Menda Vreto: Këpucët e grisura

Një rrugëtim mes largimit, sakrificës dhe shpresës

Menda Vreto

Nuk e di nëse njeriu, në momentin që largohet nga vendi i tij, e kupton vërtet se sa shumë do të ndryshojë jeta.

Ndoshta në atë moment mendon vetëm për ditën e nesërme. Për një punë. Për një mundësi. Për një jetë pak më të mirë. Ndoshta mendon se do të qëndrosh larg vetëm për pak kohë dhe pastaj do të kthehesh. Por jeta shpesh i ndryshon planet pa të pyetur.

Ne u nisëm me pak gjëra.

Me një valixhe, disa rroba, disa fotografi, kujtime që nuk mund t’i linin pas dhe një ëndërr që ende nuk e dinim nëse do të bëhej realitet.

U nisëm me këpucë të grisura.

Dhe ndoshta kjo është mënyra më e thjeshtë për të treguar se nga kemi ardhur.

Nuk kishim nevojë për këpucë të reja për të ndjekur një ëndërr. Na duhej vetëm guximi për të bërë hapin e parë.

Të largohesh nga vendi ku ke lindur nuk është vetëm të kalosh një kufi. Është të lësh pas një pjesë të vetes.

Lë pas rrugën ku je rritur.

Shtëpinë ku ke kaluar fëmijërinë.

Njerëzit që të njohin që nga dita e parë.

Zërat, aromat, festat familjare, miqtë, kujtimet.

Dhe, mbi të gjitha, lë pas një jetë që e njeh, për të hyrë në një jetë që nuk e njeh fare.

Kur nisesh, askush nuk mund të të premtojë se gjithçka do të shkojë mirë.

Askush nuk të thotë se do të gjesh menjëherë një punë të mirë.

Askush nuk të garanton se do të kesh një shtëpi të bukur, miq të mirë apo një jetë të qetë.

Ndonjëherë ke vetëm një adresë të shkruar në telefon dhe një numër që mund ta telefonosh kur të mbërrish.

Dhe pastaj fillon gjithçka.

Nga zero.

Në fillim, një vend i huaj duket i bukur nga larg.

Rrugët janë të reja. Qytetet janë të mëdha. Njerëzit ecin shpejt. Gjithçka duket sikur ka më shumë mundësi.

Por pas ditëve të para fillon realiteti.

Duhet të gjesh punë.

Duhet të gjesh një vend ku të flesh.

Duhet të mësosh gjuhën.

Duhet të kuptosh dokumentet.

Duhet të mësosh si funksionon gjithçka.

Dhe ndërkohë, duhet të jetosh me mallin për njerëzit që ke lënë pas.

Mund të jesh në mes të një qyteti me miliona njerëz dhe përsëri të ndihesh vetëm.

Mund të jesh mes zhurmës, por të të mungojë një zë i vetëm.

Zëri i nënës.

Zëri i babait.

Zëri i fëmijës.

Zëri i dikujt që të thotë: “Hajde në shtëpi.”

Por ti nuk mund të shkosh.

Sepse ke ardhur për një arsye.

Ke ardhur për të provuar.

Dhe kjo është ajo që të mban.

Ka njerëz që e kanë filluar jetën e tyre jashtë vendit duke bërë punë që nuk i kishin imagjinuar kurrë.

Punë të rënda.

Punë në ndërtim.

Në magazina.

Në fabrika.

Në restorante.

Në pastrim.

Në kuzhina.

Punë që fillojnë herët dhe mbarojnë vonë.

Punë ku duart lodhen, shpina dhemb dhe këmbët mezi të mbajnë.

Por të nesërmen zgjohesh përsëri.

Sepse ke një arsye.

Ndoshta një fëmijë që pret në shtëpi.

Ndoshta prindërit që kanë nevojë për ty.

Ndoshta një ëndërr që nuk do ta lësh përgjysmë.

Mendoj për një djalë të ri që zbret në një qytet të huaj dhe nuk di pothuajse asnjë fjalë të gjuhës.

Ditën e parë nuk di ku të shkojë.

Ditën e dytë kërkon punë.

Ditën e tretë troket në një derë.

Dikush i thotë “jo”.

Ai shkon në një vend tjetër.

Përsëri “jo”.

Dhe vazhdon.

Derisa dikush i thotë “po”.

Ndoshta ajo punë nuk është ajo që kishte ëndërruar.

Por ai e pranon.

Sepse duhet të fillojë diku.

Dhe fillimi nuk ka pse të jetë perfekt.

Mjafton të jetë fillim.

Pastaj vjen gjuha.

Sa e vështirë është të jetosh në një vend ku nuk kupton çfarë thonë njerëzit?

Të hysh në një zyrë dhe të mos dish çfarë të kërkosh.

Të marrësh një letër dhe të mos kuptosh çfarë shkruhet aty.

Të shkosh në punë dhe të përpiqesh të kuptosh udhëzimet.

Të bësh sikur e kuptove, edhe pse në të vërtetë nuk kuptove asgjë.

Por pastaj fillon të mësosh.

Një fjalë.

Pastaj një tjetër.

Fillon të kuptosh.

Fillon të flasësh.

Dhe një ditë, pa e kuptuar, je duke bërë një bisedë në një gjuhë që dikur nuk e dije fare.

Është një fitore e vogël.

Ndoshta të tjerët nuk e vënë re.

Por ti e di sa shumë ke bërë për të arritur deri aty.

Ka edhe nëna që janë larguar nga fëmijët e tyre.

Kjo është një nga dhimbjet që nuk shihet gjithmonë.

Një nënë punon larg shtëpisë dhe çdo mbrëmje telefonon fëmijët.

I pyet nëse kanë ngrënë.

Si shkoi shkolla.

Nëse kanë fjetur mirë.

Dhe pastaj dëgjon pyetjen:

“Kur do të vish?”

Ajo ndoshta do të donte të përgjigjej: “Nesër.”

Por nuk mundet.

Sepse ka ende një kontratë pune.

Ka qira për të paguar.

Ka para që duhet të dërgohen në shtëpi.

Ka një jetë që duhet mbajtur.

Prandaj thotë:

“Shumë shpejt.”

Dhe e mbyll telefonin.

Pastaj ndoshta qan.

Vetëm për disa minuta.

Dhe mëngjesin tjetër ngrihet përsëri.

Kjo është edhe një formë dashurie.

Jo ajo që shihet në fotografi.

Por ajo që bëhet në heshtje.

Dhe ka baballarë që kanë bërë të njëjtën gjë.

Burra që kanë punuar me vite larg familjes.

Që kanë humbur ditëlindje.

Festa.

Pushime.

Momente të rëndësishme të fëmijëve.

Burra që ndoshta nuk dinë të flasin shumë për ndjenjat e tyre.

Por që çdo muaj kanë dërguar para në shtëpi.

“Për fëmijët.”

“Për shtëpinë.”

“Për shkollën.”

“Për të ardhmen.”

Dhe ndoshta fëmija, kur është i vogël, nuk e kupton.

Mendon vetëm:

“Babai nuk është këtu.”

Por kur rritet, fillon të kuptojë.

Fillon të kuptojë se mungesa e tij kishte një arsye.

Se pas asaj pune të lodhshme kishte një familje.

Se pas atyre duarve të çara kishte një ëndërr.

Se pas atij burri që dukej gjithmonë i lodhur kishte një njeri që po përpiqej të ndërtonte diçka për të tjerët.

Por rruga nuk është gjithmonë vetëm punë dhe sakrificë.

Ka edhe dështime.

Ka njerëz që kanë hapur biznese dhe i kanë humbur.

Ka njerëz që kanë humbur punën.

Ka njerëz që kanë besuar te njerëzit e gabuar.

Ka njerëz që janë kthyer në shtëpi pa atë që kishin shpresuar.

Ka edhe nga ata që kanë menduar:

“Pse erdha këtu?”

Është një pyetje që ndoshta shumë emigrantë ia kanë bërë vetes.

Sidomos në ditët e këqija.

Kur je vetëm.

Kur nuk ke para.

Kur nuk ke punë.

Kur dikush që do është sëmurë dhe ti je larg.

Kur dëshiron vetëm të ulesh në një tavolinë me familjen dhe nuk mundesh.

Në ato momente, ëndrra duket shumë larg.

Por ndonjëherë njeriu nuk ka nevojë të shohë gjithë rrugën.

Mjafton të shohë hapin tjetër.

Vetëm një hap.

Pastaj një tjetër.

Gjatë rrugës humbasim njerëz.

Kjo është pjesa për të cilën askush nuk na paralajmëron.

Nuk janë vetëm kilometrat që na ndajnë nga vendi ynë.

Janë edhe vitet që kalojnë.

Dikush që e lamë pas mund të mos jetë më aty kur të kthehemi.

Një prind plaket.

Një fëmijë rritet.

Një mik largohet.

Një shtëpi ndryshon.

Një rrugë që dikur e njihnim mirë nuk duket më njësoj.

Dhe ne kuptojmë se ndërsa po përpiqeshim të ndërtonim një jetë, koha po ecte edhe për ata që kishim lënë pas.

Ndoshta kjo është një nga çmimet më të mëdha të largimit.

Jo vetëm ajo që humbet.

Por ajo që nuk mund ta kthesh më.

Megjithatë, ka diçka që nuk duhet ta harrojmë.

Ne nuk kemi humbur vetëm.

Kemi ndërtuar edhe.

Kemi mësuar.

Jemi rritur.

Kemi njohur njerëz të rinj.

Kemi mësuar të jetojmë me të ndryshmen.

Kemi mësuar të flasim një gjuhë tjetër.

Kemi mësuar të kujdesemi për veten.

Kemi mësuar se mund të bëjmë më shumë nga sa mendonim.

Ndoshta dikur mendonim se nuk do të mund të jetonim larg familjes.

Por jetuam.

Ndoshta mendonim se nuk do ta mësonim kurrë gjuhën.

E mësuam.

Ndoshta mendonim se nuk do të gjenim kurrë punë.

E gjetëm.

Ndoshta mendonim se nuk do të kishim kurrë shtëpinë tonë.

Dhe një ditë, çelësi ishte në dorën tonë.

Jo sepse dikush na e dha.

Por sepse e ndërtuam hap pas hapi.

Kjo është arsyeja pse nuk duhet të gjykojmë kurrë një njeri vetëm nga ajo që ka sot.

Nëse sheh dikë me një makinë të bukur, nuk e di sa vite ka punuar për të.

Nëse sheh dikë me një biznes të suksesshëm, nuk e di sa herë ka dështuar më parë.

Nëse sheh një familje që jeton mirë, nuk e di sa sakrifica janë bërë për të arritur aty.

Ne shohim rezultatin.

Por nuk shohim rrugën.

Dhe çdo njeri ka një rrugë që nuk duket.

Ndoshta “të bëhesh dikush” nuk do të thotë ajo që mendojmë.

Nuk do të thotë të jesh më i pasur se të tjerët.

Nuk do të thotë të kesh më shumë se fqinji.

Nuk do të thotë të jesh i njohur.

Ndoshta do të thotë të kesh një jetë që e ndien si tënden.

Të kesh një shtëpi ku ndihesh mirë.

Të kesh njerëz që të duan.

Të kesh fëmijët pranë.

Të kesh shëndetin, qetësinë dhe një tryezë ku mund të ulesh me familjen.

Të dish se kur erdhe, nuk kishe shumë.

Por sot ke diçka që është e jotja.

Dhe mund të thuash:

“Nuk m’u dhurua asgjë. Por nuk u dorëzova.”

Dhe pastaj kthehemi te këpucët.

Këpucët e grisura.

Ato nuk janë thjesht një palë këpucë.

Janë vitet tona.

Janë rrugët që kemi bërë.

Janë mëngjeset e hershme.

Janë mbrëmjet kur ktheheshim të lodhur.

Janë kilometrat mes shtëpisë dhe punës.

Janë aeroportet.

Stacionet.

Kufijtë.

Rrugët e qyteteve të huaja.

Janë ditët kur nuk kishim shumë para, por kishim shpresë.

Janë ditët kur askush nuk na njihte.

Dhe janë edhe ditët kur më në fund filluam të ndiheshim në shtëpi.

Këpucët janë grisur gjatë rrugës.

Por pikërisht për këtë janë të çmuara.

Sepse një palë këpucë të reja nuk kanë histori.

Këto kanë.

Kanë historinë tonë.

Sot mund të kemi më shumë se dje.

Por nuk duhet të harrojmë dje-n.

Jo për të jetuar në të kaluarën.

Por për të mos harruar veten.

Për të mos harruar atë djalin ose atë vajzën që u nis me frikë.

Për të mos harruar prindërit që na përcollën.

Për të mos harruar njerëzit që na ndihmuan kur nuk kishim asgjë.

Për të mos harruar sa e vështirë ishte hera e parë.

Sepse ndonjëherë, kur jeta bëhet më e mirë, harrojmë sa shumë kemi luftuar për të.

Ndoshta kjo është ajo që dua të them me “këpucët e grisura”.

Nuk është histori për këpucët.

Është histori për njerëzit.

Për njerëzit që u nisën pa e ditur se ku do të arrinin.

Për ata që punuan pa u ankuar.

Për ata që qanë në heshtje.

Për ata që humbën njerëz gjatë rrugës.

Për ata që u rrëzuan.

Për ata që u ngritën.

Për ata që ende po përpiqen.

Sepse jo të gjithë kanë arritur aty ku donin.

Disa janë ende në mes të rrugës.

Disa janë duke filluar përsëri.

Disa ende po kërkojnë punë.

Disa ende po ndërtojnë shtëpinë e tyre.

Disa ende po presin një telefonatë.

Dhe edhe ata kanë një histori.

Ndoshta historia e tyre sapo ka filluar.

Në fund, nuk dua të them se gjithçka ia vlen vetëm sepse përfundojmë të suksesshëm.

Jo çdo histori ka fundin që kishim ëndërruar.

Jo çdo njeri arrin atë që dëshiron.

Por edhe në këtë ka diçka njerëzore.

Ne provojmë.

Ne gabojmë.

Ne humbasim.

Ne fillojmë përsëri.

Dhe ndërsa vitet kalojnë, kuptojmë se jeta nuk ishte një garë.

Ishte një rrugë.

Dhe secili prej nesh e ka bërë me ritmin e vet.

Ndonjëherë shpejt.

Ndonjëherë ngadalë.

Ndonjëherë duke vrapuar.

Ndonjëherë duke u zvarritur.

Por kemi ecur.

Dhe një ditë, ndoshta shumë vite më vonë, do të ulemi diku dhe do të shikojmë pas.

Do të kujtojmë vendin nga u nisëm.

Do të kujtojmë frikën.

Do të kujtojmë ditët e para.

Do të kujtojmë njerëzit që ishin me ne.

Do të kujtojmë ata që nuk janë më.

Dhe ndoshta do të kuptojmë se gjëja më e madhe që kemi fituar nuk ishte paraja.

Ishte forca për të vazhduar.

Ishte familja.

Ishin miqtë.

Ishte përvoja.

Ishte ajo ndjenja e vogël brenda nesh që thoshte:

“Edhe një ditë. Edhe një hap.”

Dhe kjo mjaftoi.

Prandaj, nëse sot dikush po kalon një periudhë të vështirë, ndoshta nuk ka nevojë t’i themi se gjithçka do të bëhet perfekte.

Sepse nuk e dimë.

Mund t’i themi vetëm:

Mos u turpëro nga rruga jote.

Nëse këpucët janë grisur, kjo do të thotë se ke ecur.

Nëse duart janë lodhur, do të thotë se ke punuar.

Nëse ke qarë, do të thotë se ke ndier.

Nëse je rrëzuar, do të thotë se ke provuar.

Dhe nëse je ende në këmbë, atëherë historia jote vazhdon.

Ndoshta nesër nuk do të jetë më e lehtë.

Por mund të jetë ndryshe.

Dhe ndoshta kjo është e mjaftueshme për të vazhduar.

Sepse ne nuk u nisëm me këpucët më të bukura.

Nuk kishim rrugën më të shtruar.

Nuk kishim gjithmonë njerëz që na prisnin në fund.

Por kishim diçka që nuk kushtonte asgjë dhe megjithatë ishte më e vlefshme se gjithçka:

shpresën.

Këpucët mund të jenë ende të grisura.

Por shiko sa shumë rrugë kanë bërë.

Dhe nëse ka ende pak rrugë përpara, le ta bëjmë.

Pa u nxituar.

Pa u krahasuar me askënd.

Thjesht duke ecur.

Sepse ndonjëherë, në fund të një rruge të gjatë, nuk kupton se sa larg ke shkuar duke parë vendin ku ke arritur.

E kupton kur kthehesh pas dhe sheh vendin nga ku u nise.

Dhe atëherë mund të thuash, pa zhurmë, pa krenari të tepruar, vetëm me një buzëqeshje të vogël:

“Ishte e vështirë.

Por ja ku jam.”

Dhe ndoshta kjo është e gjitha.

Nuk na u dhurua rruga.

Por e bëmë tonën.