Mentor Serjani: UNË, PISHKU DHE PJACA

Në vitet 1987–1992, koha ecte ndryshe, si një lumë i ngadaltë që përkëdhel brigjet dhe mbartte mbi shpinë zërat e njerëzve. Në atë rrjedhë të qetë, punoja si brigadier në sektorin Piqeras–Sasaj të Ndërmarrjes Bujqësore Lukovë. Puna me njerëzit nuk është thjesht kryerja e një detyre; është si një udhëtim në një pyll të dendur karakteresh, ku çdo hap mund të të çojë në dritë ose në hije. Çdo mëngjes i ndaja punëtorët si një bari që shpërndan kopenë në kullota të ndryshme, duke u besuar duarve të tyre fatin e ditës. Pastaj, me një tufë letrash në dorë, ato raporte të thata që mbanin brenda djersën dhe mundin, ngjitesha drejt zyrave të sektorit. Atë ditë, ngjitesha nga Lumi i Bunecit, apo thjesht “Lumi”, siç i themi ne Sasanjotët. Për mua ai Lum nuk ishte thjesht ujë; ishte një damar i gjallë i tokës, që rrihte nën këmbët tona. Dielli më kishte shkrirë në djersë, si kripa që tretet në det. Kur kalova Përroin e Gropave dhe dola tek Mulliri i Millonare, ndjeva sikur po dilja nga një botë në tjetrën, nga freskia e ujit në nxehtësinë e gurit. Kalldrëmi i fshatit më priste si një libër i hapur, ku çdo gur ishte një fjalë e vjetër, e shkruar nga këmbët e brezave. Dhe aty, si një figurë e dalë nga një përrallë e vjetër, u shfaq ajo plaka, e vogël në trup, por e madhe në vite. Shpejtova hapin, dhe me respekt i thashë: Mirëmëngjes, mëmëëë! Por ajo nuk ma ktheu përshëndetjen. Më pa drejt në sy, si dikush që sheh përtej teje, dhe më hodhi një pyetje që më ra si një gur në ujë të qetë. Ka dalë pishkëë në pjacëëë? Fjala e saj u zgjat në ajër si një fill i hollë, që nuk këputej dot. Ajo “ë”-ja e gjatë më dukej si një jehonë e thellë, që vinte nga një kohë ku fjalët kishin tjetër peshë. Çfarë?! – thashë, i zënë në befasi. Pishk, more, pishk! – ma ktheu ajo, me një pafajësi që nuk e kuptoi moskuptimin nga ana ime. Dhe aty për aty, brenda meje, diçka u përmbys. U skuqa si një mollë e kapur në befasi nga dielli. Mendimet m’u trazuan si ujërat e turbullta pas një shiu të rrëmbyeshëm. Fjala “pishk” më tingëlloi si një e panjohur e rrezikshme, si një derë që s’duhej hapur. Isha vetëm 22 vjeç, në atë moshë kur turpi të vjen më shpejt se arsyeja dhe mendja shpesh mbetet më pas se reagimi i zemrës. Vazhdova rrugën, duke u përgjigjur me një “jo” të thatë, por jo më si më parë. Hapat më rëndonin, sikur secili gur i kalldrëmit më pyeste: “Çfarë bëre?” Kur mbërrita në zyrat e sektorit, mendja ime ishte bërë një nyjë e fortë. Iu afrova një kolegu, si dikush që kërkon të zgjidhë një enigmë që e mundon. Ai më dëgjoi dhe shpërtheu në të qeshura, jo si një zë, por si një kaskadë që bie nga mali: Uu, uu, uu! Po “peshk”, more, “peshk”! A të martë djalli, të martë! Në atë çast, gjithçka u kthye në vend. Fjala e mistershme u shndërrua në një krijesë të thjeshtë deti. Turpi im u tret si mjegulla në diellin e mëngjesit. Edhe unë qesha, fillimisht si një mbrojtje, pastaj si një çlirim. Ndjeva sikur dikush më kishte hequr nga shpatullat një thes të rëndë e të padukshëm, të mbushur me mendime të kota. Fryma m’u kthye, e lehtë dhe e lirë. Pastaj, së bashku me kolegun, shkuam në qendrën e fshatit, në “Pjacë”, siç i thonë Piqerasiotët, të ndikuar nga kultura italiane, pasi shumë kohë më parë nga ky fshat, por edhe nga Sasaji e Buneci, emigruan në Vila Badesa të Italisë shumë banorë, ku ende ruajnë traditat dhe historinë e tyre. Në mbyllje të këtyre radhëve dua të theksoj se që nga ajo ditë, kuptova se gjuha është si një det i thellë: në sipërfaqe duket e qetë, por poshtë fsheh rryma që mund të të marrin me vete pa e kuptuar. Një fjalë e vetme mund të të fundosë në turp ose të të nxjerrë në breg me të qeshura. Dhe sot, sa herë dëgjoj fjalën “pishk”, më del përpara ajo plakë, ai kalldrëm dhe ai çast i çuditshëm ku u përpoqa të deshifroj botën me çelësin e gabuar. Një kujtim i vogël, por që shkëlqen, si një pikë drite që nuk shuhet në errësirën e viteve.