Robert Martiko: POETIKA E NDJESHMËRISË DHE E ALTRUIZMIT SHPIRTËROR

Iliriana Sulkuqi përfaqëson një nga ato zëra poetikë që kanë arritur të ruajnë një lidhje të fortë mes ndjeshmërisë njerëzore, përvojës jetësore dhe dinjitetit krijues. E lindur në Elbasan në vitin 1951, me formim të gjerë kulturor dhe me një rrugëtim që kalon te letërsia dhe gazetaria, ajo mbetet një figurë e veçantë në poezinë bashkëkohore shqiptare.

Në krijimtarinë e saj ndihet vazhdimisht tensioni midis dhimbjes dhe forcës së brendshme. Poezia e Ilirianës nuk ndërtohet mbi artificin apo lojën intelektuale të fjalës, por mbi përvojën e jetuar dhe mbi nevojën për të mbrojtur njeriun nga mpirja shpirtërore. Tek ajo fjala poetike ka shpesh karakter rrëfyes, emocional dhe ekzistencial njëkohësisht. Ajo shkruan për gruan, vetminë, mallin, dashurinë, humbjen, emigrimin, kujtesën dhe dinjitetin njerëzor, por gjithmonë me një ton që shmang sentimentalizmin e lehtë dhe kërkon thelbin e përvojës.

Një nga elementët më të rëndësishëm të poetikës së saj është ndjeshmëria njerëzore e lidhur me kujtesën. Sulkuqi nuk është poete e harresës. Ajo mbart në krijimtarinë e saj një përkushtim të rrallë ndaj figurave letrare, kulturës dhe njerëzve të artit shqiptar. Spikat dashuria dhe nderimi i saj i veçantë për artisten Margarita Xhepa. Veprimtaritë e saj përkujtimore, botimet kushtuar poetëve të ndjerë dhe përpjekja për të ruajtur kujtesën kulturore tregojnë se për të poezia nuk është vetëm akt individual, por edhe përgjegjësi morale ndaj traditës shpirtërore shqiptare.

Në planin stilistik, Iliriana Sulkuqi ka një gjuhë të drejtpërdrejtë, të ngrohtë dhe shpesh të mbushur me energji impulsive. Kritika ka vënë në dukje temperamentin e saj të hovshëm dhe aftësinë për të krijuar një poetikë personale, ku emocionalja ndërthuret me revoltën dhe me një ndjenjë të fortë njerëzore.

Përvoja e emigrimit në New York City pas vitit 2004 i ka dhënë krijimtarisë së saj një horizont më të gjerë reflektimi. Ajo mbetet e lidhur fort me Shqipërinë, por njëkohësisht mbart edhe përvojën e poetit në mërgim, që jeton mes dy botëve: kujtesës së vendlindjes dhe realitetit të diasporës shqiptare. Kjo i jep poezisë së saj një dimension të veçantë mallëngjyes, ku vendlindja s’është vetëm hapësirë gjeografike, por pjesë e identitetit shpirtëror.

Në një kohë kur letërsia shpesh rrëshqet drejt spektaklit të sipërfaqshëm, Iliriana Sulkuqi mbetet një zë që i qëndron besnik ndjenjës së sinqertë poetike. Forca e saj nuk qëndron tek eksperimentimi formal apo tek zhurma mediatike, por tek aftësia për të ruajtur njerëzoren në poezi.