Timo Mërkuri: Nisaba që kthehet përmes fjalës

Nga Timo Mërkuri

“Vij sërish,

Gjithnjë e më e mprehur

Për heshtjen tënde të gurtë…”

Që këtu nis përplasja e vërtetë e poezisë: fjala përballë heshtjes. Por nuk kemi një heshtje të zakonshme. Është “e gurtë”, një heshtje që është bërë mur, shkëmb, kohë. Dhe gruaja nuk vjen për ta shembur. Ajo kërkon të çarat.

“Krijoj një rrugë të re nga hiçi

Dhe gjej të çarat e tua…”

Kjo është një nga nyjet e poezisë. Gruaja nuk pret që tjetri t’i hapë një derë. Ajo e krijon rrugën vetë. Edhe kur përpara ka vetëm një sipërfaqe të mbyllur.

Dhe pikërisht atëherë “unë”-ja e poezisë ndryshon natyrë:

“Deri sa bëhem fjalë

Që Nisaba ta kujton

Nëpërmjet meje.”

Këtu poezia merr një frymë tjetër. Nisaba nuk është një emër i sjellë për zbukurim. Ajo bëhet kujtesë e një fjale femërore që ka ardhur nga hershmëria historike e Mesopotamisë.

Nisaba, e lidhur me shkrimin dhe dijen e skribëve, është një nga ato figura që na kujtojnë se historia e fjalës nuk është shkruar vetëm nga ata që kanë mbetur në libra. Ka edhe zëra që janë zbehur, janë lënë në hije, janë humbur ndër shekuj.

Por ndoshta fjala nuk humbet. Vetëm pret kohën e saj. Dhe në këtë poezi, ajo kohë vjen përmes një gruaje tjetër.

Prandaj kthimi i Nisabës nuk është kthim historik. Është një kthim shpirtëror. Një grua poete e sotme i jep zë një jehone të lashtë. E merr nga largësia dhe e vendos në një marrëdhënie njerëzore, aty ku dashuria, dhimbja dhe krijimi preken me njëri-tjetrin.

Pastaj vjen pjesa më elementare e poezisë: uji, ajri, balta, dheu.

Jo si dekor. Si fillim. Uji ka hyrë tashmë në të çarat e shkëmbit. Ajri bëhet frymë. Balta dhe dheu e kthejnë njeriun te origjina.

Dhe gruaja, në këtë hapësirë, nuk është vetëm ajo që dashuron. Ajo bëhet krijuese.

Krijon një tjetër. Ose, më saktë, përpiqet ta ndihmojë tjetrin të rilindë.

“Dashuria që të rilindë

E të përkundë

Përjetshëm.”

Këtu dashuria merr një kuptim më të thellë se ndjenja. Ajo bëhet një lloj pune e heshtur mbi qenien. Si dora që i jep formë baltës.

Por poezia nuk ndalet te rilindja e tjetrit. Ajo kthehet përsëri te misteri i njeriut.

“Çdo ditë nga fillimi

Nisem për të njohur

Njeriun e ri në ty…”

Sa e vështirë është ta njohësh dikë që ndryshon.

Dhe sa e bukur është, njëkohësisht, kjo pamundësi për ta pasur tjetrin të përfunduar.

Ndoshta dashuria nuk është ta njohësh njëherë e përgjithmonë. Është të pranosh se çdo mëngjes mund të kesh përballë një njeri paksa tjetër.

Prandaj edhe ajo që kemi lënë te tjetri mund të na duket një ditë e huaj:

“Nuk janë më

As të miat.”

Këtu poezia bëhet e dhimbshme pa ngritur zërin. Ajo nuk kërkon pronësi mbi tjetrin. E pranon humbjen e asaj që dikur ishte e përbashkët.

Dhe pastaj vjen ajo figurë e bukur e fundit:

“Si arrij të krijoj parajsën

Brenda atij ferri…”

Më duket se këtu poezia e gjen përfundimisht gruan e saj. Një grua që nuk e pret botën të bëhet e mirë për të krijuar. Ajo krijon brenda vështirësisë.

Edhe shkëmbi ka një çarje ku mund të hyjë fjala. Edhe etja, diku, ruan ujin. Ndoshta edhe humbja nuk është fundi, por ai fillimi që nuk e kemi parë.

Dhe kështu “gruaja prej uji, ajri e dheu” nuk është vetëm një figurë e bukur. Është një mënyrë për ta kuptuar gruan si qenie që mban brenda vetes edhe brishtësinë, edhe forcën e krijimit.

Ndoshta kjo është arsyeja pse Nisaba duhej të ishte këtu.

Sepse një emër i lashtë mund të heshtë për shekuj, por fjala që ka lindur prej tij nuk ka pse të vdesë. Ajo mund të kalojë nga një grua te tjetra. Nga një kohë në tjetrën. Derisa, një ditë, dikush e dëgjon. Dhe e shkruan.

Këtë më duket se bën Albina Idrizi me këtë poezi: nuk i vendos një monument Nisabës. Ia hap përsëri derën fjalës së saj.

Dhe ndoshta kjo është më e bukur se çdo monument. Sepse monumentet qëndrojnë në vend.

Fjala udhëton e vjen tek ne.

Sarandë, gusht 2026

…….

Vij sërish,

Gjithnjë e më e mprehur

Për heshtjen tënde të gurtë

Që ngjan në shkëmbin e rrahur

Buzë detit.

Krijoj një rrugë të re nga hiçi

Dhe gjej të çarat e tua,

Marr një formë të re nga prekja

Dhe kthehem në ofshamën tënde

Deri sa bëhem fjalë

Që Nisaba ta kujton

Nëpërmjet meje:

           Të ujtë, 

            Të ujtë 

            Më merr, 

            Eliksir që në ty mbush 

            Krisjet e shpirtit 

            Në kohë etjesh e shkundullimash.

            Të ajërt, 

            Të ajërt 

             Më merr, 

            Fryma që të prin e të shtyn 

            Drejt vetes, 

            I humbur të mos jesh.

            Baltë 

            E dhe 

            Më merr, 

            Dashuria që të rilindë 

            E të përkundë 

            Përjetshëm.

Çdo ditë nga fillimi

Nisem për të njohur

Njeriun e ri në ty,

Që nuk e di nga vjen.

Dhe gjithçka që lashë në ty

Ngjan e vogël,

E tëhuajtur,

Nuk janë më

As të miat.

Ti nuk e fsheh mahnitjen

Si arrij të krijoj parajsën

Brenda atij ferri,

Kaq e thjeshtë dhe e butë

Grua prej uji, ajri e dheu.

(gusht ’26)