqsh të njohur, por edhe tregonim episode, histori e ngjarje të ndryshme. Mbaj mend që, midis të tjerash Ibrahimi më thoshte se  e vetmja gjë që e dëshpëronte kur nisej për në Tiranë, ishte rruga nga Qafë - Prushi deri në Zogaj, rreth 20 kilometra. Ajo ishte hapur në vitin 1938 nga italianët për transportin e kromit të minierës së Zogajt. Paralel me të shkonte edhe një tren, vagoni i parë i të cilit përdorej për rreth 30 pasagjerë, kurse dy vagonët e tjerë mbusheshin me mineral kromi.

       Kur Ibrahimi më fliste për atë rrugë të pashtruar e me gropa dhe shprehte pakënaqësinë  e bashkëfshatarëve të tij, unë trishtohesha bashkë me të. Si për ta qetësuar mikun tim, edhe unë i tregoja se, kur më duhej të shkoja në Vlorë me autobus nga Tirana,  ndieja një torturë të vërtetë kur autobusi kalonte në unazën e Kavajës, të Lushnjës apo të Fierit, të cilat kishin kaq shumë gropa, saqë autobusi ngjasonte me një anije që lëkundet në detin me dallgë...

      Tashmë, unë dhe Ibrahimi ndonëse jemi në pension e larg njëri-tjetrit, përsëri takohemi. Kujtojmë me mall kohën e gazetës, kolegët dhe miqtë tanë të dikurshëm, si dhe flasim për fëmijët, nipërit dhe mbesat tona. Unë e pyes Ibrahimin edhe për disa të veçanta të fshatit të tij dhe nga ai kam mësuar se Zogaj është një fshat  i begatë, por edhe i pasur me mineral kromi. Aty rriten me shumicë bimë mjekësore  si: dëllinja e zezë, molla e egër, trumza, luleshtrydhet, trëndafili i egër, rrënjët e hithrës, lule kamomili...Zogaj përmendet veçanërisht për mjaltin e trumzës, për kullotat e pasura me bar, për unitetin dhe harmoninë e fshatarëve, ku, siç më thotë Ibrahimi, ka më shumë se 100 vjet që nuk ka akte të hasmërisë apo vjedhje... Atje, stallat e bagëtive nuk mbyllen asnjëherë me dry, pasi prona e tjetrit konsiderohet e shenjtë. Fshati i ruan thellë traditat dhe atje është e njohur mikpritja. Malësorët thonë: “Kur vjen mysafiri, gëzohen edhe trarët e shtëpisë”...

      Një nga këto ditë sesi u kujtova dhe e pyeta:

      -Ibrahim, është shtruar me asfalt rruga nga Qafë - Prushi deri në Zogaj? 

      -Jo, - m`u përgjigj ai i trishtuar, - asgjë nuk është bërë. Ndonjëherë firma që nxjerr minerale hedh disa lopata zhavorr dhe aq.

      -Më vjen keq! – shpreha unë keqardhjen, por pas një heshtje të shkurtër u kujtova për  diçka dhe i thashë me humor:-E di, Ibrahim, që “çdo e keqe e ka edhe një të mirë?”

      -Nuk të kuptova, përse e ke fjalën? – më pyeti ai serioz.

      -Jo, nuk e kam fjalën për ndonjë të mirë që sjell rruga e keqe, që ju bëni nga Qafë- Prushi në Zogaj, por po flas në përgjithësi.

      -E çfarë të mire mund të na sjellë një rrugë e keqe? – tha me qesëndi Ibrahimi.

      -Po ja, do të të tregoj  një histori të shkurtër për të vërtetuar fjalën e popullit se “çdo e keqe e ka edhe një të mirë!”

      Ibrahimi më hodhi një vështrim ironik, por gjithsesi u bë gati të  dëgjonte këtë të mirë të çuditshme që vinte nga rruga e keqe!

      -Shumë vite më parë, në Vlorë, - nisa unë, - një burrë u sëmur papritmas nga grykët, thuajse iu bllokua frymëmarrja, s’nxirrte dot zë dhe herë - herë humbte ndjenjat. Duke parë gjendjen e tij, familjarët e çuan urgjent në spitalin e qytetit. Mjekët e vizituan, i bënë radiografi dhe shpejt arritën në përfundimin se i sëmuri kishte një hije të herrët diku thellë në grykë. Ata shfaqën dyshimin se ajo hije e herrët, ishte qartësisht shenjë e një sëmundjeje të keqe.

      -Bëhuni të fortë! - i tha njëri nga mjekët familjarëve të të sëmurit që qëndronin me ankth dhe thellësisht të dëshpëruar.

      -Sikur ta çojmë për një vizitë mjekësore në kryeqytet, - tha djali i të sëmurit, një njëzetvjeçar, - atje ka aparatura dhe laboratorë më modern...

      Mjeku ngriti supet dhe s’foli. Dukej sikur thoshte që të mos mundoheshin kot, të mos sfiliteshin, as ata dhe as i sëmuri...

      Por djali nguli këmbë që ta çonin babanë doemos në kryeqytet.

      -Ju lutem, ndërmjetësoni që ta çojmë me një nga ambulancat e spitalit, - i tha ai mjekut.

      -Ambulancat i kemi me defekt, vetëm njëra është në gjendje pune, por ajo duhej të jetë për urgjencat.

      Djaloshi shkoi në zyrat e spitalit, por edhe atje i thanë:

      -Na vjen keq, por bëni si të bëni dhe gjeni vet ndonjë mjet.

      Djali, së bashku me babanë e sëmur hipën në autobusin e linjës Vlorë - Tiranë dhe u nisën. Në autobus djali e mbante  babanë mbështetur në krahët e tij si ta kishte fëmijë. Kur sapo hynë në unazën e pashtruar të qytetit të Fierit, frymëmarrja e të sëmurit as që po dëgjohej. Djali u alarmua dhe thërriti për ndihmë në autobus, mbase aty  do të kishte ndonjë mjek, por jo, të gjithë ngrinin supet ngaqë s`dinin se çfarë ndihme t`i jepnin. Ata vetëm sa e shihnin me keqardhje, dikush u përpoq t`i jepte kurajë, por asgjë më shumë. E çfarë mund të bënin ata?

      -Të shkojmë në spitalin e Fierit, - tha dikush.

      -Jo, jo, - tha djali, - edhe ata do të na thonë si ata në Vlorë. Vetëm në Tiranë mund t`i bëhet derman babait. Le të vazhdojmë rrugën, - tha djali dhe, ndërkohë ai vijonte të bënte më të mirën e asaj që dinte, i fërkonte qafën dhe grykën babait, por ai as që reagonte dhe bëhej më keq...

      -Po më ikën babai! - thërriste djali i përlotur.-Por zëri i tij sikur endej në një hapësirë boshe. Ndërkaq kishin  arritur në unazën e Lushnjës. Autobusi nisi të lëvizte shumë ngadalë për shkak të gropave të mëdha të rrugës...

      -Aman, - i lutej djali i të sëmurit shoferit të autobusit, - ec më shpejt, babai po më vdes!

      -Kaq mundem, - ia kthente me keqardhje shoferi, - nëse  shtoj shpejtësinë, do të pësojmë defekt të rëndë dhe kemi për të mbetur këtu.

      Me shpirt në dhëmbë djali mbante shtrënguar babanë dhe s’dinte çfarë të bënte më shumë, ndërsa ai kishte varur krejt kokën dhe kishte mbyllur sytë. Herë - herë djali i vinte një pasqyrë te buzët dhe, ajo që i jepte një fije shprese se babai ishte ende gjallë, ishte një gjurmë fare e zbehtë fryme, që ravijëzohej në pasqyrë... Autobusi vijonte rrugën. Erdhi unaza e Kavajës, gropat ishin edhe më të thella dhe shfaqeshin si dallgë apo gunga pranë njëra - tjetrës. Autobusi lëkundej gjithnjë e më shumë, në të vërtetë ai përplasej me zhurmë dhe batohej herë në njërin krah dhe herë në krahun tjetër....

      Të gjithë në autobus thuajse i kishin humbur krejt shpresat se i sëmuri do të mbërrinte i gjallë në spitalet e kryeqytetit. Djali zuri të qante, në fillim me ngashërime e pastaj me lot të nxehtë. Disa nga udhëtarët i vajtën pranë që ta qetësonin. Ata e këshillonin “të bëhej i fortë, sepse në jetë çfarë nuk ndodhte, edhe mrekullitë për njerëzit ishin, babai i tij, kushedi, mund ta merrte veten papritmas, veçse ai djalë s`duhej dorëzohej. T`i tani je burrë!”  - i thoshin...

      Kur autobusi u përplas shumë fort në një gropë dhe, të gjithë pasagjerët duke mallkuar mezi sa u mbajtën në hekurat e ndenjëseve, atë çast, fare papritmas, nga gryka e të sëmurit  doli një teshtimë e fortë dhe e çjerrë, pastaj dhe një kollitje e mbytur dhe e mundimshme.

      -Më iku babai, më iku! - thërriti djali me dhembje e ngashërim. 

      Disa udhëtarë e mbajtën fort trupin e të sëmurit që po përpëlitej, kur, befas, ai u drodh, u ngërdhesh, rrotulloi kokën dhe qafën në mënyrë të çuditshme dhe, në atë çast të gjithë panë se në grykën e tij u shfaq një send ngjyrë gri, i cili pas një teshtime të rrufeshme fluturoi drejt xhamit të dritares së autobusit, u përplas me  tingëllimë dhe ra përdhe diku poshtë ndenjëses. Ishte një kockë e gjakosur. Ndërsa të gjithë shihnin si të hutuar dhe krejt të habitur kockën e gjakosur, befas dëgjuan një zë të mbytur e me ndërprerje, që sikur po vinte nga një pus i thellë. Ishte  zëri i ngjirur i të sëmurit:

      -Mos qaj, o bir..., më duket se... ia hodha!

      Djali shqeu sytë nga habia, pa mundur ta besonte zërin e të atit. Ndërkohë, përmes kollitjeve të rënda,  gulçimave dhe shkumës që nxirrte nga goja, zëri i të sëmurit sa vinte e bëhej më i qartë:

      -Jam mirë, o bir! Ajo kockë, ajo kockë më kishte zënë grykën, më kishte zënë frymën... !

      -Baba, baba! - thërriti djali, që tashmë përsëri po qante, por nga gëzimi.

      I sëmuri, tashmë ishte ngritur ndenjur dhe kishte drejtuar trupin. Dukej i munduar e i sfilitur nga ajo që kishte kaluar, por dhe nga etja dhe të pangrënët. Ai tashmë po lutej:

      -Ujë, o bir, ujë!

      Shpejt dikush i afroi një pagurë të vogël me ujë. I sëmuri piu me gllënjka të mëdha dhe, pasi i pa me sy të zbehtë të gjithë sa ishin rreth tij, tha duke folur ngadalë e me vështirësi:

       -Para një jave,... kur hëngrëm një pulë, një pulë shqerake,... isha i uritur, ...haja shpejt dhe... atëherë, po,... atëherë duket se më ngeci në grykë ajo kockë e shpifur...

      Djali sa s`po thërriste nga gëzimi.

      -Baba, baba, shpëtove, shpëtove!

      -Rruga, o bir..., kjo rrugë e keqe dhe me gropa..., përplasjet dhe lëkundjet e autobusit...  u bënë shkak që të më dalë ajo kockë nga gryka, - i tha babai, teksa të gjithë pasagjerët në autobus u përfshinë në një gaz të sinqertë dhe në biseda të hareshme...

      ...

      Pasi mbarova rrëfimin, disa çaste, edhe unë, edhe Ibrahimi ndenjëm të menduar dhe pa folur.

      -Shkruaje, shkruaje këtë histori! - më këshilloi befas Ibrahimi.

      -E kujt i duhet, - thashë unë, -kjo është nga ato historitë për të qarë dhe për të qeshur, ndryshe i thonë edhe ngjarje tragjikomike.

      -E po në vend që të qajmë, le të qeshim, - tha Ibrahimi buzagaz dhe shtoi: -Thonë se e qeshura të zgjat jetën, apo jo?

      -Po, or po, por ndonjëherë duket se ta zgjat jetën edhe rruga e prishur! - i thashë unë me ironi dhe të dy u përfshimë në atë gaz të hareshëm, që i thonë “qesh se s`qaj dot!”