Migel Flor: Maxhun Osmanaj – poeti që e ndërton madhështinë me thjeshtësi...

Poetë që e kërkojnë vëmendjen me figura të stërngarkuara e me fjalë që shpesh humbasin kuptimin në labirintin e tyre... Maxhun Osmanaj ecën në drejtimin e kundërt. Ai është poeti që të afrohet qetë, pa bujë, dhe kur mbaron së lexuari, e kupton se poezia e tij ka lënë gjurmë të thella. Vargu i tij nuk kërkon të impresionojë; kërkon të prekë. Dhe këtë e arrin përmes një gjuhe të pastër, të natyrshme e të mbushur me përjetime. Ai nuk ndërton poezi për t'u admiruar nga larg, por për t'u jetuar nga afër. Në poezinë "Fytyra e dhimbjes", autori e personifikon dhimbjen duke i dhënë tipare njerëzore: "Ajo ka fytyrë të ngrysur, Sy të errësuar..." Vetëm me këto dy vargje krijohet portreti i një dhimbjeje universale. Më tej ai shkruan: "Shpesh, tokën e ujit me lot, Nuk bleron asnjë bimë, dot..." Këtu poeti na kujton se jo çdo lot lind shpresë dhe jo çdo plagë e shëron koha. "Lëkurën ia lëvron plugu i pikëllimit..." Është një nga figurat më goditëse të poezisë së tij. Pikëllimi nuk mbetet ndjenjë; ai shndërrohet në plug që çan tokën e shpirtit. Kulmi filozofik vjen në mbyllje: "Se kohën e përvëluar E thanë shpirti për frutim..." Një metaforë e fuqishme për kohën që nuk jep më fryte, sepse shpresa është tharë në rrënjë. Një tjetër dimension i krijimtarisë së Maxhun Osmanajt shfaqet në poezinë "Takim me De Radën në Shën Mitër". "I lodhur, n'bronz, kur më pa, Mikpritje bujare t'përmallshme më la." Bronzi merr frymë. Monumenti nuk është më metal; bëhet njeri. Bëhet arbëreshi që pret me mall bijtë e Arbërisë. "Sytë i shkrepnin; dhimbje – Arbëri..." Në këtë varg nuk shohim vetëm De Radën. Shohim historinë e një kombi, plagën e mërgimit dhe dashurinë që nuk shuhet kurrë për atdheun. Po aq prekëse janë edhe kujtimet për veprat e tij: "Për 'Motin e Madh' shumë patëm biseduar... Me net të tëra 'Këngët e Milosaos' kurrë s'i patëm përfunduar..." Këto vargje dëshmojnë se letërsia nuk është vetëm tekst; ajo është dialog, kujtesë dhe jetë. Kur De Rada thotë: "Gjaku i shprishur, m'i ruan rrënjët e mia..." lexuesi ndien testamentin shpirtëror të arbëreshëve dhe të çdo shqiptari që jeton larg vendlindjes. Një tjetër perlë poetike është "Do stinë më përfytyrohen...". "Do stinë më përfytyrohen si ngacmim..." Koha këtu nuk matet me kalendar, por me kujtesë. "Me një stinë që e barti si valixhe..." Një metaforë e rrallë, ku stina bëhet kujtim, barrë dhe shoqëruese e jetës. "Herë ma bën me sy, Herë n'dhomë të shpirtit i hy..." Dashuria, kujtesa dhe koha hyjnë në shpirt pa trokitur. Ndërsa fundi është krejt filozofik: "Lumi ndjek rrugën e vet, Mjegulla mjegullon malet, Gjelbërimi kërkon të mbetet gjelbërim, Por piktura e ngjyrave ka një çmim..." Këto vargje flasin për ligjin e jetës: çdo ndryshim ka koston e vet dhe çdo ngjyrë fitohet duke humbur një tjetër. Por kulmi i mendimit poetik të Maxhun Osmanajt, sipas meje, ngrihet në këto dy vargje: "Nga hapa të rëndë të grave me taka, Që veten e mbajnë për princesha, o Zot..." Në pamje të parë duket sikur poeti ironizon një kategori grash që jetojnë për dukjen. Në të vërtetë, ai godet një fenomen shumë më të madh: qytetërimin e fasadës. "Hapat e rëndë" nuk janë vetëm tingulli i takave mbi asfalt. Janë pesha e kotësisë, e mendjemadhësisë dhe e një identiteti të ndërtuar mbi pamjen. Njeriu ecën me trup, por rëndon nga zbrazëtia e shpirtit. Nuk janë takat që peshojnë; është egoja që është bërë më e rëndë se vetë qenia. Edhe fjala "princesha" nuk përdoret si kompliment. Ajo është metaforë e një bote ku titujt fitohen përpara pasqyrës dhe jo përmes karakterit. Këto "princesha" nuk kurorëzohen nga fisnikëria e shpirtit, por nga dritat e vitrinave, filtrat e rrjeteve sociale dhe adhurimi i vetvetes. Narcizmi zë vendin e dashurisë, ndërsa përmbajtja sakrifikohet për imazhin. Këto dy vargje nuk janë kritikë ndaj gruas si figurë. Janë kritikë ndaj zbrazëtisë njerëzore, kudo ku ajo shfaqet. Gruaja këtu është simbol artistik i një epoke që e mat njeriun me pamjen dhe jo me thellësinë. Është "dama pariziane", kukulla e vitrinës, e krijuar për të joshur shikimin, por jo për të ushqyer mendimin. Në vetëm pak fjalë, Maxhun Osmanaj përshkruan dramën e qytetërimit bashkëkohor: njerëzit investojnë gjithnjë e më shumë në trup dhe gjithnjë e më pak në ndërgjegje. Kozmetika bëhet më e rëndësishme se karakteri. Marka më e rëndësishme se morali. Pasqyra më e rëndësishme se vetëdija. Instagrami shpesh bëhet më i rëndësishëm se jeta reale. Këtu qëndron madhështia e poetit. Ai nuk moralizon, nuk bërtet dhe nuk predikon. Ai bind. Me pak fjalë ngre një aktakuzë të heshtur ndaj kohës sonë. Pikërisht kjo është fuqia e poezisë së Maxhun Osmanajt: të zgjojë mendimin pa e imponuar atë. Në një kohë kur shumë autorë e ndërtojnë poezinë mbi zhurmën e figurave, Maxhun Osmanaj e ndërton mbi qetësinë e mendimit.