Fatmir Terziu: Kur ikja e Ndini R. Bardhit na trishton

U trishtova sot. Jo vetëm sepse një emër i njohur i artit shqiptar kishte kaluar në anën tjetër të heshtjes, por sepse miku dhe kolegu im, Dukagjin Hata, më dërgoi një shkrim nga shkrimtari dhe publicisti i talentuar, miku ynë Baxhul Merkaj, kritik arti, sot, më 14 shtator 2026, dhe aty lexova lajmin për ndarjen nga jeta të Ndini R. Bardhit. Ka lajme që lexohen dhe kalojnë. Ka të tjera që të ndalojnë. Ky ishte nga ata lajme që më ndalën. Mbase sepse me Ndinin nuk u takuam kurrë nga afër sa do të doja. Por miqësia nuk matet gjithmonë me shtrëngimin e duarve, me kafenë e pirë bashkë apo me numrin e takimeve. Ka miqësi që ndërtohen në heshtje, përmes një vepre, një fjale, një vlerësimi, një gjesti të vogël që mbetet gjatë.

FATMIR TERZIU, REALIZIM ME LAPS I VITIT 2012 NGA NDINI R. BARDHI

Në vitin 2012, Ndini më dërgoi një skicë të portretit tim me laps, së bashku me dy shkrimtarët e mëdhenj të letërsisë shqiptare, Dritëro Agollin dhe Ismail Kadarenë. Bashkë me skicën më shkroi: “Jo më kot të solla me këta të dy, ti je ndryshe në atë që ata sollën në këtë botë…”. Ishte një fjali që mund ta ushqente kotësinë e kujtdo. Por unë nuk u fryva dhe as nuk nxitova ta botoja. E mora siç merret një dhuratë që vjen nga një dorë artisti, me mirënjohje. E falënderova nga zemra, sikur të njiheshim prej afër. Dhe ndoshta pikërisht aty, në atë çast të vogël komunikimi, kishte lindur ajo miqësi e largët që sot më bën ta ndiej më fort mungesën e tij.

Ndini ishte nga ata njerëz që dinin të shihnin përtej fytyrës. Kjo është arsyeja pse lapsi i tij nuk ishte thjesht një mjet vizatimi. Ishte një mënyrë për të parë njeriun. Disa vite më pas, kur shkrova për veprën e tij, e titullova shkrimin: “Portretet e Ndini Bardhit zbulojnë fuqinë e lapsit.” Sot, duke e rilexuar atë që kisha shkruar atëherë, më duket sikur lapsi i tij kishte parathënë diçka që ne nuk e dinim: se portreti nuk është vetëm fytyra që kemi përballë, por edhe kujtesa që mbetet pasi fytyra largohet. Në duart e Ndinit, lapsi bëhej një mjet i fuqishëm për t'u dhënë karaktereve jetë, dritë, heshtje dhe një lloj magjie të veçantë. Ai u mor me portretet e njerëzve të thjeshtë, të artistëve shqiptarë e të huaj, të figurave të skenës, ekranit dhe kulturës. Secili portret dukej sikur mbante brenda një histori që nuk kishte nevojë të shkruhej me shumë fjalë.

Kjo ishte një nga fuqitë e tij: të fliste pa zë. Një portret i Ndinit nuk të kërkonte të flisje. Të kërkonte të shihje. Dhe në atë shikim, shpesh, zbuloje më shumë nga sa mund të të tregonte një biografi. Libri i tij me 346 faqe dhe 311 portrete nga Shqipëria, Kosova, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi dhe bota ishte një dëshmi e kësaj pune të jashtëzakonshme. Një lloj galerie e lëvizshme e kujtesës shqiptare dhe njerëzore, ku fytyrat nuk qëndronin thjesht në letër, por sikur ruanin një kohë të tërë.

Ndini R. Bardhi lindi më 2 janar 1950 në Bubullimë të Lushnjës. Kreu Liceun Artistik “Jordan Misja” dhe Akademinë e Arteve të Bukura “M. Grigoresku” në Bukuresht, Rumani. Krijimtaria e tij u shfaq para publikut shqiptar dhe të huaj përmes ekspozitave personale në peizazh dhe portret. Me ftesë të galerive të Romës, Parisit, Berlinit, Varshavës, Bukureshtit, Athinës e qyteteve të tjera, ai ekspozoi artin e tij dhe u vlerësua edhe me çmime ndërkombëtare në Romë, Varshavë dhe Berlin. Por biografia, sado e rëndësishme, nuk e shpjegon të gjithën figurën e një artisti, sepse artisti nuk është vetëm ajo që shkruhet në një CV. Artisti është ajo që mbetet në syrin e tjetrit.

Dhe Ndini la shumë. La peizazhe. La portrete. La libra. La ekspozita. La kujtime. Por mbi të gjitha la një mënyrë të veçantë për ta parë njeriun. Në portretet e tij, njerëzit nuk dukeshin të ngrirë në një çast. Ata dukej sikur vazhdonin të jetonin përtej vijave të lapsit. Kjo është arsyeja pse sot, kur shkruajmë për ikjen e tij, fjala “vdekje” duket e pamjaftueshme. Sepse si mund të vdesë plotësisht një njeri që ka kaluar një pjesë të jetës së tij duke ua ruajtur të tjerëve fytyrën?

Ai ka vizatuar portrete të artistëve, shkrimtarëve, njerëzve të skenës e të ekranit, por edhe të njerëzve të thjeshtë. Dhe tani, në një kthesë të dhimbshme të fatit, vetë portreti i tij kalon te kujtesa e të tjerëve. Është një ironi e bukur dhe e dhimbshme e artit: ai që u dha të tjerëve përjetësi përmes lapsit, sot kërkon përjetësinë në kujtesën tonë.

Dhe unë e kujtoj Ndinin përmes atij lapsi të vitit 2012. Kujtoj skicën time pranë Agollit dhe Kadaresë. Kujtoj fjalinë e tij. Kujtoj mënyrën se si një artist që nuk e kisha takuar nga afër më kishte parë me syrin e tij artistik. Nuk e di nëse ai e mendoi gjatë atë skicë. Ndoshta jo. Artistët e vërtetë shpesh nuk kanë nevojë të mendojnë gjatë për atë që ndiejnë. Dora e tyre e di më parë se fjala.

Sot, ndërsa Baxhul Merkaj shkruan për mikun e tij të afërt, ndërsa Dukagjin Hata më përcjell lajmin dhe ndërsa unë shkruaj këto rreshta nga larg, kuptoj se miqësitë e artit nuk kanë nevojë gjithmonë për afërsi fizike. Ndonjëherë mjafton një laps. Dhe një emër që nuk pranon të shuhet.

Ndini R. Bardhi iku nga kjo jetë, por lapsi i tij nuk iku. Ai ka mbetur mbi qindra fytyra, mbi faqet e librave, mbi kujtesën e miqve dhe të artistëve që ai i pa me atë vëmendje të rrallë që vetëm një artist mund ta ketë.

Prandaj sot nuk dua t'i them lamtumirë. Ndoshta nuk është as fjala e duhur. Dua vetëm të them: faleminderit, Ndini. Për portretin. Për fjalën. Për lapsin. Për mënyrën se si dije të shihje. Dhe mbi të gjitha, faleminderit që më kujtove dikur se miqësia mund të vijë edhe nga larg dhe se një vepër arti mund të ndërtojë një urë aty ku njerëzit nuk kanë mundur të takohen. Sot ajo urë mbetet. Mbi të kalon kujtesa. Dhe në anën tjetër të saj, Ndini R. Bardhi vazhdon të jetë aty, me lapsin në dorë, duke na parë. Ndoshta ky është përjetësimi i vërtetë i një artisti: jo të mos ikë, por të mos mungojë kurrë.