Sarë Gjergji: EROTIKA E SUBLIMUAR NË POEZINË “NË ËNDRRËN MË TË BUKUR TË JETËS” TË SABIT RRUSTEMIT

May 6
4 min read

Poezia “NË ËNDRRËN MË TË BUKUR TË JETËS” paraqet një tekst lirik me dendësi të lartë figurative, ku përvoja e dashurisë dhe e bashkimit erotik ngrihet në një dimension pothuaj metafizik. Poezia ndërton një erotikë simbolike që lëviz ndërmjet sensualitetit kozmik të Nerudës dhe atmosferës metafizike të simbolizmit të Bodlerit. Megjithatë, ndryshe nga dramatika dekadente e Bodlerit dhe sensualiteti tokësor i Nerudës, teksti synon një formë të erotikes rituale dhe shëlbuese, ku dashuria shfaqet si energji që tejkalon vetminë, kohën dhe “jetërat e pajetuara”. Që në titull, poeti e vendos përjetimin në një hapësirë të ndërmjetme mes reales dhe ëndrrës, duke e konceptuar dashurinë si kulmim ekzistencial dhe si përmbushje të asaj që jeta e zakonshme nuk arrin ta realizojë. Vetë shënimi “Varianti final i poezisë së mëhershme, ‘Përtej jetërave të pajetuara’” tregon se kemi të bëjmë me një proces poetik të përpunimit të vazhdueshëm të kujtesës emocionale dhe të përjetimit shpirtëror.

Poezia hapet me një atmosferë mitike dhe rituale: “Në Natën e Madhe të Kryemotit”. Kjo sintagmë nuk funksionon vetëm si tregues kohor, por si simbol i kalimit, rilindjes dhe transformimit ekzistencial. “Nata e Madhe” bart një jehonë arketipale, duke e lidhur aktin e dashurisë me ritmet kozmike dhe me një cikël të ri të qenies. Figura femërore “zbret nga Maja e malit”, një imazh me ngarkesë të fuqishme simbolike, ku mali shfaqet si hapësirë e së lartës, e së shenjtës dhe e së paarritshmes. Zbritja e saj nuk është vetëm lëvizje fizike, por një epifani poetike: gruaja vjen si qenie shpëtuese, si energji që “shkrin djegat stinës me rreshka vetmie”. Këtu vetmia paraqitet si klimë e brendshme ekzistenciale, ndërsa dashuria si forcë transformuese dhe shëruese.

Një nga veçoritë më të rëndësishme të kësaj poezie është sensualiteti i lartë estetik, i cili nuk bie në vulgaritet, por ndërtohet përmes metaforash organike dhe natyrore. Poeti përdor një gjuhë të pasur me simbole të mjaltit, zgjoit, detit, oqeanit dhe zjarrit, duke krijuar një univers ku trupi dhe natyra bashkohen në një ritëm të vetëm poetik. Vargu: “Lehtas me majën e gjuhës e drithëroj atë fole prej mjalti” është një nga kulmet figurative të tekstit. “Foleja prej mjalti” është metaforë shumëdimensionale: ajo shenjon ëmbëlsinë, pjellorinë, fshehtësinë dhe qendrën intime të dashurisë. Ndërkohë, përdorimi i foljes “drithëroj” krijon një tension të brendshëm emocional dhe fizik, duke e shndërruar prekjen në akt poetik të ndjeshmërisë ekstreme.

Erotika në këtë poezi nuk mbetet në nivelin e instinktit, por spiritualizohet dhe ritualizohet. Akti i dashurisë përjetohet si zhytje në “thellina të padukshme / që vlojnë ndjenjash si Zgjue Bletësh”. Krahasimi me zgjoin e bletëve është jashtëzakonisht domethënës, sepse krijon idenë e një bote të gjallë, të vrullshme dhe të mbushur me energji instinktive. Bleta, tradicionalisht simbol i pjellorisë, punës dhe ëmbëlsisë, këtu bëhet metaforë e shpërthimit emocional dhe sensual. Kjo e bën poezinë të lëvizë vazhdimisht mes konkretës dhe simbolikes, mes trupores dhe metafizikes.

Një dimension tjetër i rëndësishëm i tekstit është dinamika e zjarrit dhe ujit. Në poezi shfaqen paralelisht “Zjarrushja”, “trekëndëshi i Zjarrtë”, “deti”, “oqeani” dhe “dallgët”. Këto elemente ndërtojnë një poetikë kontrastesh, ku zjarri simbolizon pasionin dhe etjen trupore, ndërsa uji pafundësinë e ndjenjës dhe humbjen e kufijve individualë. Sidomos vargjet:

“O ç’det i paparë i pa skaj shfaqet e zhduket

në një Oqean të Dalldisur dallgësh”

shprehin një përjetim ekstazik, ku subjekti lirik humbet në pafundësinë e dashurisë. Këtu dashuria nuk është më vetëm marrëdhënie mes dy qenieve, por bëhet gjendje kozmike, një “oqean” që përpin kohën, vetëdijen dhe kufijtë e unit. Pikërisht në këtë pikë poezia afrohet me poetikën e Nerudës, ku deti dhe pafundësia shërbejnë si metafora të erosit universal.

Po ashtu, ndërtimi i “trekëndëshit të Zjarrtë të etjes / mes Meje Asaj e Dashurisë” është një nga idetë më të fuqishme konceptuale të poezisë. Dashuria nuk paraqitet si ndjenjë abstrakte që buron vetëm nga dy subjektet, por si entitet i tretë, si fuqi autonome që ekziston mes tyre dhe i tejkalon ata. Kjo i jep tekstit një dimension filozofik dhe ontologjik: dashuria bëhet realitet më i madh se vetë individët që e përjetojnë.

Përmbyllja e poezisë rikthen motivin e “jetërave të pajetuara”, duke e lidhur tekstin me një ndjesi mallëngjimi ekzistencial. Vargu “etja që s’Shuhet më përfshinë përmotshëm” bart idenë e një dëshire të pafund dhe të pashtershme, e cila nuk shuhet as me realizimin e dashurisë. Kjo etje nuk është vetëm erotike; ajo është etje për absoluten, për plotësinë e qenies dhe për tejkalimin e kufijve të kohës njerëzore. Pikërisht këtu poezia arrin dimensionin e saj më të lartë metafizik: dashuria shndërrohet në formë të përjetësisë.

Në planin stilistik, poezia dallohet për gjuhën e pasur metaforike, ritmin e lirë dhe përdorimin e një leksiku që ndërthur elemente të gegërishtes poetike me neologjizma figurativë si “Zjarrushja”, “Amën e Djegur” dhe “Oqeani i Dalldisur”. Kjo i jep tekstit një tingëllim të njëkohshëm arkaik dhe modern. Vargu nuk ndërtohet mbi narracionin linear, por mbi shpërthime imazhesh, ndjesish dhe asociacionesh poetike, çka e bën poezinë të ketë karakter vizionar dhe muzikor.

Në tërësi, “NË ËNDRRËN MË TË BUKUR TË JETËS” është një poezi e fuqishme e erotikës së sublimuar, ku dashuria, trupi, natyra dhe metafizika bashkohen në një përjetim unik poetik. Teksti arrin të krijojë një estetikë të zjarrtë dhe të ëmbël njëkohësisht, ku sensualiteti shndërrohet në kërkim të përjetësisë, ndërsa ëndrra bëhet forma më e lartë e jetës së përmbushur.

Sabit Rrustemi

NË ËNDRRËN MË TË BUKUR TË JETËS

(Varianti final i poezisë së mëhershme, "Përtej jetërave të pajetuara" )

Në Natën e Madhe të Kryemotit

Ajo zbret nga Maja e malit

e shtrihet mes dy luginave të mia

për t'i shkrirë djegat stinës me rreshka vetmie

Tjerër ngjyrë merr jeta natyra e tonat fytyra

flakërojnë sytë e etur për një Natë si kjo

kur ma dhuron atë loçkë zemre pa fjalë

Lehtas me majën e gjuhës e drithëroj atë fole prej mjalti

ngadal e nxjerr pa e zgjue Amën e Djegur në pritje