Fejzulla Berisha: SHQIPTARËT DHE KOSOVARËT NUK JANË DY KOMBE TË NDRYSHME

– NJË ANALIZË NË ASPEKTIN KOMBËTAR DHE NDËRKOMBËTAR

Autor: Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Çështja e identitetit kombëtar të shqiptarëve dhe raporti ndërmjet nocionit “shqiptar” dhe “kosovar” ka qenë dhe vazhdon të jetë objekt trajtimi në rrafshin historik, politik, juridik, diplomatik dhe ndërkombëtar. Pas shpalljes së pavarësisë së Republikës së Kosovës më 17 shkurt 2008, janë shfaqur interpretime të ndryshme lidhur me kuptimin e termit “kosovar”, duke u përpjekur herë pas here që ky nocion të paraqitet si një identitet kombëtar i veçantë nga identiteti shqiptar.

Megjithatë, qoftë nga këndvështrimi i historisë, i teorisë së kombit, i së drejtës ndërkombëtare, i diplomacisë moderne dhe i praktikës kushtetuese, shqiptarët e Kosovës dhe shqiptarët e Shqipërisë nuk përbëjnë dy kombe të ndryshme. Ata janë pjesë përbërëse të të njëjtit komb shqiptar, ndërsa shtetësia e Republikës së Kosovës paraqet një kategori juridiko-politike dhe jo një identitet të ri kombëtar.

I. Dimensioni kombëtar i çështjes shqiptare

Në teorinë klasike dhe bashkëkohore të kombit, elementet themelore që përcaktojnë ekzistencën e një kombi janë:prejardhja historike e përbashkët;gjuha;kultura;traditat;memoria kolektive;vetëdija kombëtare;trashëgimia historike dhe shpirtërore.

Shqiptarët, pavarësisht kufijve shtetërorë që janë vendosur gjatë periudhave të ndryshme historike, përbëjnë një bashkësi të vetme kombëtare. Gjuha shqipe, kultura kombëtare, historia e përbashkët, figurat kombëtare dhe aspiratat historike kanë qenë faktorët që kanë ruajtur unitetin kombëtar shqiptar.

Në këtë kuptim, shqiptarët e Kosovës, shqiptarët e Shqipërisë, të Maqedonisë së Veriut, të Malit të Zi, të Luginës së Preshevës dhe diaspora shqiptare përfaqësojnë pjesë të të njëjtit komb shqiptar.

II. Rilindja Kombëtare Shqiptare dhe koncepti i unitetit kombëtar

Ideologët e Rilindjes Kombëtare Shqiptare nuk kanë bërë dallime ndërmjet shqiptarëve në bazë të ndarjeve administrative ose territoriale.

Veprimtaria e:Sami Frashërit;Abdyl Frashërit;Naim Frashërit;Pashko Vasës;Hasan Prishtinës;Ismail Qemalit;Luigj Gurakuqit;ishte e ndërtuar mbi konceptin e një kombi të vetëm shqiptar.

Programi i Lidhjes Shqiptare të Prizrenit përfshinte katër vilajetet shqiptare dhe synonte mbrojtjen e tërësisë kombëtare shqiptare, pa bërë dallim ndërmjet shqiptarëve të Kosovës dhe atyre të Shqipërisë.

Edhe motoja e njohur e Pashko Vasës:“Feja e shqiptarit është shqiptaria”ishte një shprehje e qartë e unitetit kombëtar.

III. Copëtimi i trojeve shqiptare nuk krijoi kombe të reja

Vendimet e marra nga fuqitë e mëdha në Kongresin e Berlinit dhe më pas në Konferencën e Ambasadorëve në Londër sollën ndarjen e trojeve shqiptare në disa njësi shtetërore.Megjithatë, kufijtë politikë nuk kanë prodhuar automatikisht kombe të reja.

Historia botërore njeh shumë raste ku një komb jeton në disa shtete:gjermanët në Gjermani, Austri dhe Zvicër;koreanët në Korenë e Veriut dhe Korenë e Jugut;arabët në më shumë se njëzet shtete;kurdët në Turqi, Irak, Siri dhe Iran.

Në të njëjtën mënyrë, ekzistenca e Republikës së Kosovës dhe Republikës së Shqipërisë nuk nënkupton ekzistencën e dy kombeve shqiptare.

IV. Kuptimi juridik dhe shtetëror i nocionit “kosovar”

Nga këndvështrimi juridik, termi “kosovar” lidhet me:shtetësinë e Republikës së Kosovës;përkatësinë qytetare ndaj shtetit të Kosovës;identitetin kushtetues të shtetit.Ky term nuk ka kuptim etnik ose kombëtar.

Në Republikën e Kosovës jetojnë:shqiptarë;serbë;turq;boshnjakë;romë;ashkalinj;egjiptianë dhe komunitete të tjera.

Të gjithë këta janë qytetarë të Republikës së Kosovës, pra “kosovarë” në kuptimin juridiko-kushtetues, por jo domosdoshmërisht pjesëtarë të të njëjtit komb.Prandaj, nocioni “kosovar” është nocion shtetëror dhe qytetar, ndërsa nocioni “shqiptar” është nocion kombëtar.

V. Aspekti ndërkombëtar

E drejta ndërkombëtare nuk e kushtëzon ekzistencën e një kombi me ekzistencën e një shteti të vetëm.Parimi “një komb – një shtet” nuk përbën normë të së drejtës ndërkombëtare.Përkundrazi, praktika ndërkombëtare njeh shumë raste të kombeve të ndara në disa shtete.

Po ashtu, ekzistojnë shtete shumëkombëshe dhe shtete qytetare, ku identiteti shtetëror nuk zëvendëson identitetin kombëtar të popujve përbërës.

Në këtë kuptim, njohja e Republikës së Kosovës nga shumica e shteteve demokratike të botës ka të bëjë me subjektivitetin ndërkombëtar të shtetit të Kosovës dhe jo me krijimin e një kombi të ri kosovar.

VI. Mendimi Këshillimor i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë

Mendimi Këshillimor i vitit 2010 i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë, lidhur me deklaratën e pavarësisë së Kosovës, nuk trajton çështjen e krijimit të një kombi të ri.

Gjykata u përqendrua ekskluzivisht në përputhshmërinë e deklaratës së pavarësisë me të drejtën ndërkombëtare.Kjo dëshmon se procesi i shtetformimit të Kosovës është çështje juridike dhe politike, ndërsa identiteti kombëtar i shumicës së popullsisë së saj mbetet identiteti shqiptar.

VII. Dimensioni diplomatik

Në praktikën diplomatike ndërkombëtare nuk ekziston ndonjë dokument i rëndësishëm ndërkombëtar që e definon popullin shumicë të Kosovës si komb të veçantë nga kombi shqiptar.

As:Plani i Ahtisaarit;Deklarata e Pavarësisë së Kosovës;Kushtetuta e Republikës së Kosovës;nuk e përdorin termin “komb kosovar” si kategori etnike.Qëllimi i këtyre dokumenteve ka qenë ndërtimi i një shteti demokratik, shumetnik dhe funksional, e jo krijimi i një identiteti të ri kombëtar.

VIII. Identiteti kombëtar dhe identiteti shtetëror nuk janë kundërthënës

Një qytetar i Republikës së Kosovës mund të jetë:shqiptar për nga kombësia;kosovar për nga shtetësia;evropian për nga përkatësia kontinentale;qytetar i botës në kuptimin universal.Këto identitete nuk përjashtojnë njëra-tjetrën.

Ashtu si:një austriak me kombësi gjermane;një zviceran me identitet gjerman, francez ose italian;një kanadez me origjinë franceze;edhe një shqiptar i Kosovës mund të ketë njëkohësisht identitet kombëtar shqiptar dhe identitet shtetëror kosovar.

Nga këndvështrimi kombëtar, historik, gjeografik, juridik, diplomatik dhe ndërkombëtar, shqiptarët e Kosovës dhe shqiptarët e Shqipërisë nuk përbëjnë dy kombe të ndryshme.

Ata janë pjesë e një kombi të vetëm shqiptar, të lidhur nga gjuha, historia, kultura, traditat dhe vetëdija kombëtare, ndërsa Republika e Kosovës dhe Republika e Shqipërisë janë dy shtete sovrane, të veçanta dhe të barabarta në të drejtën ndërkombëtare.

Prandaj, “shqiptar” përfaqëson identitetin kombëtar, ndërsa “kosovar” përfaqëson kryesisht identitetin shtetëror, territorial dhe qytetar. Këto dy nocione nuk janë kundërshtuese, por plotësuese, duke pasqyruar dallimin ndërmjet kombit dhe shtetit në teorinë moderne kushtetuese dhe në praktikën bashkëkohore ndërkombëtare.