Hysen S. Dizdari: NË KUJTIM TË 148-VJETORIT TË LIDHJES SHQIPTARE TË PRIZRENIT

Jun 9
5 min read

(10 qershor 1878 – 10 qershor 2026)

Nga: Hysen S. Dizdari

THEMELIMI I LIDHJES SHQIPTARE TË PRIZRENIT

Lidhja Shqiptare e Prizrenit u themelua më 10 qershor 1878 në qytetin e Prizrenit dhe është një nga ngjarjet më të shënuara në historinë e Rilindjes Kombëtare Shqiptare, të luftës së popullit shqiptar për mbrojtjen e tërësisë tokësore të vendit dhe për çlirim kombëtar.

Me formimin e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, populli shqiptar dëshmoi jo vetëm se ekzistonte tanimë si një komb i formuar dhe i bashkuar, por tregoi edhe dëshirën dhe aftësitë e tij luftarake për të mbrojtur paprekshmërinë e trojeve të veta dhe pjekurinë politike për të themeluar shtetin e vet të pavarur shqiptar.

Pas Besëlidhjes së Lezhës, të mbajtur më 2 mars 1444 nga heroi ynë kombëtar, Gjergj Kastrioti - Skënderbeu, Lidhja Shqiptare e Prizrenit, 434 vjet më pas, përbën ngjarjen më madhore në historinë për liri e pavarësi dhe për bashkim kombëtar të popullit shqiptar.

Periudha e veprimtarisë së Lidhjes së Prizrenit si organizatë politike e ushtarake gjatë viteve 1878–1881 dhe roli që ajo luajti në ngritjen e vetëdijes kombëtare, me të drejtë mund të quhet Epoka e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit. Në mënyrë të veçantë del në pah lufta heroike e armatosur e popullit tonë kundër qarqeve shoviniste sllave, të Serbisë e të Malit të Zi, për mbrojtjen e trojeve shqiptare të Kosovës Verilindore, të Plavës, të Gucisë, të Hotit, të Grudës, të Kelmendit dhe të qytetit bregdetar të Ulqinit, ku Fuqitë e Mëdha synonin t’i shpërblenin Serbinë e Malin e Zi me toka etnike shqiptare.

LIDHJA E PRIZRENIT DHE TRAKTATI I SHËN STEFANIT

Traktati i Paqes ndërmjet Perandorisë Ruse dhe Perandorisë Osmane, i quajtur Traktati i Shën Stefanit, u nënshkrua në Shën Stefan më 3 mars 1878. Sipas këtij traktati, gati gjysma e trojeve shqiptare u jepej shteteve sllave ballkanike. Trojet shqiptare do të copëtoheshin ndërmjet katër shteteve të huaja: Greqisë, Bullgarisë, Serbisë dhe Malit të Zi.

Bullgaria do të merrte, përveç të tjerash, edhe krahinat shqiptare të Korçës, të Bilishtit, të Pogradecit, të Strugës, të Dibrës, të Kërçovës, të Gostivarit, të Tetovës, të Shkupit, të Kaçanikut etj. Ky traktat e gjymtonte rëndë tërësinë tokësore të Shqipërisë dhe e vështirësonte jashtëzakonisht shumë luftën e popullit tonë për krijimin e shtetit shqiptar.

Ndërkaq, në prill 1878, opinioni publik shqiptar u informua nga shtypi ndërkombëtar për kundërshtimin që kishte hasur Traktati i Shën Stefanit nga fuqitë evropiane dhe nga populli shqiptar.

Për hir të së vërtetës, kundërshtim serioz pati vetëm nga dy shtete: Anglia dhe Austro-Hungaria, të shqetësuara së tepërmi nga rritja e shpejtë e ndikimit të Rusisë në Gadishullin Ballkanik nëpërmjet krijimit të Bullgarisë së Madhe. Për këtë arsye, me këmbënguljen e Fuqive të Mëdha evropiane, u vendos që kushtet e përcaktuara në Traktatin e Shën Stefanit të rishikoheshin nga një kongres i posaçëm i Fuqive të Mëdha, i cili, sipas vendimit që u mor më vonë, do të mblidhej në Berlin më 13 qershor 1878.

LIDHJA E PRIZRENIT DHE KONGRESI I BERLINIT

(13 qershor – 13 korrik 1878)

Më 13 qershor të vitit 1878, tri ditë pas themelimit të Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, u mbajt në Berlin të Gjermanisë Kongresi i Berlinit, i cili mori emrin e vendit ku u mbajt.

Kongresin e udhëhoqi kancelari gjerman, Oto fon Bismarku, dhe në të morën pjesë gjashtë Fuqitë e Mëdha të kohës: Anglia, Gjermania, Franca, Austro-Hungaria, Italia dhe Rusia.

Në Kongres mori pjesë edhe një delegacion qeveritar i Perandorisë Osmane, por ky delegacion nuk kishte të drejta të barabarta vendimmarrjeje me përfaqësuesit e gjashtë Fuqive të Mëdha.

Në Kongres ishin ftuar edhe delegacione të vendeve ballkanike, por vetëm për të parashtruar kërkesat e tyre politike dhe territoriale.

Delegacioni shqiptar i ngarkuar nga Lidhja Shqiptare e Prizrenit drejtohej nga patrioti Avdyl Frashëri.

Kongresi i nëpërkëmbi dhe nuk i mori parasysh të drejtat e Shqipërisë dhe të kombit shqiptar, edhe pse patrioti Avdyl Frashëri u përpoq ta bindte udhëheqësin e Kongresit, Bismarkun, në një takim që pati me të, duke i parashtruar kërkesën që të përfshinte në rendin e ditës edhe çështjen e kombit shqiptar.

Kancelari gjerman nuk e pranoi kërkesën e delegacionit shqiptar. Duke shkelur hapur të drejtat kombëtare të kombit shqiptar, në këtë kongres Bismarku u shpreh në mënyrë brutale, duke theksuar:

“Nuk ekziston kombi shqiptar në Gadishullin Ballkanik!”

Vendimet kryesore të Kongresit kishin qenë të parapërgatitura përmes bisedimeve të fshehta qysh më herët, para se Kongresi të fillonte punimet, paçka se zyrtarisht ky kongres u thirr për të rishikuar Traktatin e Shën Stefanit, i cili u nënshkrua më 3 mars 1878, ku Perandoria Ruse i kishte shkëputur Perandorisë Osmane 80% të rajonit të Ballkanit për përfitimet e saj dhe të aleatëve ballkanikë.

Kongresi i Berlinit mori vendime të padrejta ndaj popullit shqiptar, duke i copëtuar trojet shqiptare në mënyrë të padrejtë dhe duke i përdorur ato si plaçkë tregu për të realizuar interesat e tyre në Gadishullin Ballkanik.

Ky Kongres nuk mori parasysh kërkesat e drejta të Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, të përfaqësuar nga patrioti Avdyl Frashëri, për realizimin e autonomisë dhe më vonë për shpalljen e pavarësisë nga Perandoria Osmane.

Këto vendime të padrejta cenonin rëndë të drejtat dhe interesat kombëtare të popullit shqiptar dhe integritetin e tij tokësor. Pra, Lidhja Shqiptare e Prizrenit ishte e vendosur të mbronte trojet etnike dhe të mos i respektonte vendimet e marra në Kongresin e Berlinit.

Ja çfarë shkruan intelektuali dhe patrioti Kostë Çekrezi në veprën e tij “Histori e Shqipërisë”, botuar në Boston më 1921, në faqen 190:

“VETËM KUR DËGJUAN SE KONGRESI I BERLINIT KISHTE VENDOSUR TË ZGJERONTE KUFIJTË E SLLAVËVE E TË GREKËVE ME TOKA SHQIPTARE…. SHQIPTARËT U ZGJUAN NGA GJUMI I THELLË NË TË CILIN PO FLININ DHE I RANË MENDJES TË MBRONIN TË DREJTAT E TYRE”.

VENDIMET HISTORIKE TË LIDHJES SHQIPTARE TË PRIZRENIT

Lidhja Shqiptare e Prizrenit u themelua në qytetin e Prizrenit, i cili deri një vit më parë ishte qendra e Vilajetit të Kosovës.

Aty u mblodhën 110 delegatë nga të gjitha krahinat e vendit. Ndër figurat më të shquara që merrnin pjesë ishin Avdyl Frashëri, Ali bej Gucia, Iljaz pashë Dibra, Hasan pashë Tetova, Abdulla pashë Dreni, Ymer Prizreni, Ahmet Koronica, Shaban bej Prizreni, Jashar bej Shkupi etj.

Në Kuvendin e Përgjithshëm në Prizren kishin ardhur gjithashtu si delegatë nga viset e Bosnjës dhe të Hercegovinës.

Mbledhjen e hapi patrioti dhe atdhetari Avdyl Frashëri, i cili, midis të tjerave, tha:

“Qëllimi i Kuvendit është t’ua presim hovin armiqve të pashpirt, duke lidhur besën shqiptare dhe duke u betuar që të mbrojmë me gjak trojet që na kanë lënë gjyshërit dhe stërgjyshërit tanë.”

Vendimet më të rëndësishme të Lidhjes së Prizrenit janë:

1. Të gjitha krahinat shqiptare të bashkohen në një vilajet, me një seli në një qytet, i cili do të jetë i afërt dhe i përshtatshëm për të gjitha viset e tij.

2. Të gjithë nëpunësit që shërbejnë në krahinat shqiptare të Arnautllëkut duhet të dinë edhe gjuhën shqipe.

3. Të përhapet arsimi dhe nëpër shkolla të mësohet gjuha shqipe.

4. Të zbatohen të gjitha vendimet që hyjnë në fuqi lidhur me përmirësimin dhe me interesin e shtetit dhe të kombit, të cilat merren nga Kuvendi i Këshillit Qendror, i cili do të mbahet në qendrën e vilajetit, duke e vazhduar punën e vet katër mujore në vit.

5. Të caktohet një sasi e mjaftueshme nga të ardhurat e përgjithshme të vilajetit, e cila të përdoret për zhvillimin e arsimit dhe ndërtimin publik.

Me rastin e 148-vjetorit të Lidhjes së Prizrenit, i përshëndes vëllezërit shqiptarë kudo nëpër botë me poezinë e poetit shkodran të Rilindjes Kombëtare Shqiptare, Filip Shiroka.

KOMBIT TONË

VIMË NGA PELLAZGËT, NJERËZ TË LAVDUEM

Q’NË KOHËT E VJETRA TË NJERZISË

JEMI T’PËRMENDUR E TË NDERUEM

Q’NË KOHË TË MOÇME TË HISTORISË

KOMB KRESHNIK JEMI, JEMI USHTARË

KEMI LUFTUE TRIMNISHT GJITHMONË

NGA SHQYPJA KEMI EMRIN SHQYPTAR

ME SHQYPE KEMI FLAMURIN TONË.

ÇONI PREJ GJUMIT, BIRT E KASTRIOTIT,

SE ROBNIA ËSHTË TURP PËR TRIMIN

ÇONIU BRE BURRA, PËR EMËN T’ZOTIT,