Fejzulla Berisha: NJË KOMB, NJË TRASHËGIMI HISTORIKE

SHQIPTARËT NDËRMJET IDENTITETIT KOMBËTAR, HAPËSIRËS KULTURORE DHE VIZIONIT PËR TË ARDHMEN NË SHEKULLIN XXI

(Nga trashëgimia e përbashkët historike, gjuhësore dhe kulturore deri te sfidat e shekullit XXI: identiteti shqiptar, lidhjet kombëtare dhe rrugët e bashkëpunimit në përputhje me parimet e së drejtës natyrore, të drejtave të njeriut dhe së drejtës ndërkombëtare)

Shkruan: Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Në historinë moderne të kombeve, shtetësia ka përbërë një nga mekanizmat themelorë përmes të cilit individi lidhet juridikisht me një shtet të caktuar. Megjithatë, përtej këtij dimensioni juridik, shtetësia shpesh mbart edhe një kuptim më të thellë simbolik, kulturor dhe historik, duke u shndërruar në një element të rëndësishëm të identitetit dhe përkatësisë.

Për shqiptarët që jetojnë në Kosovë, në Maqedoninë e Veriut, në Mal të Zi, në Luginën e Preshevës dhe në diasporë, lidhja me Shqipërinë nuk përfaqëson vetëm një çështje administrative apo juridike. Ajo lidhet gjithashtu me një trashëgimi të përbashkët historike, me gjuhën shqipe, kulturën, traditat dhe kujtesën kolektive të krijuar ndër shekuj.

Nga ky këndvështrim, shumë studiues, intelektualë dhe përfaqësues të komuniteteve shqiptare kanë mbështetur idenë se shteti shqiptar duhet të zhvillojë politika gjithëpërfshirëse ndaj shqiptarëve jashtë kufijve të tij, duke forcuar lidhjet kulturore, arsimore, shkencore dhe ekonomike, si dhe duke trajtuar çështjet e shtetësisë në përputhje me legjislacionin kombëtar dhe parimet e së drejtës ndërkombëtare.

Shtetësia shqiptare për shqiptarët që jetojnë jashtë territorit të Republikës së Shqipërisë mund të kuptohet si një mundësi për forcimin e lidhjeve me vendin amë, duke respektuar njëkohësisht rendin juridik ndërkombëtar, sovranitetin e shteteve ku ata jetojnë dhe parimet e bashkëjetesës demokratike.

E drejta natyrore, të drejtat e njeriut dhe identiteti kombëtar

Në historinë e mendimit juridik dhe filozofik, koncepti i së drejtës natyrore ka mbështetur idenë se ekzistojnë të drejta themelore që burojnë nga vetë natyra njerëzore, dinjiteti dhe liria e individit. Në epokën moderne, këto parime janë zhvilluar më tej përmes konceptit universal të të drejtave të njeriut, duke përfshirë të drejtën për identitet, lirinë e shprehjes dhe ruajtjen e trashëgimisë kulturore.

E drejta ndërkombëtare njeh rëndësinë e mbrojtjes së identitetit kulturor dhe të drejtën e komuniteteve për të ruajtur gjuhën, traditat dhe vlerat e tyre historike. Në këtë kuadër, ruajtja dhe zhvillimi i identitetit shqiptar në të gjitha hapësirat ku jetojnë shqiptarë përbën një proces të natyrshëm kulturor, demokratik dhe njerëzor.

Bashkimi shpirtëror dhe kulturor i një kombi në shekullin XXI nuk matet vetëm përmes ndryshimit të kufijve politikë, por mbi të gjitha përmes aftësisë për të krijuar ura bashkëpunimi, zhvillimi, mirëkuptimi dhe solidariteti ndërmjet njerëzve që ndajnë një histori dhe një trashëgimi të përbashkët.

Shqipëria dhe përgjegjësia ndaj shqiptarëve kudo që jetojnë

Republika e Shqipërisë, si shteti kombëtar i shqiptarëve, mbart një rol të veçantë historik dhe kulturor në ruajtjen, zhvillimin dhe promovimin e gjuhës, kulturës dhe trashëgimisë shqiptare. Ky rol nuk lidhet vetëm me kujtesën historike, por edhe me përgjegjësinë për të ndërtuar politika moderne, të qëndrueshme dhe gjithëpërfshirëse në shërbim të bashkëpunimit kombëtar.

Kjo përgjegjësi mund të shprehet përmes politikave konkrete në fushën e arsimit, kulturës, shkencës, diplomacisë kulturore, zhvillimit ekonomik dhe forcimit të lidhjeve me diasporën shqiptare në mbarë botën.

Një komb nuk forcohet vetëm përmes deklaratave simbolike apo kujtimeve historike, por përmes institucioneve të fuqishme, vizionit afatgjatë dhe krijimit të mundësive reale për qytetarët e tij, kudo që ata jetojnë.

Në këtë kuptim, një politikë moderne kombëtare shqiptare duhet të mbështetet mbi parime universale dhe evropiane: respektimin e të drejtave të njeriut, bashkëpunimin rajonal, integrimin evropian, shtetin e së drejtës dhe zhvillimin e përbashkët.

Shembuj ndërkombëtarë të lidhjeve ndërmjet shteteve dhe diasporave

Historia bashkëkohore dëshmon se shumë shtete kanë ndërtuar politika të veçanta për ruajtjen dhe forcimin e lidhjeve me komunitetet e tyre jashtë kufijve shtetërorë. Këto politika janë zhvilluar përmes kulturës, arsimit, diplomacisë dhe bashkëpunimit institucional.

Irlanda ka ndërtuar një marrëdhënie të fuqishme me diasporën e saj në mbarë botën, duke e konsideruar atë një pasuri të rëndësishme kombëtare dhe një urë lidhëse ndërmjet kulturës irlandeze dhe botës.

Italia ka ruajtur lidhje të vazhdueshme me komunitetet italiane jashtë vendit përmes institucioneve kulturore, promovimit të gjuhës italiane dhe mbështetjes së trashëgimisë kulturore.

Hungaria ka zhvilluar politika për ruajtjen e lidhjeve me komunitetet hungareze jashtë kufijve të saj, duke u fokusuar në arsim, kulturë dhe bashkëpunim institucional.

Këta shembuj tregojnë se identiteti kombëtar dhe lidhjet historike mund të ruhen e të zhvillohen përmes mjeteve demokratike, bashkëpunimit ndërkombëtar dhe respektimit të parimeve të rendit juridik bashkëkohor.

Nga lidhjet e lashta historike dhe kulturore deri te sfidat moderne të shtetësisë, identitetit kombëtar dhe bashkëpunimit mbarëshqiptar

Kombi shqiptar si realitet historik, kulturor dhe shpirtëror

Historia e shqiptarëve në Ballkan është një histori e vazhdimësisë, e qëndresës dhe e përpjekjeve të pandërprera për ruajtjen e identitetit kombëtar përballë ndryshimeve të mëdha politike, shoqërore dhe gjeostrategjike.

Përtej kufijve shtetërorë të krijuar gjatë proceseve historike të shekujve XIX dhe XX, shqiptarët kanë ruajtur një lidhje të fuqishme përmes gjuhës shqipe, traditave, kujtesës historike dhe kulturës së përbashkët.

Një komb nuk përcaktohet vetëm nga kufijtë politikë, por edhe nga elementet themelore që ndërtojnë identitetin kolektiv: gjuha, historia, kultura, zakonet, vlerat shpirtërore dhe ndjenja e përkatësisë.

Në këtë kuptim, shqiptarët kudo që jetojnë në trojet e tyre historike dhe në diasporë mbartin një trashëgimi të përbashkët që i lidh në mënyrë të natyrshme dhe që përbën një pasuri të rëndësishme kulturore.

Koncepti i “Shqipërisë natyrale”, i përdorur në diskutime të ndryshme historike dhe politike, lidhet me idenë e një hapësire ku shqiptarët kanë jetuar historikisht dhe ku kanë zhvilluar jetën e tyre shoqërore e kulturore. Ky koncept ka marrë interpretime të ndryshme në periudha të ndryshme dhe kërkon të trajtohet me qasje shkencore, duke marrë parasysh zhvillimet historike, realitetet politike dhe parimet e së drejtës ndërkombëtare.

Gjuha dhe kultura – themelet e unitetit kombëtar shqiptar

Gjuha shqipe përbën një nga shtyllat më të rëndësishme të identitetit kombëtar shqiptar. Përmes saj është ruajtur kujtesa historike, janë përcjellë vlerat shpirtërore dhe është mbajtur gjallë lidhja ndërmjet brezave.

Në rrjedhën e shekujve, gjuha shqipe ka qenë jo vetëm një mjet komunikimi, por edhe një simbol i qëndresës, i vetëdijes kombëtare dhe i ruajtjes së një trashëgimie të veçantë kulturore.

Letërsia shqiptare, folklori, këngët tradicionale, zakonet familjare, traditat popullore dhe pasuria shpirtërore e krijuar ndër breza kanë ndërtuar një hapësirë të përbashkët kulturore, e cila ka tejkaluar ndarjet administrative dhe kufijtë politikë.

Rilindja Kombëtare Shqiptare në shekullin XIX përbën një nga periudhat më të rëndësishme të historisë sonë kombëtare. Në këtë epokë, intelektualët dhe veprimtarët shqiptarë u angazhuan për zhvillimin e gjuhës shqipe, hapjen e shkollave, përhapjen e dijes dhe forcimin e ndërgjegjes kombëtare.

Personalitete të shquara si Naim Frashëri, Sami Frashëri dhe shumë figura të tjera të kulturës shqiptare dhanë një kontribut të jashtëzakonshëm në afirmimin e gjuhës, arsimit dhe identitetit kombëtar shqiptar.

Kosova në historinë dhe identitetin shqiptar

Kosova përbën një pjesë të rëndësishme të historisë, kulturës dhe kujtesës kolektive shqiptare. Përgjatë shekujve, popullsia shqiptare e Kosovës ka ruajtur gjuhën, traditat, zakonet dhe lidhjet e saj të fuqishme kulturore me hapësirën më të gjerë shqiptare.

Historia e Kosovës është e ndërthurur ngushtë me zhvillimet politike dhe shoqërore të shqiptarëve në Ballkan. Ajo ka qenë një hapësirë ku janë zhvilluar procese të rëndësishme historike, kulturore dhe kombëtare, duke lënë gjurmë të thella në kujtesën shqiptare.

Në të njëjtën kohë, Kosova sot përfaqëson një realitet të ri juridik dhe politik: një shtet i pavarur me institucionet e veta dhe me subjektivitet ndërkombëtar të njohur nga një pjesë e konsiderueshme e komunitetit ndërkombëtar.

Për këtë arsye, trajtimi i çështjes shqiptare në shekullin XXI kërkon një qasje të ekuilibruar, e cila harmonizon dy realitete të rëndësishme: identitetin kombëtar shqiptar dhe realitetin juridik të shteteve bashkëkohore.

Kjo qasje nuk i dobëson lidhjet historike dhe kulturore ndërmjet shqiptarëve, por i vendos ato në një kuadër modern të bashkëpunimit, respektit reciprok dhe përputhshmërisë me parimet e sovranitetit, paqes dhe së drejtës ndërkombëtare.

Shqiptarët në shekullin XXI: nga kujtesa historike drejt një të ardhmeje të përbashkët

Shekulli XXI ka sjellë një realitet të ri për shqiptarët. Sot shqiptarët jetojnë në disa shtete të Ballkanit dhe në një diasporë të gjerë në Evropë, Amerikë dhe pjesë të tjera të botës.

Kjo shpërndarje gjeografike nuk duhet parë vetëm si një ndarje, por edhe si një mundësi e madhe për zhvillimin e bashkëpunimit kombëtar në fusha të ndryshme: arsim, kulturë, ekonomi, shkencë dhe teknologji.

Fuqia e një kombi në kohët moderne nuk përcaktohet vetëm nga madhësia territoriale, por nga cilësia e institucioneve, niveli i arsimit, zhvillimi ekonomik, kultura, inovacioni dhe aftësia për të ndërtuar marrëdhënie të qëndrueshme me fqinjët dhe komunitetin ndërkombëtar.

Në këtë kuadër, shqiptarët kanë mundësinë të ndërtojnë një model bashkëpunimi që ruan identitetin kombëtar dhe njëkohësisht përputhet me vlerat e Evropës moderne: demokracinë, shtetin e së drejtës, respektimin e të drejtave të njeriut dhe bashkëjetesën paqësore.

Bashkimi kombëtar përmes dijes, kulturës dhe zhvillimit

Historia ka dëshmuar se lidhjet më të qëndrueshme dhe më të fuqishme ndërmjet njerëzve ndërtohen mbi themelet e dijes, arsimit dhe kulturës. Janë shkollat, universitetet, institucionet shkencore dhe projektet e përbashkëta kulturore ato që krijojnë ura të qëndrueshme ndërmjet brezave dhe forcojnë vetëdijen historike e kombëtare.

Në shekullin XXI, bashkëpunimi ndërmjet shqiptarëve nuk mund të mbështetet vetëm në kujtesën e së kaluarës, por duhet të shndërrohet në një projekt të përbashkët zhvillimi, të bazuar në dije, inovacion, ekonomi dhe institucione të fuqishme.

Një strategji kombëtare shqiptare për të ardhmen duhet të përfshijë:forcimin dhe promovimin e pozitës së gjuhës shqipe;zgjerimin e bashkëpunimit ndërmjet universiteteve dhe institucioneve shkencore shqiptare;ruajtjen dhe promovimin e historisë, kulturës dhe trashëgimisë kombëtare;zhvillimin e projekteve të përbashkëta ekonomike dhe teknologjike;forcimin e lidhjeve me diasporën shqiptare në të gjitha kontinentet.

Këto forma të bashkëpunimit përfaqësojnë një mënyrë moderne të afrimit kombëtar, e cila është në harmoni me realitetin evropian dhe me frymën e bashkëpunimit ndërkombëtar.

Identiteti kombëtar dhe e ardhmja evropiane

E ardhmja e shqiptarëve është e lidhur ngushtë me perspektivën evropiane. Integrimi në strukturat evropiane krijon mundësi të reja që kufijtë politikë të kenë ndikim gjithnjë e më të vogël në jetën e qytetarëve dhe që bashkëpunimi ndërmjet popujve të zhvillohet mbi baza të reja.

Në një Evropë ku lëvizja e lirë, shkëmbimet kulturore, bashkëpunimi ekonomik dhe respektimi i të drejtave themelore përbëjnë vlera të përbashkëta, shqiptarët mund ta ruajnë identitetin e tyre kombëtar duke qenë njëkohësisht pjesë aktive dhe kontribuuese e familjes evropiane.

Identiteti kombëtar nuk është pengesë për integrimin evropian; përkundrazi, ai mund të jetë një pasuri kulturore që i shton vlerë mozaikut të përbashkët evropian.

Prandaj, sfida kryesore e kohës sonë nuk është vetëm ruajtja e kujtesës historike, por shndërrimi i saj në një burim energjie për zhvillim, arsim, mirëqenie dhe përparim shoqëror.

Një komb i lidhur nga historia, i orientuar drejt së ardhmes

Shqiptarët, kudo që jetojnë, mbartin një trashëgimi të përbashkët historike, gjuhësore dhe kulturore. Kjo trashëgimi përbën një pasuri të çmuar, e cila duhet ruajtur, zhvilluar dhe përcjellë tek brezat e ardhshëm përmes rrugëve demokratike, institucionale dhe evropiane.

Lidhjet kombëtare shqiptare duhet të kuptohen si një përgjegjësi historike për ruajtjen e identitetit, forcimin e bashkëpunimit dhe ndërtimin e një të ardhmeje më të mirë për të gjithë shqiptarët, pavarësisht vendit ku jetojnë.

Një komb nuk bashkohet vetëm përmes fjalëve, por përmes dijes, institucioneve, kulturës, zhvillimit ekonomik dhe përgjegjësisë ndaj historisë.

Forca e shqiptarëve në shekullin XXI qëndron në aftësinë për ta shndërruar trashëgiminë e tyre të përbashkët në një projekt modern bashkëpunimi, zhvillimi dhe përparimi.

Historia u ka dhënë shqiptarëve një trashëgimi të fuqishme; e ardhmja kërkon mençuri, vizion dhe përgjegjësi për ta kthyer këtë trashëgimi në një burim force për brezat që vijnë.

Një komb i lidhur nga historia, i bashkuar nga kultura dhe i orientuar drejt së ardhmes – ky është vizioni shqiptar për shekullin XXI.