VDEKJA E ARTISTIT


Miho Gjini

Tregim

Po rishfaqesha në qytetin tim ku pata jetuar për më shumë se dyzetë vite, si një fëmijë i humbur në kushedi se në ç'rrethana dhe tani gjithë drojë po endesha sa andej këtej i frikësuar nga prindër të ashpër. E dija se unë dhe njerëzit e mi ishim armiqësuar tanimë aq shumë sa mbartja në shpirt ndjenjën e të braktisurit, njeriut që nuk di nga t'ia mbajë, diçka midis fajtorit dhe të revoltuarit, por gjithsesi të qënies pa strehë. Tanimë kisha fituar një status të ri që quhej "armiku i klasës". U drodha. Një pikë shiu vjeshtak më depërtoi në qafë pas jakës së xhaketës së vjetër, sa më akulloi shpinën.. Lëviza menjëherë nga vendi. E kisha vuajtur dënimin, pa patur asnjë faj, po atë etiketimin e rezikshëm "të armikut"(!), më ngjante sikur e mbaja mbi kuriz dhunshëm! Sepse shoqëria e përkthente më të keqe se sa, ta zëmë, imoral, vjedhës, vrasës, apo ku ta di unë se ç'farë dhe e gjithë kjo ishte aq e frikshme dhe drithëruese sa të stepte në çdo hap që hidhje. Pashë orën. Ç'kërkoja vallë në këto anë të vetmuara dhe në këtë orë të mbrëmjes, kur edhe e ftohta t'i pret këmbet dhe kur të gjithë gjejnë një vënd për t'u ngrohur? Ecja kuturum,-si i themi andej nga ana jonë. Më përmendi akacja që më doli përpara, pemë e lartë, përgjysmë e ndriçuar dhe sikur e njoha atë rrugë. Këtej pat qënë dikur shtëpia ime. Po do më njihnin vallë? Qesha hidhur. Se asnjë nga kalimtarët nuk e ktheu kokën nga ky njeri i strukur nën akacje. Po sikur të më njihnin, ç'bëhej? Buisi brenda meje kërcënimi i fshehtë i "armikut", se vërtetë më mxorrën prej andej, po vallë a isha i sigurt që nuk do më rikthenin! Çdo ky tip njeriu që bredh në errësirën e natës, me jakën e një xhakete të vjetër ngritur!? Shiu mori vrullin e vet dhe unë po shikoja se mos gjeja një strehë më të sigurt se nënakacja. Dhe përballë meje vrejta vërtetë një strehë llamarine që zhurmonte hatashëm nga vrundulli i shiut kokërmadh. Renda për atje, me "pllaq e plluqen" e këpucëve të mia tërë baltë. I ftohti sa vinte e shtohej.Duart më ishin akulluar. I hukata disa herë, pastaj i futa nën sqetulla. Po majat e gishtave të këmbëve nuk i ndjeja fare. Nisa të lëvizë aty ku isha futur, mandej edhe të hidhesha përpjetë për t'u ngrohur. Syri, veç, vazhdimisht punonte. Kjo qe një nënvetëdije e çuditshme, e vetmja pjesë e pa lagur e qënies e, për pasojë, endej e lirë ku të donte, Se nuk isha më asgje, veçse një i burgosur i lirë, nën qiellin e hapur, që merrte frymë, që s'dinte ku të mbrohej nga shiu, fare pa strehën e vet, nën kërcënimin e erës, shiut e, jo pak, edhe të kalimtarëve butaforikë.Sepse kështu më ngjanin, si në teatër, kur gjithçka e rrethon skenën butaforia e sendeve , e objekteve , po dhe e njerëzve që aty i quanim personazhe! Pikërisht atëhere, pashë të ndalonte në anë të rrugës një makinë, nga e cila zbritën dy njerëz që hapën me shpejtësi çadrat. U futën dhe ata në stehëzën përkarshi meje. Befas errdhën edhe dy makina të tjera, më të gjëndshëme se e para. Pas tyre, një mori makinash të tjera dhe se si u sajua aty një grupim njerëzisht, si të kishin mbirë nga dheu. U struka edhe më thellë strehëzës e vetvetes time dhe po i shikoja me kërshërin e një njeriu që s'ka ç'të bëjë tjetër gjë. Ata diç kërkonin e flisnin mbyturazi, si për dreq, që të mos i dëgjoja unë, kur mezi shihja vetëm shpinën e tyre, Po dy prej tyre se si u kthyen nga ana ime dhe munda të dalloj disa fytyra të njohura. O Zot! Dy aktorët më në zë të qytetit tonë, njeri prej të cilëve që kërkonte pa rreshtur të behej edhe drjtor, në mungesë të roleve,si ca të tjerë perreth tij,-e vetëmja gjë e egër, brenda atij tempulli fisnik! Dy të tjerët, ishin "kacavjerrsa",të cilët rinë e presin t'u bjerë ndonje rol "nga qielli"! Të paktën kështu përflitej në rrethet e tyre e fjalët vinin edhe aty ku isha unë, si në qiej të turbullt. Po hamëndësimet e mia u ndërprenë nga dy makina të tjera lluksoze që ndaluan përbri trotuarit, jo shumë larg meje. Midis atyre që zbritën, m'u ravijëzua fizionomia e një figure shumë të njohur e, për atë Perëndi, nuk doja që të ishte ajo, ajo, mikja ime e dikurshme....Lagështia më depërtoi deri në kockat e mia. U rrotullova nga ana e murit, për të mos më parë si isha katandisur në atë gjëndje të mjerë, edhe pse tisi i mbrëmjes qe zvarit para meje, tok me shiun që s'donte të pushone, në verbërinë e vet. Po me bishtin e syrit do të ndiqja ecjen e saj elegante, sikur do t'i përthyhej beli, shikoja këmbët e bukura të ndriçuara enkas nga neoni i shtyllës përbri, po edhe flokët që i kishte prer shkurtazi, si djemtë lozanjarë. Si vizatim që plotësonte ëndrrën time. Qe ajo. Do të vija bast me të gjithë banorët e Botës se qe ajo. Një drithërim e çuditshme më pushtoi të tërrin.E doja, po asnjëhere nuk kisha mundur t'i shprehja dashurinë time.Ndjehesha i përhumbur nga preferencat e regjisorëve që i jepnin vazhdimisht rolet e para, jo thjesht se interpretonte mirë, po qe edhe e bukur. Shumë e bukur. Ndërsa unë qëndroja gjithmonë i ndrojtur para saj , tek i shprehja të fshehtat artit të saj, që ajo vet sillej sikur nuk i kishte vën re, sikur nuk i dinte, por edhe une , edhe ajo silleshim si të dehur, shpërfillur, t ë përhumbur. Edhe shkrimet e mija në gazetë, me portretet e saj të rralla, ajo i shihte , kinse,me një indiferencë të shtirur dhe kjo shpërfillje e krenarisë sikur e bënin më interesante! Pastaj, jeta ime u këput e ra degë më degë, u zhduka diku, nëpër burgjet e shtetit, si të banoja nën dhe. Pas arestimit tim edhe këtë grua e kishin thirrur në hetuesi dhe unë akoma nuk e di nëse më kishte mbrojtur apo shitur. Mos të të rrëshqiste këmba, se vajte në djall të sëmës,-thoshte im atë...Dhe ja tek e kisha tani , pas kaq vitesh, disa hapa larg, unë do të rikthehesha përsëri nga muri dhe , për një çast, do të besoja se ajo ishte ku takohej fundi dhe fillimi i botës.Befas u riktheva me vrull, se diçka më errdhi në kujtesën time të vrarë, do të më kujtohej se, në atë shkallë, ku hynte grumbulli i atyre njerëzve që mërmërisnin pa pushim, jetonte miku im i vjetër Frano Namiku..Po po, aty ndodhej. Diku këtu afër ndaheshim bashkë, pas shfaqjeve, gati të përhumbur nëpër diskutimet tona të zjarrta, aqsa do të ndaheshim ngadonjëherë edhe të zëmëruar, rrëmbyer nga pasjoni fërgëllenjës. I kujtoja edhe në qelinë time ato mbrëmje magjie. Kur zbriste edhe i ftohti, ai ngrinte cepat e palltos së tij të vjeter e dalëboje e herë pas here kollitej dhe e hidhte cigaren poshtë, pa e mbarur dhe përnjëherësh ndizte tjetrën . Pikërisht në këto çaste unë ndiqja gishtrinjtë e tij që dridheshin, të zverdhur nga nikotina, zgavrat e mëdha të syve e ballin e gjëre si të Moisiut, bashkë me po atë ekspresion drithëronjës kur interpretonte Hamletin e Shekspirit. E gjithë qënia ime u përpi nga vetëtima të brendshme mendimesh.Kohët e largëta sepse ngatërroheshin me të atëditëshmen si në një lojë të mprehtë, sa aty gëzohesha aty edhe gjakosesha. Personazi i Hamletit qe një ëndërr që u bë realitet me ardhjen e një regjisori rus, i cili e zgjodhi pikërisht atë për ekspresivitetin, shtatin e hijshëm dhe botën shpirtërore që kishte. Në sallën e veshur me pellush vishnjë, në natën e premjerës , unë isha i ulur pranë së shoqes, Kleopatrës, e cila ngjante atë mbrëmje tepër e hijshme. Në krahun e saj rinte e strukur e bija 12 vjeçare, me një ndrojë e frikë të natyrshme. I ati kishte kohë që s'ishte në vete, po mërmëriste fjalët e Shekspirit, shkruar që në mesjetën e hershme. Dhe, kur u hap perdja nën imazhet e forta që krijonte Bethoveni me muzikën e tij, ne u përpimë nga vuajtjet e Hamletit, tek përballej me fantazmën e atit të vrarë në pabesi! Një pasion i jashtzakonshëm derdhej nga shpirti i Namikut, mikut tim-Hamlet, thuajse mbinjerëzor. Sytë e tij të mëdhenj, herë digjnin prush e herë shkrepëtinin si kometa. Salla kishte ngrirë e tëra nga kjo qënie njerëzore, mbi të cilin tradhëtitë binin njera-pas tjetrës, ndërsa ai vuante e mezi duronte i dërrmuar dhe i papërmbajtur, me lote burri të heshtura e ulërrima të brendshme që vinin si jehona të largëta. Mbaj mënd se aktori që interpretonte Horacin , sikundër më kishte thënë një mbrëmje , tek ktheheshm për në shtëpiat toa, i qe afruar i tronditur nga shpërthimi i pazakontë i ndjenjave të Franos e do t'i mërmëriste në një çast pauze: "Miku im, ç'bën kështu?!. Nuk po të ndjek dot!" E,pas shfaqjes i kishte thënë përsëri: "Dëgjo , vëlla! Po të interpretosh gjithmonë kështu , do ta kesh jetën të shkurtër!". Dhe vërtetë, kështu do të ndodhte. Edhe kur e shpoi rapjera e Laertit ne skenën e fudit e ai u shtri përdhe si i vdekur, e bija në sallë, kishte ulërritur e tmerruar.. .Pati ndjesinë se i ati kaq e pat. Dhe vetem kur i ati doli nga roli, hoqi paruken, fshiu makjazhin e ndrroi rrobat e Princit të Danimarkës dhe dali nga teatri , e bija i'u hodh në qafë e përlotur dhe e shtrëngonte pranë trupit të saj që dridhej si purteka - Dëgjo, bija ime,-i kishte thënë ai,-Sa herë që aktori vdes në rolë, aq më tepër i shtohet jeta në të vërtetë!Pastaj i tha së shoqes të merrte vajzën e ta vinte të flinte sepse kishte dëshirë të rrinte edhe ca me mua. E dija. Ai donte gjithsesi mendimin tim për rolin, para se të qetësohej në shtratine vet. Nuk mund të priste të nesërmen, kur gazetat e pakta do shfaqnin pikpamjet e tyre apo të thonin atë shprehjen stereotipe se "teatri ynë e bëri edhe një hap përpara!". Unë isha, jo vetëm miku i tij, po edhe kritiku e biografi i tij dhe do të më dëgjonte në heshtje. Roli qe për të e për mua si një jetë njeriu dhe do të na zinte mesnata, duke u endur buzë Lanës, nënë ekualiptet, pa na bërë përshtypje , era e rënduar që vinte prej andej. Qe errur plotësisht. Dhe vazhdonte të binte po ai shi i dëndur, i shtruar, i ngeshëm, sikur të mos kishte ndërmend të pushonte kurrë. Para meje kaluan disa gra me të zeza veshur. Andej nga u drejtuan ato më zuri syri një Lajmërim vdekejesh të buavitur nga shiu, Prita sa hynë në shkallën e pallatit dykatësh të stilit rus, e ngrita xhaketën mbi kokë dhe u afrova. Stepa! Midis asaj kornize mortore shquajta qartë emrrin e Frano Namikut. Edhe fotografia e tij ishte aty. Nuk i ngjante aspak, as mikut tim e as pamjes së Hamleti që pata parë unë në skenë. Ngjante gjithçka e pavërtetë e më lindi në çast njëfarë proteste, Po duhej të zhbëhej gjithçka e të ikte edha miku im , si iku Princi i Danimarkës?! Dje bile, kaq papritur?! Ku kisha qënë vallë për t'a shpëtuar nga vdekja? Ku? Kishte vdekur një njeri mandej, që nuk duhej të vdiste,,,Sot,,,,Me datën....Ora...Nga nje sëmundje e pashërueshme thuhej,,,Po ç'rëndësi kishin të gjith