Fejzulla BERISHA: Asimetria diplomatike...

NGA REAGIMI TE INICIATIVA: DIPLOMACIA AKTIVE E KOSOVËS

Asimetria diplomatike në marrëdhëniet ndërkombëtare dhe nevoja për një strategji të re shtetërore të Republikës së Kosovës

Shkruan: Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Diplomacia si instrument i sovranitetit dhe i fuqisë shtetërore

Në sistemin bashkëkohor të marrëdhënieve ndërkombëtare, sovraniteti i një shteti nuk matet vetëm me ekzistencën e institucioneve të tij brenda territorit. Ai shprehet edhe përmes aftësisë së shtetit për të artikuluar, mbrojtur dhe promovuar interesat e veta jashtë kufijve; për të ndërtuar marrëdhënie me shtetet e tjera; për të krijuar aleanca; për të siguruar mbështetje ndërkombëtare dhe për të qenë aktor aktiv në proceset ku përcaktohet rendi ndërkombëtar.

Në këtë kuptim, diplomacia nuk është thjesht administrim i marrëdhënieve me jashtë. Ajo është një nga instrumentet themelore të shtetit për afirmimin e subjektivitetit ndërkombëtar, mbrojtjen e interesave kombëtare dhe rritjen e ndikimit politik, ekonomik e strategjik.

Për Republikën e Kosovës, kjo çështje merr një rëndësi të veçantë. Kosova është shtet i pavarur dhe ka ndërtuar institucione shtetërore, marrëdhënie bilaterale dhe një prani të konsiderueshme ndërkombëtare. Megjithatë, procesi i konsolidimit të subjektivitetit të saj ndërkombëtar mbetet i papërfunduar dhe përballet me kundërshtim të vazhdueshëm diplomatik nga Serbia.

Në këtë realitet është krijuar një asimetri diplomatike: Serbia e ka trajtuar çështjen e Kosovës si një objektiv afatgjatë, të pandërprerë dhe qendror të politikës së saj të jashtme, ndërsa Kosova në shumë raste është detyruar të veprojë në mënyrë reaktive, duke iu përgjigjur iniciativave të Beogradit pasi ato janë shfaqur në arenën ndërkombëtare.

Kjo situatë kërkon një rishikim serioz të filozofisë së politikës së jashtme të Kosovës. Çështja nuk është vetëm sa diplomatë ka një shtet, sa ambasada ka apo sa deklarata publikon një ministri e jashtme. Çështja themelore është nëse ekziston një strategji shtetërore e koordinuar, afatgjatë dhe proaktive, e cila synon të krijojë agjendë ndërkombëtare dhe jo vetëm të reagojë ndaj agjendës së të tjerëve.

Në marrëdhëniet ndërkombëtare, fuqia diplomatike nuk përcaktohet vetëm nga madhësia territoriale, ekonomike apo ushtarake e një shteti. Ajo përcaktohet edhe nga aftësia për të ndërtuar partneritete, për të krijuar koalicione, për të përdorur me efektivitet të drejtën ndërkombëtare, për të komunikuar në mënyrë bindëse dhe për të vepruar me vazhdimësi.

Prandaj, sfida kryesore e Kosovës nuk është vetëm t’i përgjigjet diplomacisë së Serbisë, por të ndërtojë një diplomaci të vetën: aktive, parandaluese, iniciuese, profesionale dhe strategjike.

I. Serbia dhe diplomacia hiperaktive e kundërveprimit ndaj Kosovës

Që nga shpallja e pavarësisë së Kosovës, Serbia e ka vendosur kundërshtimin e saj ndaj pavarësisë së Kosovës në qendër të politikës së jashtme. Kjo nuk është kufizuar vetëm në deklarata politike apo në retorikë të brendshme. Në dimensionin diplomatik, Beogradi ka zhvilluar një veprimtari të vazhdueshme në marrëdhëniet bilaterale dhe në organizatat ndërkombëtare, duke synuar të kufizojë njohjen e Kosovës, të pengojë anëtarësimin e saj në organizata ndërkombëtare dhe të ruajë pozicionin e vet në çështjen e statusit.

Serbia e ka shndërruar çështjen e Kosovës në një objektiv të përhershëm të politikës së jashtme. Për këtë qëllim, ajo ka përdorur një kombinim të diplomacisë bilaterale, diplomacisë shumëpalëshe, lobimit politik, komunikimit publik, argumenteve juridike dhe marrëdhënieve me shtete që kanë qëndrime të rezervuara ndaj pavarësisë së Kosovës.

Këtu qëndron një element i rëndësishëm i analizës strategjike: Serbia nuk e trajton çështjen e Kosovës vetëm si një problem të politikës së brendshme apo si një çështje historike. Ajo e ka shndërruar atë në një objektiv të vazhdueshëm të politikës së jashtme, duke e integruar në veprimtarinë e saj diplomatike në çdo nivel.

Kjo qasje i jep Beogradit një avantazh të rëndësishëm në aspektin e vazhdimësisë diplomatike. Në marrëdhëniet ndërkombëtare, vazhdimësia është faktor i fuqisë. Një shtet që për vite të tëra ndjek të njëjtin objektiv diplomatik krijon rrjete, kontakte, kanale komunikimi, memorie institucionale dhe mekanizma të qëndrueshëm të lobimit.

Në anën tjetër, nëse një shtet ndryshon prioritetet diplomatike me ndryshimet politike të brendshme dhe nuk ndërton një strategji të qëndrueshme shtetërore, ai rrezikon të humbasë vazhdimësinë dhe kapitalin diplomatik të krijuar.

Prandaj, problemi i Kosovës nuk duhet analizuar vetëm në raport me atë se çfarë bën Serbia. Duhet analizuar edhe në raport me mënyrën se si Kosova organizon përgjigjen e saj.

Diplomacia nuk fitohet vetëm duke reaguar ndaj kundërshtarit; ajo fitohet edhe duke krijuar hapësirën ku kundërshtari detyrohet të reagojë ndaj jush.Ky është thelbi i kalimit nga diplomacia reaktive në diplomacinë aktive.

II. Asimetria diplomatike dhe kufizimet e modelit reaktiv

Diplomacia reaktive karakterizohet nga një model i thjeshtë: ndodh një zhvillim ndërkombëtar dhe më pas shteti reagon. Një deklaratë e Beogradit prodhon një deklaratë nga Prishtina. Një iniciativë serbe në një organizatë ndërkombëtare pasohet nga një kundërreagim i Kosovës. Një fushatë diplomatike kundër Kosovës shoqërohet me përpjekje të vonuara për të sqaruar pozicionin e saj.

Ky model e vendos shtetin në pozitë të pafavorshme, sepse iniciativa i takon vazhdimisht palës tjetër. Shteti që reagon gjithmonë e pranon, në mënyrë të tërthortë, agjendën e kundërshtarit. Ai nuk përcakton ritmin e debatit, nuk vendos temat kryesore dhe nuk e kontrollon plotësisht mënyrën se si perceptohet çështja në arenën ndërkombëtare.

Në rastin e Kosovës, kjo asimetri është veçanërisht e dukshme. Serbia ka ndërtuar një diplomaci të përqendruar, të vazhdueshme dhe të orientuar drejt një objektivi të vetëm, ndërsa Kosova shpesh është përballur me nevojën për të menaxhuar njëkohësisht çështjet e njohjeve, dialogun, integrimin euroatlantik, sigurinë, zhvillimin ekonomik dhe konsolidimin e institucioneve.

Megjithatë, kjo nuk duhet të shërbejë si justifikim për mungesën e një strategjie të qartë. Përkundrazi, kompleksiteti i pozitës së Kosovës e bën edhe më të domosdoshme ndërtimin e një politike të jashtme të koordinuar dhe afatgjatë.

Diplomacia strategjike funksionon ndryshe. Ajo identifikon paraprakisht interesat kombëtare, përcakton objektivat, harton skenarët, identifikon partnerët, ndërton koalicione dhe vepron përpara se një çështje të shndërrohet në krizë.

Për Kosovën kjo do të nënkuptonte një ndryshim themelor të filozofisë diplomatike: jo vetëm të përgjigjet ndaj zhvillimeve, por të parashikojë zhvillimet; jo vetëm të kundërshtojë narrativën e Serbisë, por të ndërtojë dhe promovojë në mënyrë të vazhdueshme narrativën shtetërore të Kosovës.

III. Nga diplomacia reaktive te diplomacia aktive dhe parandaluese

Kalimi nga diplomacia reaktive në diplomacinë aktive nuk nënkupton vetëm shtimin e aktiviteteve diplomatike. Ai nënkupton ndryshimin e mënyrës së të menduarit dhe të organizimit të politikës së jashtme.

Diplomacia aktive duhet të mbështetet në tri shtylla kryesore.

1. Diplomacia parandaluese

Kosova duhet të identifikojë paraprakisht çështjet ku mund të shfaqet kundërshtim dhe të ndërhyjë diplomatikisht përpara se kundërshtimi të institucionalizohet.

Kjo kërkon analiza të rregullta politike, juridike dhe gjeopolitike; monitorim të qëndrimeve të shteteve; vlerësim të zhvillimeve në organizatat ndërkombëtare dhe ndërtim të kanaleve të komunikimit me aktorët relevantë.

Diplomacia parandaluese nuk duhet të aktivizohet vetëm kur shfaqet një krizë. Ajo duhet të jetë pjesë e punës së përditshme të institucioneve të politikës së jashtme.

2. Diplomacia iniciuese

Kosova duhet të prodhojë vetë iniciativa diplomatike, dokumente, konferenca, debate ndërkombëtare dhe koalicione rreth çështjeve të interesit të saj.

Një shtet që dëshiron të jetë subjekt i politikës ndërkombëtare nuk mund të kufizohet vetëm në mbrojtjen e vetes. Ai duhet të kontribuojë në debatet ndërkombëtare për sigurinë, demokracinë, të drejtat e njeriut, sundimin e ligjit, integrimin evropian dhe bashkëpunimin rajonal.

Kosova duhet të jetë e pranishme jo vetëm kur diskutohet për të, por edhe kur diskutohen çështje ku ajo mund të ofrojë përvojë, ekspertizë dhe kontribut.

3. Diplomacia e koalicioneve

Asnjë shtet i vogël nuk mund t’i realizojë të gjitha objektivat e tij vetëm. Fuqia diplomatike krijohet edhe përmes partneriteteve.

Kosova duhet të ndërtojë koalicione të qëndrueshme me shtetet që ndajnë interesa të përbashkëta në fushën e sigurisë, demokracisë, integrimit evropian, të drejtave të njeriut dhe së drejtës ndërkombëtare.

Koalicionet nuk duhet të krijohen vetëm në momente krize. Ato duhet të ndërtohen në kohë normale, përmes marrëdhënieve të rregullta politike, parlamentare, akademike, ekonomike dhe shoqërore.

IV. Kosova nuk mund të mbetet vetëm në pozicionin e reagimit

Një nga problemet më të rëndësishme strategjike është rreziku që Kosova të perceptohet ndërkombëtarisht kryesisht përmes krizave. Kur diplomacia e një shteti aktivizohet kryesisht në momente krize, ajo humbet dimensionin e saj afatgjatë.

Kosova ka nevojë për një diplomaci që të jetë aktive edhe kur nuk ekziston një krizë. Kjo do të thotë se përfaqësitë diplomatike nuk duhet të jenë vetëm zyra administrative. Ato duhet të shndërrohen në qendra të politikës së jashtme, të analizës, të komunikimit strategjik dhe të ndërtimit të marrëdhënieve.

Ambasadori nuk duhet të jetë vetëm përfaqësues ceremonial. Ai duhet të jetë aktor i politikës së jashtme dhe ndërmjetës i interesave të Republikës së Kosovës në shtetin pritës.

Përfaqësitë diplomatike duhet të kenë njohuri të thelluara për:prioritetet e shtetit pritës;aktorët politikë dhe institucionalë relevantë;qëndrimet e tyre për Kosovën;mundësitë për bashkëpunim; rreziqet për interesat e Kosovës;organizatat, universitetet, institutet, mediat dhe qarqet akademike që ndikojnë në formimin e opinionit publik dhe politikës së jashtme.

Kjo është diplomaci moderne. Diplomacia e shekullit XXI nuk zhvillohet vetëm në sallat e ministrive të jashtme. Ajo zhvillohet në parlamentet kombëtare, universitete, institute kërkimore, media, organizata ndërkombëtare, forume ekonomike dhe shoqëri civile.

Prandaj, Kosova duhet të zhvillojë një diplomaci shumëdimensionale, e cila ndërthur diplomacinë politike, juridike, ekonomike, parlamentare, publike, akademike dhe kulturore.

V. Beteja diplomatike nuk është vetëm për njohjet

Çështja e Kosovës shpesh reduktohet në numrin e shteteve që e kanë njohur ose nuk e kanë njohur pavarësinë. Megjithatë, diplomacia moderne është shumë më komplekse.

Subjektiviteti ndërkombëtar konsolidohet përmes një procesi të gjerë marrëdhëniesh politike, juridike, ekonomike dhe institucionale. Njohja është e rëndësishme, por ajo nuk është i vetmi tregues i fuqisë ndërkombëtare të një shteti.

Për këtë arsye, politika e jashtme e Kosovës duhet të ketë disa objektiva paralelë:konsolidimin e marrëdhënieve bilaterale;forcimin e pozitës në organizatat ndërkombëtare; thellimin e integrimit euroatlantik;zhvillimin e diplomacisë ekonomike;forcimin e diplomacisë juridike ndërkombëtare;zgjerimin e diplomacisë parlamentare;rritjen e diplomacisë publike;angazhimin e diasporës në mënyrë profesionale dhe institucionale; ndërtimin e një reputacioni të qëndrueshëm si shtet demokratik dhe partner i besueshëm.

Kjo qasje do ta kthente politikën e jashtme të Kosovës nga një politikë që shpesh përqendrohet te krizat, në një politikë të konsolidimit të përhershëm ndërkombëtar.

VI. E drejta ndërkombëtare si instrument diplomatik

Kosova duhet ta kuptojë më mirë lidhjen ndërmjet së drejtës ndërkombëtare dhe diplomacisë. Në këtë drejtim, Opinioni Këshillimor i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë i vitit 2010 për shpalljen e pavarësisë së Kosovës përbën një element të rëndësishëm juridik të pozitës ndërkombëtare të Kosovës.

Gjykata arriti në përfundimin se deklarata e pavarësisë e 17 shkurtit 2008 nuk kishte shkelur të drejtën ndërkombëtare. Ky përfundim përbën një bazë të rëndësishme juridike për komunikimin diplomatik të Kosovës.

Megjithatë, një dokument juridik, sado i rëndësishëm, nuk prodhon automatikisht rezultat diplomatik. Ai duhet të shndërrohet në argument diplomatik dhe të prezantohet në mënyrë të vazhdueshme para shteteve, parlamenteve, universiteteve, organizatave ndërkombëtare dhe opinionit publik.

Këtu shfaqet një lidhje e drejtpërdrejtë ndërmjet diplomacisë dhe së drejtës ndërkombëtare: argumenti juridik duhet të shndërrohet në kapital diplomatik.

Kosova duhet të investojë më shumë në diplomacinë juridike ndërkombëtare, duke krijuar ekipe profesionale të juristëve, diplomatëve dhe studiuesve që ndjekin në mënyrë të vazhdueshme zhvillimet juridike që lidhen me subjektivitetin ndërkombëtar të Republikës.

Kjo nuk duhet të bëhet vetëm në raste gjyqësore. Duhet të jetë punë e përditshme diplomatike, pjesë e strategjisë së komunikimit dhe element i përhershëm i përfaqësimit ndërkombëtar të Kosovës.

VII. Marrëdhëniet Kosovë–Shqipëri dhe koordinimi strategjik

Në këtë kontekst, marrëdhëniet ndërmjet Kosovës dhe Shqipërisë kanë rëndësi të veçantë. Dy shtetet janë sovrane dhe kanë subjektivitetet e tyre juridike ndërkombëtare. Pikërisht për këtë arsye, bashkëpunimi i tyre nuk duhet të kuptohet si zëvendësim i diplomacive kombëtare, por si koordinim strategjik ndërmjet dy politikave të jashtme sovrane.

Çështjet që prekin interesat e përbashkëta shqiptare në arenën ndërkombëtare mund të trajtohen përmes konsultimeve sistematike. Mund të krijohen mekanizma të përhershëm konsultimi ndërmjet dy ministrive të jashtme, të harmonizohen qëndrimet për çështje të caktuara në organizatat ndërkombëtare, të zhvillohen iniciativa të përbashkëta diplomatike dhe të bashkërendohen aktivitetet parlamentare.

Gjithashtu, mund të krijohen ekipe të përbashkëta ekspertësh për çështje të së drejtës ndërkombëtare, sigurisë, integrimit evropian, diplomacisë ekonomike dhe komunikimit strategjik.

Kjo nuk do të nënkuptonte një diplomaci të vetme në kuptimin juridik. Do të nënkuptonte dy diplomaci sovrane me koordinim strategjik.

Në kushtet e konkurrencës diplomatike në Ballkan, ky koordinim do të mund të krijonte një kapacitet më të madh për artikulimin e interesave të përbashkëta. Ai do të mund të forconte edhe pozitën e të dyja vendeve në proceset rajonale dhe evropiane, pa cenuar sovranitetin, identitetin institucional dhe subjektivitetin ndërkombëtar të secilit shtet.

VIII. Diplomacia e Kosovës duhet të fitojë dimensionin global

Një shtet që synon konsolidimin e subjektivitetit ndërkombëtar nuk mund të kufizohet vetëm në Evropë. Kosova duhet të ketë strategji të veçanta për Shtetet e Bashkuara, Bashkimin Evropian, Mbretërinë e Bashkuar, Kanadanë, vendet e NATO-s, vendet e Lindjes së Mesme, vendet e Azisë, Afrikën, Amerikën Latine dhe shtetet e tjera që kanë rol në organizatat ndërkombëtare.

Secili rajon kërkon diplomaci të diferencuar. Nuk mund të përdoret e njëjta gjuhë diplomatike për Uashingtonin, Brukselin, Ankaranë, Tokion, Nju Delhin apo vendet e Gjirit.

Diplomacia moderne kërkon njohje të interesave të partnerit. Një shtet nuk bindet vetëm duke i thënë se çfarë dëshiron ti. Duhet t’i shpjegosh edhe pse një marrëdhënie e tillë është në interesin e tij.

Kjo është logjika e diplomacisë së interesit të përbashkët.

Kosova duhet të ndërtojë politika të jashtme të diferencuara, të cilat marrin parasysh interesat e sigurisë, ekonomisë, energjisë, tregtisë, teknologjisë, arsimit dhe zhvillimit të secilit partner.

Në këtë mënyrë, Kosova nuk do të paraqitej vetëm si një shtet që kërkon mbështetje, por edhe si një partner që ofron bashkëpunim, stabilitet dhe vlerë të shtuar.

IX. Diplomacia ekonomike si shtyllë e fuqisë së jashtme

Një diplomaci aktive nuk mund të kufizohet vetëm në çështjet politike dhe juridike. Ajo duhet të ketë edhe dimension të fuqishëm ekonomik.

Diplomacia ekonomike duhet të synojë tërheqjen e investimeve të huaja, zgjerimin e tregjeve, promovimin e eksporteve, zhvillimin e bashkëpunimit teknologjik dhe krijimin e partneriteteve në fushën e energjisë, infrastrukturës dhe inovacionit.

Përfaqësitë diplomatike të Kosovës duhet të kenë kapacitet për të identifikuar mundësi ekonomike dhe për t’i lidhur ato me institucionet dhe bizneset vendore.

Një shtet që krijon marrëdhënie ekonomike të qëndrueshme krijon edhe interesa të përbashkëta politike. Sa më shumë të thellohen lidhjet ekonomike, aq më e madhe bëhet prirja e partnerëve për të mbështetur stabilitetin dhe subjektivitetin e Kosovës.

Diplomacia ekonomike duhet të jetë pjesë e strategjisë së përgjithshme të politikës së jashtme dhe jo një aktivitet dytësor i institucioneve diplomatike.

X. Nga diplomacia e deklaratave te diplomacia e rezultateve

Kosova ka nevojë për një kulturë të re diplomatike. Në vend të matjes së suksesit vetëm përmes numrit të deklaratave, konferencave apo takimeve, duhet të ndërtohen tregues konkretë të performancës diplomatike.

Duhet të shtrohen pyetje të qarta:Sa marrëdhënie të reja janë thelluar?Sa marrëveshje janë realizuar?Sa iniciativa janë ndërmarrë? Sa vende janë vizituar në mënyrë strategjike?Sa partneritete institucionale janë krijuar?Sa mbështetje është siguruar për anëtarësim në organizata ndërkombëtare?Sa universitete dhe qendra kërkimore janë përfshirë në diplomacinë publike?Sa investime janë tërhequr përmes diplomacisë ekonomike?Sa iniciativa të përbashkëta janë zhvilluar me partnerët strategjikë?Sa është rritur prania e Kosovës në mediat dhe forumet ndërkombëtare?

Këto pyetje duhet të jenë pjesë e një raporti vjetor kombëtar për politikën e jashtme. Diplomacia duhet të bëhet e matshme në aspektin e objektivave dhe rezultateve.

Një politikë e jashtme e suksesshme nuk duhet të vlerësohet vetëm nga intensiteti i aktivitetit, por nga ndikimi konkret që prodhon.

XI. Diaspora si kapital diplomatik dhe fuqi e butë

Një tjetër element i rëndësishëm është diaspora shqiptare. Diaspora nuk duhet parë vetëm si burim ekonomik. Ajo është edhe kapital njerëzor, akademik, kulturor, ekonomik dhe diplomatik.

Në shumë shtete demokratike, komunitetet e diasporës kanë rol në krijimin e urave ndërmjet vendeve të origjinës dhe vendeve ku jetojnë. Kosova dhe Shqipëria mund të ndërtojnë një model institucional ku profesionistët shqiptarë në Shtetet e Bashkuara, Evropë dhe vende të tjera të angazhohen në mënyrë transparente dhe profesionale në diplomacinë publike.

Kjo duhet të bëhet përmes ekspertizës dhe reputacionit profesional, jo përmes instrumentalizimit politik.

Një profesor universiteti, jurist ndërkombëtar, ekonomist, gazetar, sipërmarrës apo studiues shqiptar që jeton në një shtet të rëndësishëm mund të jetë një urë e dobishme ndërmjet dy shoqërive.

Diaspora mund të kontribuojë në:promovimin e imazhit të Kosovës;krijimin e lidhjeve akademike;tërheqjen e investimeve;ndërtimin e marrëdhënieve me institucionet e vendeve pritëse;përhapjen e informacionit të besueshëm;mbështetjen e diplomacisë kulturore; dhe forcimin e komunikimit ndërmjet shoqërive.

Kjo është fuqi e butë dhe duhet të trajtohet si pjesë e strategjisë shtetërore.

XII. Diplomacia publike dhe beteja për narrativën

Në epokën digjitale, diplomacia zhvillohet edhe në hapësirën publike. Një shtet mund të ketë argumente të forta juridike, por nëse nuk i komunikon ato në mënyrë profesionale, ato mbeten të kufizuara në dokumentet institucionale.

Prandaj, Kosova duhet të investojë në diplomacinë publike. Kjo përfshin komunikimin strategjik, mediat ndërkombëtare, botimet akademike, konferencat ndërkombëtare, dokumentarët, platformat digjitale, debatet universitare dhe komunikimin institucional në gjuhët kryesore ndërkombëtare.

Por diplomacia publike nuk duhet të shndërrohet në propagandë. Forca e saj qëndron në besueshmërinë e informacionit, cilësinë e argumentit dhe transparencën e burimit.

Nëse Kosova dëshiron të ndërtojë reputacion afatgjatë, duhet të flasë me gjuhën e fakteve, së drejtës dhe standardeve ndërkombëtare. Ajo duhet të shmangë komunikimin emocional, të fragmentuar dhe të paqëndrueshëm.

Narrativa e Kosovës duhet të jetë e qartë: Kosova është shtet demokratik, partner i besueshëm, faktor stabiliteti dhe subjekt që synon integrimin në strukturat euroatlantike përmes institucioneve, së drejtës dhe bashkëpunimit ndërkombëtar.

XIII. Institucionalizimi i strategjisë së jashtme

Një problem tjetër që duhet trajtuar është institucionalizimi. Politika e jashtme e një shteti nuk mund të varet vetëm nga një qeveri, një ministër, një president apo një mandat politik. Ajo duhet të ketë vazhdimësi shtetërore.

Kosova ka nevojë për një Strategji Kombëtare të Politikës së Jashtme, të miratuar dhe të zbatuar për një periudhë afatgjatë.

Strategjia duhet të përcaktojë:interesat kombëtare;prioritetet gjeopolitike;objektivat diplomatike;partnerët strategjikë;organizatat prioritare;mekanizmat e koordinimit;diplomacinë ekonomike;diplomacinë juridike; diplomacinë publike;diplomacinë parlamentare;rolin e diasporës;dhe mekanizmat e vlerësimit të rezultateve.

Një dokument i tillë do ta ndihmonte Kosovën të kalonte nga politika e reagimeve periodike në një politikë të jashtme të institucionalizuar.

Përveç strategjisë, nevojitet edhe një mekanizëm i përhershëm koordinimi ndërmjet institucioneve kryesore të shtetit. Presidenca, Qeveria, Kuvendi, Ministria e Punëve të Jashtme dhe institucionet e sigurisë duhet të kenë komunikim të rregullt për çështjet strategjike.

Një politikë e jashtme e fragmentuar e dobëson shtetin. Një politikë e jashtme e koordinuar e rrit besueshmërinë e tij.

XIV. Një doktrinë e re diplomatike për Kosovën

Nëse duhet të përmblidhet në një koncept, doktrina e re diplomatike e Kosovës mund të ndërtohet mbi shtatë parime themelore:

Iniciativa – Kosova duhet të krijojë agjendë diplomatike dhe të mos kufizohet në reagimin ndaj agjendave të të tjerëve.

Parashikimi – Kosova duhet të identifikojë paraprakisht rreziqet dhe mundësitë.

Koordinimi – institucionet e Kosovës duhet të veprojnë me një qëndrim sa më të harmonizuar në çështjet strategjike.

Koalicioni – Kosova duhet të ndërtojë partneritete të qëndrueshme ndërkombëtare.

Vazhdimësia – objektivat strategjike nuk duhet të ndryshojnë me çdo cikël politik.

Profesionalizmi – politika e jashtme duhet të mbështetet në ekspertizë, analizë dhe përgatitje institucionale.

Matshmëria – rezultatet diplomatike duhet të vlerësohen përmes objektivave dhe treguesve konkretë.

Kjo do të ishte një diplomaci që nuk e mat veten vetëm me reagimin ndaj kundërshtarit, por me aftësinë për të ndërtuar marrëdhënie, për të krijuar hapësirë ndërkombëtare dhe për të mbrojtur interesat e Republikës së Kosovës.

Kosova duhet të dalë nga pozicioni reaktiv

Në marrëdhëniet ndërkombëtare, shtetet e vogla nuk kanë gjithmonë fuqinë ekonomike, ushtarake apo demografike të shteteve të mëdha. Por ato mund të ndërtojnë ndikim përmes diplomacisë profesionale, koalicioneve, së drejtës ndërkombëtare, komunikimit strategjik dhe përdorimit inteligjent të partneriteteve.

Kjo është hapësira ku Kosova duhet të veprojë.

Serbia ka ndërtuar një diplomaci të vazhdueshme rreth çështjes së Kosovës. Ajo ka krijuar një model të diplomacisë hiperaktive, të përqendruar në kundërshtimin e pavarësisë së Kosovës dhe në ruajtjen e kësaj çështjeje në qendër të agjendës ndërkombëtare.

Prandaj, Kosova nuk mund ta kufizojë politikën e saj të jashtme në kundërpërgjigje.

Nga diplomacia reaktive duhet të kalohet në diplomaci aktive.

Nga pritja te iniciativa.

Nga deklarata te strategjia.

Nga reagimi te parashikimi.

Nga veprimi i fragmentuar te koordinimi institucional.

Nga diplomacia episodike te diplomacia e përhershme.

Nga mbrojtja e vazhdueshme ndaj agjendës së të tjerëve te ndërtimi i një agjende të qartë shtetërore në arenën ndërkombëtare.

Kosova nuk duhet ta shohë diplomacinë vetëm si instrument për t’iu përgjigjur Serbisë. Duhet ta shohë atë si instrument për të afirmuar interesat e Republikës së Kosovës në botë.

Kjo kërkon profesionalizëm, strategji, vazhdimësi dhe koordinim. Kërkon një diplomaci që nuk aktivizohet vetëm në momente krize, por që punon çdo ditë për ndërtimin e marrëdhënieve, forcimin e aleancave, promovimin e interesave ekonomike, mbrojtjen e argumenteve juridike dhe konsolidimin e imazhit ndërkombëtar të Kosovës.

Në këtë proces, Shqipëria mund të jetë partner strategjik i rëndësishëm, pa cenuar sovranitetin dhe subjektivitetin ndërkombëtar të dy shteteve. Koordinimi i politikave të jashtme, aty ku interesat përputhen, mund të krijojë një kapacitet më të madh diplomatik dhe një zë më të koordinuar në çështjet me interes të përbashkët.

Në fund, diplomacia nuk është vetëm arti i të folurit. Është arti i krijimit të marrëdhënieve, ndërtimit të aleancave, parashikimit të zhvillimeve dhe mbrojtjes së interesit shtetëror përpara se ai të vihet në pikëpyetje.

Prandaj, sfida e Kosovës për dekadën e ardhshme nuk duhet të jetë vetëm se si do t’i përgjigjet diplomacisë së Serbisë.

Sfida duhet të jetë shumë më e gjerë:Si do ta ndërtojë Kosova një diplomaci që krijon agjendë, ndërton koalicione dhe e konsolidon subjektivitetin e saj ndërkombëtar?

Përgjigjja ndaj kësaj pyetjeje kërkon një ndryshim të qasjes: nga diplomacia pasive dhe reaktive drejt një diplomacie aktive, parandaluese, profesionale dhe strategjike.

Sepse në sistemin ndërkombëtar, prania diplomatike nuk është luks.

Është pjesë e vetë fuqisë së shtetit.