Sokol Demaku: Nga lotët e nënave u bë deti i kripur

2 minutes ago

4 min read

Një ese nga libri «Örnens land» ”Atdheu i shqiponjave”, përkthyer në shqip nga autori, Sokol Demaku.

Pranvera e vitit 1991 shënoi një nga periudhat më të errëta të historisë së Shqipërisë. Vendi nisi të zbrazet nga banorët e tij, i përfshirë nga një valë e paprecedentë emigracioni masiv. Edhe pse ndryshimet politike kishin sjellë shpresën e demokracisë në këtë vend të izoluar dhe të varfëruar, kushtet e vështira ekonomike e shoqërore ishin të tilla, saqë shumë njerëz nuk shihnin rrugëdalje tjetër përveçse largimit. Shprehja «Nga lotët e nënave u bë deti i kripur» përmbledh në mënyrë tronditëse dhimbjen dhe pikëllimin që kishte pushtuar vendin, ndërsa mijëra shqiptarë merrnin rrugën e mërgimit.

Në vend që të qëndronin për të rindërtuar atdheun e tyre, shqiptarët u detyruan të linin pas gjithçka: shtëpitë, familjet, kujtimet dhe një pjesë të jetës së tyre. Ishte tragjike të shihje se si një vend, i ndërtuar për 45 vjet me mund, djersë dhe sakrifica, po rrënohej brenda një kohe fare të shkurtër. Ndërkohë, vazhdonte shkatërrimi edhe i asaj pak pasurie që kishte mbetur. Pasojat e kësaj periudhe nuk u kufizuan vetëm në humbjet materiale, por lanë gjurmë të thella edhe në jetën dhe ndërgjegjen kolektive të shqiptarëve.

Në qytetet-port të Durrësit, Vlorës dhe Sarandës u zhvilluan skena dëshpërimi të papërshkrueshëm. Portet u mbushën me anije të mëdha e të vogla, shumë prej tyre të vjetra e të rrënuara, të tejmbushura me fëmijë, gra dhe të rinj. Njerëzit prisnin me orë të tëra, të shtyrë nga dëshira e dëshpëruar për t'u larguar nga atdheu, i cili tashmë u ngjante me një burg të madh. Ata që niseshin e dinin se ndoshta nuk do të ktheheshin më. Bashkë me vendin e tyre, rrezikonin të humbnin edhe një pjesë të identitetit, të kujtesës dhe të lidhjeve familjare.

Paradoksi i kësaj tragjedie qëndronte në faktin se, ndërsa mijëra njerëz përpiqeshin të largoheshin nga vendi, udhëheqësit e rinj demokratë vazhdonin të bënin premtime për ndërtimin e një Shqipërie të lirë e demokratike. Për shumë prej tyre, krijimi i një partie me emrin «Partia Demokratike» dukej sikur mjaftonte për t'u shpallur mbrojtës të demokracisë. Por gjendja e vendit dhe vuajtjet e popullit dëshmonin se rruga drejt demokracisë së vërtetë ishte shumë më e ndërlikuar sesa sloganet politike.

Për shqiptarët, të cilët prej brezash kishin jetuar e luftuar në kushte të vështira, eksodi masiv ishte një kujtesë e dhimbshme se ndryshimet politike nuk sjellin domosdoshmërisht një jetë më të mirë. Premtimet e Perëndimit për liri, mirëqenie dhe demokraci dukeshin të largëta, ndërsa njerëzit hipnin në anije për t'u larguar nga vendi i tyre. Ky kapitull i historisë shqiptare la plagë të thella, pasojat e të cilave vazhdojnë të ndihen edhe sot, në një shoqëri që ende përballet me trashëgiminë e asaj periudhe kaotike.

Pas 45 vjetësh nën regjimin komunist, Shqipëria u gjend papritur përballë një realiteti të ri politik. Ishte një kohë pritjesh të mëdha, shpresash dhe ëndrrash për një të ardhme më të mirë. Shumë njerëz besonin se liria më në fund ishte pranë dhe se do të mund të jetonin si qytetarët e vendeve të tjera të botës. Megjithatë, për një pjesë të madhe të popullsisë, kjo shpresë u shndërrua në zhgënjim të hidhur.

Pavarësisht premtimeve për demokraci dhe një jetë më të mirë, shumë shqiptarë vazhduan të pyesnin veten se përse ndryshimi, që duhej të sillte përparim, mori përmasa kaq tragjike. Udhëheqësit e rinj shpallnin fitoren e demokracisë, por për njerëzit e thjeshtë kjo periudhë u shoqërua me varfëri, pasiguri dhe vuajtje të shtuara. Edhe disa prej atyre që kishin marrë pjesë në përmbysjen e sistemit të vjetër u zhdukën në rrethanat e trazirave të kohës.

Deti Adriatik dhe deti Jon u shndërruan në simbole të tragjedisë që goditi shumë familje shqiptare.

Një rrëfim veçanërisht prekës është ai i një nëne që shkoi në port së bashku me vajzën e saj të vogël. Ajo hodhi lule në detin e qetë, ndërsa qante dhe i fliste në heshtje, sikur kërkonte prej tij një përgjigje për fatin e të dashurve që nuk ishin kthyer më. Vajzës i tregonte për vëllanë e saj, i cili ishte zhdukur në det dhe për të cilin askush nuk e dinte nëse ishte ende gjallë apo ishte bërë pjesë e thellësive të tij.

Kur vogëlushja e pyeti nënën se përse deti ishte i kripur, ajo iu përgjigj me dhimbje se deti ishte bërë i kripur nga lotët e nënave. Në këtë përgjigje të thjeshtë, por tronditëse, përmblidhet dhimbja e mijëra familjeve që humbën njerëzit e tyre në rrugët e pasigurta të mërgimit dhe që mbetën për vite me radhë pa përgjigje për fatin e tyre.

Në fund të shkurtit dhe në fillim të marsit të vitit 1991, kur mijëra shqiptarë largoheshin nga vendi përmes portit të Durrësit, u zhvillua një tragjedi pa skenar dhe pa regjisor. Në të nuk kishte aktorë të zgjedhur dhe as spektatorë të paprekur nga ngjarjet. Të gjithë ishin pjesë e dramës: ata që largoheshin, ata që mbeteshin pas dhe ata që prisnin me ankth lajme për njerëzit e tyre. Populli po linte pas atdheun, familjet dhe të afërmit, për t'u nisur drejt së panjohurës, në anije të tejmbushura dhe shpeshherë të pasigurta.

Kjo periudhë u karakterizua nga humbje të mëdha dhe nga një dhimbje që vështirë se mund të përshkruhet me fjalë. Shpresa për një jetë më të mirë zëvendësohej shpesh nga realiteti i një beteje të vazhdueshme për mbijetesë. Ajo mbetet një dëshmi e hidhur e kompleksitetit dhe e dhimbjes që shoqërojnë tranzicionet politike, veçanërisht kur ndryshimi përfshin të gjitha strukturat politike, ekonomike dhe shoqërore të një vendi.

Pas 45 vjetësh diktaturë, shumë shqiptarë besuan se ardhja e demokracisë do t'u hapte rrugën drejt një të ardhmeje më të mirë. Por, për një pjesë të madhe të tyre, vitet që pasuan u shënuan nga humbje, pasiguri dhe vuajtje të tjera.

Shumë njerëz ndiheshin sikur po përpiqeshin të shpëtonin nga hija e diktatorit, edhe pse ai kishte vdekur dhe statuja e tij ishte rrëzuar. Regjimi kishte marrë fund, por trashëgimia e tij vazhdonte të ndihej në jetën e përditshme. Demokracia e premtuar nuk po i përmbushte pritshmëritë, ndërsa një pjesë e udhëheqësve të rinj nuk dukej se e kuptonte përgjegjësinë që kërkonte qeverisja demokratike. Në vend të përmirësimit të jetës së qytetarëve, shpesh krijohej përshtypja se pushteti përdorej për të mbrojtur interesa personale dhe ato të njerëzve që kishin ndihmuar në ardhjen e tyre në krye të vendit.