Fejzulla BERISHA: Shqipëria Natyrale në Doktrinën Juridike dhe Diplomatike të Prof. Dr. Mehdi Hysenit

Shqipëria Natyrale në Doktrinën Juridike dhe Diplomatike të Prof. Dr. Mehdi Hysenit: Dallimi ndërmjet së Drejtës Historike, së Drejtës Ndërkombëtare dhe Narrativave Politike

Shkruan:Prof.Dr.Fejzulla BERISHA

I. Terminologjia si instrument themelor i diplomacisë bashkëkohore

Në veprimtarinë e tij shkencore shumëvjeçare, Prof. Dr. Mehdi Hyseni e trajton çështjen shqiptare në rrafshin e analizës juridike, historike dhe diplomatike, duke e vendosur atë brenda parametrave të së drejtës ndërkombëtare dhe të metodologjisë akademike.

Në studimet dhe analizat e tij, ai përdor termin “Shqipëria Natyrale”, të cilin e lidh me zhvillimin historik të identitetit shqiptar, me proceset e formimit të vetëdijes kombëtare dhe me interpretimin e burimeve historike në kontekstin e së drejtës ndërkombëtare.

Në këtë kuadër, Prof. Hyseni bën një dallim të qartë ndërmjet këtij nocioni dhe termit “Shqipëria e Madhe”, i cili, sipas tij, nuk përfaqëson një koncept akademik të së drejtës ndërkombëtare, por një etiketim të përdorur në diskurse të ndryshme politike, shpesh me funksion perceptiv dhe jo analitik.

Në diplomacinë bashkëkohore, terminologjia nuk është neutrale; ajo ndikon drejtpërdrejt në mënyrën se si një çështje formësohet në opinionin ndërkombëtar dhe si interpretohet nga aktorët shtetërorë dhe institucionalë.

II. Ndarja konceptuale ndërmjet së drejtës historike dhe së drejtës ndërkombëtare

Një nga shtyllat e analizës së Prof. Hysenit është dallimi metodologjik ndërmjet:

1. Së drejtës historike, e cila lidhet me studimin e proceseve historike, zhvillimit të kufijve, dokumenteve arkivore dhe evoluimit të identitetit kombëtar; dhe

2. Së drejtës ndërkombëtare bashkëkohore, e cila rregullon marrëdhëniet ndërmjet shteteve sovrane mbi bazën e parimeve të përcaktuara në instrumentet ndërkombëtare.

Këto parime përfshijnë, ndër të tjera:

sovranitetin e shteteve;integritetin territorial;mosndërhyrjen në punët e brendshme;zgjidhjen paqësore të mosmarrëveshjeve;dhe respektimin e të drejtës së popujve për vetëvendosje, në kuadër të normave ekzistuese juridike.

Në këtë kontekst, analiza historike nuk krijon automatikisht pasoja juridike aktuale, por shërben si bazë studimore për kuptimin e proceseve politike dhe shoqërore.

III. Diplomacia moderne dhe kërkesa për gjuhë të saktë institucionale

Në praktikën diplomatike, saktësia e gjuhës dhe e terminologjisë përbën element thelbësor të komunikimit ndërkombëtar. Formulimet e pasakta ose të ngarkuara politikisht mund të ndikojnë në mënyrën e perceptimit të një çështjeje dhe të krijojnë interpretime të ndryshme në nivel ndërkombëtar.

Në këtë drejtim, Prof. Hyseni thekson domosdoshmërinë që debatet mbi historinë, identitetin dhe zhvillimin politik të zhvillohen mbi bazën e gjuhës së standardizuar akademike dhe juridike, duke shmangur etiketimet që nuk kanë bazë në terminologjinë e së drejtës ndërkombëtare.

IV. Praktika ndërkombëtare dhe trajtimi rast pas rasti i çështjeve territoriale

E drejta ndërkombëtare bashkëkohore nuk funksionon mbi modele të njëtrajtshme, por mbi vlerësimin rastësor të rrethanave juridike, politike dhe faktike.

Shembuj të njohur të praktikës ndërkombëtare përfshijnë:Ribashkimin e Gjermanisë (1990), i realizuar mbi bazën e marrëveshjeve ndërkombëtare dhe vullnetit demokratik;

Shpërbërjen paqësore të Çekosllovakisë (1993), e cila u realizua përmes marrëveshjes politike ndërmjet palëve;

Pavarësinë e Sudanit të Jugut (2011), të arritur përmes një procesi të parashikuar me marrëveshje paqeje dhe referendum të mbikëqyrur ndërkombëtarisht.

Këto raste dëshmojnë se e drejta ndërkombëtare nuk mbështetet në etiketime politike të përgjithshme, por në analiza të detajuara juridike dhe politike për çdo situatë konkrete.

V. Narrativat politike dhe ndikimi i tyre në perceptimin ndërkombëtar

Në marrëdhëniet ndërkombëtare, mënyra e artikulimit të një çështjeje ndikon në perceptimin e saj në nivel diplomatik dhe publik.

Narrativat politike shpesh përdoren si instrument komunikimi strategjik për të formësuar opinionin ndërkombëtar, ndërsa analiza akademike synon të ofrojë interpretim të bazuar në fakte, burime dhe norma juridike.

Në këtë kuptim, Prof. Hyseni kërkon që çështja shqiptare të trajtohet në mënyrë të de-ideologjizuar, duke e vendosur në kuadrin e analizës shkencore dhe të së drejtës ndërkombëtare.

VI. Argumenti juridik si bazë e qëndrueshmërisë diplomatike

Në diplomacinë bashkëkohore, qëndrueshmëria e një argumenti matet me forcën e tij juridike dhe jo me intensitetin e tij retorik.

Një argument i qëndrueshëm kërkon:burime të verifikueshme historike;referenca në instrumente të së drejtës ndërkombëtare;metodologji akademike të pranuar;dhe koherencë me parimet themelore të rendit juridik ndërkombëtar.

Në këtë kuadër, qasja e Prof. Hysenit synon të kontribuojë në një debat racional dhe institucional, ku çështjet historike dhe politike trajtohen në përputhje me standardet e analizës shkencore.

Në vend të përfundimit:Kontributi i Prof. Dr. Mehdi Hysenit në trajtimin e çështjes shqiptare përfaqëson një qasje akademike që synon integrimin e analizës historike me instrumentet e së drejtës ndërkombëtare dhe diplomacisë bashkëkohore.

Në këtë kuptim, nocioni “Shqipëria Natyrale” trajtohet si kategori e analizës historike dhe juridike, ndërsa vlerësimi i çdo interpretimi politik mbetet i lidhur me parimet e së drejtës ndërkombëtare dhe me standardet e komunikimit diplomatik.

Kjo qasje kontribuon në zhvillimin e një diskursi më të strukturuar dhe më profesional mbi çështjet kombëtare, duke i zhvendosur ato nga sfera e retorikës politike në fushën e argumentimit akademik dhe diplomatik të standardit bashkëkohor ndërkombëtar.