Fejzulla BERISHA: LISI SHQIPTAR...

LISI SHQIPTAR – RRËNJËT QË NA MBAJNË, DEGËT QË NA BASHKOJNË

Dy flamuj shtetërorë, Shqipëria dhe Kosova; një trashëgimi kombëtare dhe degët e një kujtese historike që shtrihet në të gjitha viset shqiptare

Shkruan: Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Ka simbole që lindin nga historia dhe ka simbole që, me kalimin e kohës, bëhen vetë histori. Lisi shqiptar mund të jetë njëri prej tyre.

Ai nuk është thjesht një pemë. Është një metaforë e fuqishme e ekzistencës, qëndresës, kujtesës, identitetit dhe vazhdimësisë shqiptare. Në këtë simbolikë, rrënjët përfaqësojnë historinë; trungu identitetin; degët hapësirat dhe komunitetet shqiptare; gjethet brezat; ndërsa frutat përfaqësojnë të ardhmen që ndërtohet përmes dijes, kulturës, demokracisë dhe zhvillimit.

Në majë të dy degëve kryesore qëndrojnë dy flamuj shtetërorë: flamuri i Republikës së Shqipërisë dhe flamuri i Republikës së Kosovës.

Ky nuk është një simbol i kundërvënies politike dhe as një thirrje për ndryshim kufijsh. Është një simbolikë që synon të shprehë një realitet historik, kulturor dhe politik: dy shtete shqiptare, një trashëgimi kombëtare dhe një hapësirë e gjerë kulturore shqiptare, e cila duhet të zhvillohet përmes bashkëpunimit, respektit reciprok dhe orientimit evropian.

Rrënjët që nuk shkulen

Asnjë pemë nuk mund të kuptohet pa rrënjët e saj. Edhe një komb nuk mund të kuptohet pa kujtesën e vet historike.

Rrënjët e trungut shqiptar shtrihen thellë në kohë. Ato lidhen me gjuhën shqipe, traditat, zakonet, kulturën, letërsinë, artin, historinë dhe kujtesën kolektive të brezave.

Gjatë shekujve, shqiptarët kanë kaluar periudha të vështira, ndryshime të mëdha politike, ndarje territoriale, administrata të ndryshme dhe kufij shtetërorë që kanë ndryshuar disa herë. Megjithatë, përkundër këtyre zhvillimeve, gjuha, kultura dhe kujtesa historike kanë qenë ndër shtyllat më të fuqishme të vazhdimësisë së identitetit shqiptar.

Rrënjët e një peme nuk shihen gjithmonë. Ato ndodhen nën tokë, por pikërisht aty qëndron forca e saj.

Edhe identiteti kombëtar nuk është gjithmonë i dukshëm në sipërfaqe. Ai jeton në gjuhën e nënës, në emrat e familjeve, në këngët e trashëguara, në zakonet, në kujtesën e të parëve, në librat e historisë dhe në vetëdijen e brezave.

Rrënjët nuk janë vetëm kujtim i së kaluarës. Ato janë themeli i së ardhmes.

Trungu – identiteti që i bashkon degët

Trungu është pjesa që i lidh të gjitha degët.

Në këtë simbolikë, trungu shqiptar përfaqëson identitetin kombëtar, gjuhën, kulturën dhe kujtesën historike.

Por një trung i fuqishëm nuk nënkupton uniformitet. Përkundrazi, ai mundëson që prej tij të zhvillohen shumë degë.

Shqiptarët e Shqipërisë, Kosovës, Luginës së Preshevës, Maqedonisë së Veriut, Malit të Zi, Çamërisë dhe hapësirave të tjera ku jetojnë shqiptarë kanë realitete të ndryshme politike, juridike dhe shoqërore. Megjithatë, ekzistojnë lidhje të fuqishme gjuhësore, kulturore, historike dhe njerëzore që kanë mbijetuar ndër breza.

Kjo është arsyeja pse trungu është një, ndërsa degët janë të shumta.

Një identitet i përbashkët nuk e zhduk dallimin institucional. Dy shtete sovrane nuk e mohojnë trashëgiminë e përbashkët kulturore. Përkundrazi, ato mund të ndërtojnë një model bashkëpunimi që e shndërron këtë trashëgimi në forcë zhvillimore.

Dy flamuj – dy shtete, një trashëgimi kombëtare

Dy flamujt në majë të lisit kanë një domethënie të veçantë.

Flamuri kuqezi i Shqipërisë përfaqëson Republikën e Shqipërisë dhe shtetin shqiptar.

Flamuri shtetëror i Kosovës përfaqëson Republikën e Kosovës dhe shtetësinë e saj.

Në këtë simbolikë, dy flamujt nuk duhet të shihen si shenja të ndarjes së një populli në kuptimin kulturor. Ata përfaqësojnë një realitet politik bashkëkohor: shqiptarët kanë dy shtete sovrane, të cilat duhet të forcojnë demokracinë, shtetin e së drejtës, zhvillimin ekonomik, sigurinë dhe bashkëpunimin ndërinstitucional.

Madhështia e simbolit qëndron pikërisht këtu:

Dy flamuj shtetërorë.Dy shtete sovrane.Një trashëgimi kulturore.Një kujtesë historike.Një horizont evropian.

Ky është një vizion që nuk kërkon të zhbëjë realitetin politik, por ta shndërrojë trashëgiminë e përbashkët në urë bashkëpunimi.

Degët e lisit – kujtesa e viseve shqiptare

Degët e lisit shtrihen në drejtime të ndryshme.

Ato mund të simbolizojnë hapësirat dhe komunitetet shqiptare në Kosovë, Shqipëri, Luginën e Preshevës, Medvegjë, Bujanoc, Mal të Zi, Ulqin, Plavë e Guci, Maqedoni të Veriut, Tetovë, Gostivar, Shkup, Kumanovë, Strugë, Çamëri dhe në hapësira të tjera ku shqiptarët kanë ndërtuar jetën, kulturën dhe kujtesën e tyre.

Por degët nuk duhen kuptuar vetëm si territore.Ato janë mbi të gjitha njerëz.

Janë familje. Janë fëmijë. Janë shkolla. Janë universitete. Janë libra. Janë këngë. Janë art. Janë zakone. Janë kujtime. Janë varreza të të parëve. Janë vendbanime të trashëguara. Janë histori familjare që kalojnë nga një brez te tjetri.

Prandaj, çdo degë e këtij lisi mbart një histori njerëzore.

Dhe pikërisht për këtë arsye, kujtesa e viseve shqiptare nuk duhet të shndërrohet në instrument përçarjeje, por në burim kulture, dialogu dhe bashkëpunimi.

Kufiri politik nuk e shuan kujtesën kulturore

Historia evropiane dëshmon se kufijtë politikë kanë ndryshuar shumë herë.

Por kultura nuk zhduket me ndryshimin e një vije në hartë.

Gjuha nuk ndalet në kufi.Kujtesa familjare nuk ndalet në kufi.Kënga nuk ndalet në kufi.Tradita nuk ndalet në kufi.Letërsia nuk ndalet në kufi.

Kjo nuk do të thotë se kufijtë politikë dhe rendet kushtetuese mund të injorohen. Përkundrazi, shoqëritë moderne ndërtohen mbi respektimin e shtetit të së drejtës, sovranitetit, institucioneve dhe të drejtave themelore.

Prandaj, ruajtja e identitetit kulturor shqiptar duhet të jetë një mision i përhershëm i arsimit, kulturës, shkencës, familjes dhe institucioneve.

Kultura mund të bëhet ura që lidh njerëzit pa cenuar rendin juridik.

Bashkimi kombëtar si bashkëpunim dhe vizion

Shekulli XXI kërkon një koncept të ri të fuqisë kombëtare.

Fuqia e një kombi nuk matet vetëm me territor.

Ajo matet me arsim, ekonomi, shkencë, teknologji, diplomaci, kulturë, institucione demokratike, mirëqenie sociale dhe aftësi për të bashkëpunuar.

Në këtë kuptim, bashkimi më i fuqishëm shqiptar sot mund të ndërtohet përmes dijes, kulturës, ekonomisë, komunikimit, arsimit dhe bashkëpunimit institucional.

Një Shqipëri e fuqishme dhe demokratike.

Një Kosovë e fuqishme dhe demokratike.

Komunitete shqiptare që ruajnë identitetin dhe të drejtat e tyre në përputhje me ligjin.

Një hapësirë shqiptare e lidhur përmes gjuhës, kulturës, dijes, ekonomisë dhe komunikimit njerëzor.

Ky është një nga kuptimet moderne të trungut shqiptar: bashkëpunim pa mohim të realiteteve shtetërore dhe identitet kombëtar pa përjashtim të diversitetit.

Lisi që duhet të rritet, jo të thyhet

Një lis i madh nuk ka nevojë që degët e tij të luftojnë njëra-tjetrën.

Ato marrin forcë nga i njëjti trung.

Edhe shqiptarët nuk kanë nevojë për përçarje të brendshme. Kanë nevojë për unitet në vlerat themelore, respekt për institucionet, kulturë demokratike dhe bashkëpunim.

Një komb i fuqishëm nuk ndërtohet duke e dobësuar tjetrin.

Ndërtohet duke forcuar secilën degë.

Nëse Shqipëria forcohet, forcohet një degë e rëndësishme e këtij identiteti.

Nëse Kosova forcohet si shtet demokratik dhe funksional, forcohet një degë tjetër.

Nëse shqiptarët në viset e tjera ruajnë gjuhën, kulturën dhe të drejtat e tyre, edhe degët e tjera mbeten të gjelbra.

Lisi duhet të rritet, jo të thyhet.

Brezat janë gjethe të reja të të njëjtit lis

Çdo brez është një gjethe e re.

Gjethet ndryshojnë ngjyrë, formë dhe pamje, por ushqehen nga i njëjti trung.

Edhe brezat shqiptarë ndryshojnë. Ata jetojnë në një botë të re, përdorin teknologji të reja, udhëtojnë, studiojnë dhe ndërveprojnë me kultura të ndryshme.

Por modernizimi nuk duhet të nënkuptojë harrimin e rrënjëve.

Nëse brezi i ri e humb gjuhën, historinë dhe kulturën, një pjesë e lisit thahet.

Nëse ai arsimohet, lexon, hulumton, krijon, merr pjesë në institucionet demokratike dhe ndërton marrëdhënie të shëndosha me botën, atëherë lisi bëhet më i fuqishëm.

Detyra jonë nuk është vetëm t’ua tregojmë të rinjve të kaluarën.

Detyra jonë është t’u japim atyre arsimin, kulturën, institucionet dhe mundësitë me të cilat mund të ndërtojnë të ardhmen.

Frutat – e ardhmja që duhet të ndërtohet

Një lis nuk jeton vetëm për hijen që jep sot.

Ai mbart potencialin për të prodhuar jetë të re.

Në këtë simbolikë, frutat e lisit përfaqësojnë të ardhmen shqiptare: dijen, zhvillimin, prosperitetin, kulturën, institucionet e forta dhe brezat e rinj.

Një komb nuk e dëshmon fuqinë vetëm duke kujtuar atë që ka kaluar.

E dëshmon duke krijuar atë që ende nuk ekziston.

Prandaj, trashëgimia duhet të shndërrohet në zhvillim; kujtesa në dije; kultura në krijimtari; dhe identiteti në një forcë që prodhon mirëqenie.

Një simbol për sot dhe për nesër

Lisi shqiptar mund të lexohet si një hartë e gjallë e kujtesës kombëtare:

Rrënjët – historia.

Trungu – identiteti.

Dy flamujt – Shqipëria dhe Kosova.

Degët – viset dhe komunitetet shqiptare.

Gjethet – brezat.

Frutat – e ardhmja.

Kjo simbolikë e shndërron lisin në një figurë të fuqishme të vazhdimësisë.

Ai na kujton se një komb mund të ketë realitete të ndryshme politike, por të ruajë një trashëgimi kulturore të përbashkët.

Na kujton gjithashtu se identiteti nuk është një relike muzeale. Ai është një përgjegjësi që duhet zhvilluar dhe përcjellë nga brezi në brez.

Epilog – trungu që nuk thyhet

Historia mund t’i ketë ndarë shqiptarët në shtete, administrata dhe kufij të ndryshëm politikë.

Por një popull nuk jeton vetëm në hartë.

Ai jeton në gjuhë, kujtesë, kulturë, familje, traditë dhe ndërgjegje historike.

Prandaj, simboli i lisit shqiptar nuk duhet të jetë simbol i nostalgjisë, por i vazhdimësisë.

Nuk duhet të jetë simbol i përçarjes, por i bashkëpunimit.

Nuk duhet të jetë thirrje për konflikt, por dëshmi e dinjitetit kombëtar, zhvillimit demokratik dhe vizionit evropian.

Dy flamujt që valëviten mbi të nuk e ndajnë trungun.

Ata shprehin realitetin e dy shteteve shqiptare dhe përgjegjësinë për t’i ndërtuar ato si shtete demokratike, të qëndrueshme dhe të afta për bashkëpunim.

Degët e shumta nuk e dobësojnë lisin.

Ato dëshmojnë pasurinë e tij.

Rrënjët e thella nuk e mbajnë lisin të lidhur vetëm me të kaluarën.

Ato i japin forcë të rritet drejt së ardhmes.

Dhe ky është mesazhi më i fuqishëm i simbolit:

Një komb që i njeh rrënjët e veta, e ruan gjuhën dhe kulturën, respekton shtetet dhe institucionet e veta, mbron të drejtat e njerëzve të tij dhe ndërton të ardhmen me dije, demokraci dhe bashkëpunim, nuk është një komb pa forcë.

Është një komb me shumë degë dhe me një kujtesë të përbashkët.

Ky është TRUNGU SHQIPTAR.

Një histori.Një trashëgimi.Dy shtete.Shumë degë.Shumë breza.Një kujtesë e përbashkët.Dhe një e ardhme që duhet të ndërtohet me dije, dinjitet, demokraci dhe bashkëpunim.

Në fund, mesazhi kryesor është i qartë: vetëm bashkimi i kombit e bën kombin më të fuqishëm. Ky bashkim nuk nënkupton domosdoshmërisht ndryshim kufijsh, por forcimin e lidhjeve kombëtare përmes bashkëpunimit politik, ekonomik, kulturor, arsimor dhe institucional ndërmjet Shqipërisë, Kosovës dhe të gjitha viseve shqiptare.

Në këtë kuadër, bashkimi kombëtar lidhet me një projekt strategjik amerikano-shqiptar në përgjithësi, i cili synon forcimin e demokracisë, sigurisë, zhvillimit ekonomik, shtetit të së drejtës dhe orientimit euroatlantik. Një komb shqiptar i bashkuar në vlera, në vizion dhe në bashkëpunim është më i aftë të mbrojë interesat e veta, të kontribuojë në stabilitetin rajonal dhe të ndërtojë një të ardhme më të sigurt, më demokratike dhe më të fuqishme.