Fatmir Terziu: A ka të drejtë Majko?

Kur një postim në X prek një aleancë të tërë

Nga Fatmir Terziu

Tek Deklarata e kryeministrit të Malit të Zi, Milojko Spajiç, për veprimtari të koordinuara hibride nga dy vende fqinje me synim destabilizimin e Malit të Zi, qëndron thelbi i reagimit të Pandeli Majkos. Majko nuk ngre thjesht një kundërshtim politik ndaj kryeministrit malazez. Ai kërkon një sqarim: nëse pas këtyre deklarimeve fshihen akuza konkrete ndaj Shqipërisë, atëherë kemi të bëjmë me një çështje që nuk mund të lihet në nivelin e një postimi në rrjetet sociale. Nëse Shqipëria është një nga dy vendet e nënkuptuara, siç është raportuar nga media malazeze, atëherë pyetja bëhet edhe më serioze: a mundet një kryeministër i një vendi anëtar të NATO-s të akuzojë, drejtpërdrejt ose tërthorazi, një vend tjetër anëtar të së njëjtës aleancë për destabilizim, pa paraqitur prova dhe pa ndjekur kanalet diplomatike?

Kjo nuk është pyetje retorike. Është pyetje që lidhet me vetë kuptimin e aleancës. Shqipëria dhe Mali i Zi nuk janë dy vende të izoluara në një hartë ballkanike. Të dyja janë anëtare të NATO-s dhe ndajnë jo vetëm një hapësirë të përbashkët gjeopolitike, por edhe interesa të rëndësishme të sigurisë në Adriatik dhe në Ballkanin Perëndimor. Në një hapësirë ku historia, ndikimet e jashtme, nacionalizmat dhe lufta hibride vazhdojnë të jenë realitete, fjalët e një kryeministri kanë peshë shumë më të madhe se 280 karaktere në X.

Prandaj Majko ka të drejtë në një pikë themelore: nëse akuza është serioze, duhet të ketë edhe një trajtim serioz të saj. Një akuzë për destabilizim nuk është koment sportiv. Nuk është një mendim personal. Nuk është një batutë politike. Ajo prek sigurinë kombëtare, marrëdhëniet ndërmjet dy shteteve dhe, në këtë rast, edhe kredibilitetin e një aleance ushtarake ku të dyja vendet bëjnë pjesë. Por ka edhe një pyetje tjetër që duhet bërë.

A është kryeministri Spajiç duke folur mbi bazën e informacioneve të verifikuara nga strukturat shtetërore, apo kemi të bëjmë me një deklaratë politike të nxituar, të ushqyer nga tensionet e brendshme dhe nga klima e ndërlikuar politike e Malit të Zi?

Kjo duhet sqaruar nga Podgorica. Sepse nëse ekzistojnë prova, ato duhet t'u paraqiten institucioneve përkatëse dhe partnerëve. Nëse ka ndërhyrje të huaja, ato duhen hetuar dhe denoncuar. Nëse ka një operacion hibrid, ai duhet trajtuar si kërcënim real. Por nëse Shqipëria është përfshirë vetëm përmes aludimeve mediatike dhe burimeve anonime, atëherë një kryeministër duhet të jetë shumë më i kujdesshëm përpara se të krijojë një hije dyshimi mbi një shtet fqinj dhe aleat.

Këtu qëndron edhe rëndësia e vërejtjes së Majkos për “notat diplomatike”. Diplomacia nuk është krijuar për të zbukuruar konfliktet. Ajo është krijuar pikërisht për t'i parandaluar ato. Kur një shtet ka një shqetësim serioz për veprimtarinë e një shteti tjetër, ekzistojnë kanale zyrtare. Ekzistojnë ministritë e jashtme, shërbimet diplomatike, strukturat e sigurisë dhe, mbi të gjitha, mekanizmat e konsultimit të aleancës.

Rrjetet sociale mund të jenë vendi ku bëhet publike një çështje. Por nuk mund të jenë vendi ku një shtet ndërton një dosje akuzash.

Dhe këtu bëhet e rëndësishme edhe historia e veçantë e Malit të Zi.

Podgorica ka pasur për shumë vite nevojë të ruajë një ekuilibër të vështirë ndërmjet identiteteve, interesave dhe orientimeve të ndryshme që bashkëjetojnë në shoqërinë malazeze. Marrëdhëniet me Serbinë, Kosovën, Shqipërinë, Kroacinë dhe aktorë të tjerë rajonalë nuk mund të trajtohen me të njëjtën gjuhë dhe me të njëjtin instrument politik. Çdo ndryshim i tonit nga Podgorica ndihet shumë më larg kufijve të Malit të Zi.

Prandaj deklarata e Spajiç duhet parë edhe në këtë prizëm: a kemi një ndryshim të qëndrimit politik të Malit të Zi, apo kemi një moment emocional të kryeministrit?

Në të dyja rastet, përgjigjja është e nevojshme.

Shqipëria, nga ana e saj, nuk duhet të përgjigjet me të njëjtën monedhë emocionale. Nëse akuza është e pabazuar, përgjigjja më e fortë nuk është një kundërakuzë në rrjetet sociale, por kërkesa zyrtare për sqarim. Nëse ka prova, ato duhet të kërkohen. Nëse nuk ka prova, atëherë duhet të kërkohet që tërthorja të mos shndërrohet në fakt.

Ballkani ka vuajtur mjaftueshëm nga aludimet që më pas janë shndërruar në narrativa politike.

Dhe NATO nuk është një hapësirë ku aleatët duhet të komunikojnë me njëri-tjetrin përmes dyshimeve.

Në këtë kuptim, pyetja “A ka të drejtë Majko?” nuk ka vetëm një përgjigje politike. Po, Majko ka të drejtë të kërkojë sqarim. Por tani topi është në fushën e institucioneve malazeze. Nëse Spajiç ka folur mbi bazën e fakteve, Mali i Zi duhet t'i bëjë ato të qarta. Nëse jo, atëherë Podgorica duhet të sqarojë se deklarata ishte një vlerësim politik dhe jo një akuzë shtetërore ndaj Shqipërisë.

Sepse në politikën ndërkombëtare, sidomos në Ballkan, heshtja pas një akuze nuk është gjithmonë maturi. Ndonjëherë ajo krijon hapësirë për propagandë. Dhe pikërisht për këtë arsye, kjo histori nuk duhet të mbyllet me një postim në X.

 Duhet të marrë përgjigje në gjuhën e diplomacisë. Nëse kemi përballë një kërcënim hibrid, duhet ta dimë. Nëse kemi përballë një keqkuptim politik, duhet ta sqarojmë. Dhe nëse kemi përballë një akuzë të pabazuar ndaj një vendi aleat, ajo duhet të korrigjohet. Në NATO, fqinjësia nuk është vetëm gjeografi. Është edhe besim. Dhe besimi nuk mund të ndërtohet mbi aludime.