Fatmir Terziu: PSE TV E SOTME SHQIPTARE...

PSE TV E SOTME SHQIPTARE, PRIVATE DHE SHTETËRORE, E URREN SHQIPËRINË?

Mua më vjen zor ta shikoj një Shqipëri të tillë në TV shqiptare. Më duket sikur televizori nuk të tregon më vendin ku ke lindur, por një vend që duket sikur është ndërtuar posaçërisht për të të bërë të turpërohesh prej tij. E ndez televizorin për të parë Shqipërinë dhe, në vend të Shqipërisë, të del një pasqyrë e shtrembëruar. Krim. Skandal. Përleshje. Fjalë të pista. Intriga. Politikanë që bërtasin. Njerëz që shahen. Tragjedi të servirura si spektakël. Varfëri e fotografuar me afërsi. Dhimbje e kthyer në audiencë. Një njeri që qan bëhet titull. Një familje që vuan bëhet material. Një fatkeqësi bëhet grafikë në ekran. Dhe pastaj, në fund, na thuhet se ky është realiteti.

Jo. Ky nuk është realiteti. Ky është vetëm realiteti që televizioni ka zgjedhur të na shesë, sepse Shqipëria është shumë më e madhe se kronika e zezë. Është mësuesi që hyn çdo mëngjes në klasë. Është mjeku që qëndron në këmbë pas një turni të gjatë. Është fermeri që ngrihet para diellit. Është studenti që studion me ëndrrën për t'u bërë dikush. Është nëna që rrit fëmijët me sakrifica. Është inxhinieri, artisti, poeti, profesori, punëtori, sipërmarrësi i vogël, infermierja, shoferi, sportisti, emigranti që ndihmon familjen nga larg. Është edhe ai shqiptar që, megjithëse ka pak, i hap derën tjetrit.

Këta njerëz ekzistojnë. Por sa shpesh i shohim? Sa minuta televizive i kushtohen punës së tyre, dijes së tyre, përpjekjeve të tyre, suksesit të tyre të heshtur? Shpesh, shumë më pak se sa i kushtohet një sherri. Duket sikur kemi krijuar një industri të tërë që ushqehet me anën më të errët të shoqërisë dhe pastaj ia kthen këtë errësirë shoqërisë si pasqyrë. Dhe këtu lind pyetja që më shqetëson: Pse? A është kjo sepse Shqipëria është vërtet kaq e keqe? Apo sepse e keqja shitet më shpejt? Ndoshta përgjigjja është më e thjeshtë dhe më e dhimbshme: audienca është kthyer në monedhën kryesore dhe gjithçka që prodhon emocion të menjëhershëm është bërë më e vlefshme se gjithçka që ndërton mendim.

Një debat me britma është më i lehtë për t'u shitur sesa një bisedë e thellë. Një skandal është më i shpejtë se një dokumentar. Një konflikt është më i lirë se një hulumtim serioz. Një fytyrë që qan krijon më shumë klikime sesa një bibliotekë që mbushet me libra. Dhe kështu, pak nga pak, televizioni nuk po e pasqyron më shoqërinë. Po e edukon shoqërinë të besojë se kjo është shoqëria. Kjo është shumë më e rrezikshme. Natyrisht një popull që çdo mbrëmje sheh vetëm korrupsion, dhunë, banalitet, konflikt dhe dështim, pas një kohe fillon të besojë se asgjë tjetër nuk ekziston. Të rinjtë që rriten me këtë ekran mësojnë se fama nuk fitohet duke krijuar, por duke bërtitur; se vëmendja nuk fitohet duke punuar, por duke provokuar; se suksesi nuk është domosdoshmërisht rezultat i dijes, por i ekspozimit. Dhe atëherë televizori bëhet jo vetëm pasqyrë, por fabrikë modeli.

Nuk dua një televizion që ta zbukurojë Shqipërinë. Nuk dua propagandë. Nuk dua një ekran që fsheh problemet, krimin, korrupsionin, varfërinë apo padrejtësitë. Përkundrazi. Televizioni duhet t'i zbulojë ato. Duhet të jetë syri që sheh aty ku pushteti nuk dëshiron të shihet. Por ka një ndryshim të madh mes kritikës së Shqipërisë dhe poshtërimit të Shqipërisë. Një media serioze e kritikon vendin sepse e do më të mirë. Një media e sëmurë e shfrytëzon vendin sepse i duhet një dramë e re për mbrëmjen.

Kritika ndërton. Sensacionalizmi konsumon. Dhe ndonjëherë kam përshtypjen se në ekranet tona mungon pikërisht kjo pyetje elementare: Çfarë po ndërtojmë? Jo vetëm: Çfarë ndodhi? Kush u vra? Kush u arrestua? Kush shau kë? Kush tradhtoi kë? Kush doli nga studioja? Kush u bë viral? Po mirë, kush po ndërton? Kush po mëson? Kush po shpik? Kush po krijon? Kush po shpëton një jetë? Kush po mbjell një pemë? Kush po shkruan një libër? Kush po hap një shkollë? Kush po e çon emrin e Shqipërisë përtej kufijve? Kush po bën diçka të mirë pa kërkuar kamerën?

Këta janë gjithashtu lajme. Madje, ndoshta janë lajmet që na duhen më shumë, sepse një komb nuk mbahet gjallë vetëm duke i treguar plagët. Një komb mbahet gjallë edhe duke i treguar shpresat.

Unë nuk kërkoj që televizionet shqiptare të bëhen patriote me detyrim. Kërkoj të jenë profesionale, sepse profesionalizmi i vërtetë nuk është vetëm të dish ta kapësh skandalin në kohën e duhur. Është të dish edhe çfarë nuk duhet ta kthesh në spektakël.

Ka një kufi midis lajmit dhe voyeurizmit. Midis informacionit dhe poshtërimit. Midis interesit publik dhe kuriozitetit të sëmurë. Midis lirisë së medias dhe abuzimit me dhimbjen e tjetrit. Dhe ky kufi po bëhet gjithnjë e më i padukshëm. Ndoshta prandaj, kur vij në Shqipëri, ose kur e shoh Shqipërinë nga larg, përmes ekranit, më ndodh diçka e çuditshme. Unë e njoh një Shqipëri tjetër. Një Shqipëri me njerëz të mirë. Me njerëz të mençur. Me njerëz punëtorë. Me njerëz që kanë vuajtur shumë dhe prapë dinë të buzëqeshin. Një Shqipëri me male, det, qytete, fshatra, kujtesë, kulturë, muzikë, letërsi, histori dhe njerëz që ende dinë të thonë: “Hajde, ulu!”

Por televizori shpesh më thotë: “Jo, Shqipëria është kjo.” Dhe unë i them ekranit: Jo. Ti po më tregon vetëm pjesën që të sjell më shumë shikues. Shqipëria është edhe ajo. Por Shqipëria nuk është vetëm ajo. Dhe pikërisht këtu qëndron zemërimi im. Mua më vjen zor ta shikoj një Shqipëri të tillë në TV shqiptare. Jo sepse turpërohem nga Shqipëria. Përkundrazi. Më vjen zor sepse e di se Shqipëria meriton të shihet më mirë. Meriton një televizion që ta kritikojë kur gabon, ta mbrojë kur padrejtësisht sulmohet, ta analizojë kur ka probleme dhe ta duartrokasë kur bën diçka të mirë. Meriton një ekran që të mos ketë frikë nga e vërteta, por as të mos ketë nevojë ta shndërrojë çdo të vërtetë në cirk, sepse Shqipërinë nuk e dëmtojnë vetëm ata që e vjedhin. E dëmtojnë edhe ata që, çdo mbrëmje, ia shesin qytetarit si të vetmen mundësi një Shqipëri pa shpresë. Dhe ndoshta pyetja e vërtetë nuk është: “Pse televizioni shqiptar e urren Shqipërinë?” Pyetja është më e vështirë: “Pse kemi lejuar që ekrani të na bindë se duhet ta urrejmë atë që jemi?” Sepse një ditë, nëse vazhdojmë t'i japim vetëm mikrofonin zhurmës, kamerën skandalit dhe prime-time-in banalitetit, rrezikojmë të humbasim diçka shumë më të madhe se një program televiziv: rrezikojmë të humbasim besimin te vendi ynë. Dhe kjo do të ishte humbja më e madhe, sepse Shqipëria ka nevojë për një televizion që ta zgjojë. Jo për një televizion që ta poshtërojë. Ka nevojë për një ekran që t'i thotë qytetarit: “Po, kemi probleme. Por shiko edhe sa shumë kemi për të dashur.” Kjo nuk është propagandë. Kjo është përgjegjësi. Dhe ndoshta, më shumë se kurrë, na duhet një televizion që të mos ketë frikë të na tregojë Shqipërinë që ekziston përtej zhurmës.