Fatmir Terziu: Mjeshtri Xhevahir Kasa – një leksion që vjen deri në ditët tona

Për një figurë si Xhevahir Kasa, nuk mjafton një kujtim i thjeshtë. Ai i përket atij brezi mjeshtrash që nuk ndërtonin vetëm mure, por formonin karaktere, edukonin breza dhe linin pas një trashëgimi që mbetet e vlefshme edhe sot:

Mjeshtri Xhevahir Kasa – një leksion që vjen deri në ditët tona

Prof Dr Fatmir Terziu

Ka kohë që dëgjojmë të thuhet se në Shqipëri nuk gjen më ustallarë si dikur. Nuk gjen më mjeshtra të vërtetë. Nuk ka më ndërtues që ta shohin punën si mision, as mësues që ta shohin edukimin si detyrim ndaj së ardhmes. Shpesh këto fjalë tingëllojnë si nostalgji, por ndonjëherë ato janë thjesht një kujtesë se çfarë kemi pasur dhe çfarë duhet të përpiqemi të ruajmë. Kjo më shtyu të kërkoj në kujtesën e kohës, jo shumë larg, por në historinë e arsimit dhe të formimit profesional në Dibër. Dhe aty, mes emrave që kanë lënë gjurmë të pashlyeshme, shfaqet figura e një njeriu që për shumëkënd ishte më tepër se një specialist ndërtimi apo një mësues praktike. Ai ishte një institucion më vete. Ai ishte Mjeshtri Xhevahir Kasa.

Emri i tij u soll në kujtesë me respekt dhe krenari nga ish-drejtuesi i arsimit të Dibrës, Selim Alliu. Ende i ri, rreth të njëzetepesave, Alliu kishte dëgjuar për nxënësin e shkëlqyer të shkollës së ulët të ndërtimit në Elbasan, Xhevahir Kasën. Nuk ishte vetëm talenti dhe përkushtimi që e bënin të veçantë. Ai vinte nga një familje me tradita të spikatura patriotike dhe kombëtare. Ishte biri i një fisi që kishte sakrifikuar për atdheun. Gjaku i dëshmorit Bajram Kasa, i vrarë në Prizren në vitin 1945, rridhte në venat e tij. Po ashtu, ai trashëgonte krenarinë e kolonelit Qazim Kasa, i diplomuar në Torino dhe i njohur për kontributin e tij në mbështetje të çështjes së Kosovës.

Por trashëgimia familjare nuk mjafton për të krijuar një personalitet. Xhevahir Kasa e ndërtoi vetë rrugën e tij, me punë, disiplinë dhe ndershmëri profesionale. Një ditë ai la lagjen Spahikore të Elbasanit dhe mori rrugën drejt Dibrës, ku do të niste një kapitull të ri të jetës së tij. Në vitet 1959–1960 u emërua specialist ndërtimi dhe mësues i Praktikës Mësimore të Punës në ish-Pedagogjiken e Peshkopisë. Më pas shërbeu në disa institucione të tjera arsimore, duke u bërë një figurë e respektuar e arsimit profesional. Në çdo shkollë ku punoi, ai solli me vete jo vetëm njohuritë teknike, por edhe kulturën e përgjegjësisë. Për të, një mur i ndërtuar keq ishte po aq problem sa një nxënës i edukuar keq. Ai besonte se puna e mirë fillon nga karakteri i mirë. Kjo filozofi e bëri të dashur për nxënësit dhe të respektuar nga kolegët.

Kontributi i tij më i veçantë lidhet me shkollën e Debrovës. Në atë kohë, zona konsiderohej problematike dhe e vështirë për t’u administruar. Megjithatë, Xhevahir Kasa arriti t’i rikthente autoritetin dhe prestigjin jo me urdhra e as me imponim, por me shembullin personal. Ai fitoi respektin e komunitetit duke treguar se drejtimi i një institucioni nuk buron nga posti, por nga integriteti i njeriut që e mban atë post. Brezi i tij ishte një brez që nuk e ndante profesionin nga morali. Mësuesi duhej të ishte shembull; specialisti duhej të ishte model; qytetari duhej të ishte i dobishëm për komunitetin. Këto vlera i mishëroi më së miri Xhevahir Kasa gjatë gjithë jetës së tij profesionale.

Sot, kur flasim për cilësinë në arsim, për profesionalizmin në ndërtim, për nevojën e modeleve pozitive në shoqëri, figura e tij vjen si një leksion i gjallë. Jo si një kujtim i largët, por si një mesazh aktual. Ai na kujton se mjeshtëria nuk matet vetëm me atë që ndërton me duar, por edhe me atë që lë pas në mendjet dhe zemrat e njerëzve. Prandaj, kur themi se dikur kishte mjeshtra, duhet të kujtojmë emra konkretë. Njëri prej tyre është padyshim Xhevahir Kasa. Një njeri që ndërtoi godina, por mbi të gjitha ndërtoi besim; që edukoi nxënës, por mbi të gjitha edukoi qytetari; që la pas vepra, por mbi të gjitha la një shembull. Dhe pikërisht për këtë arsye, Mjeshtri Xhevahir Kasa mbetet edhe sot një leksion i hapur për të gjithë brezat. Një leksion që nuk jepet në auditorë, por nëpërmjet jetës së tij. Një leksion që na mëson se puna e ndershme, përkushtimi dhe respekti për dijen janë themelet më të forta mbi të cilat ndërtohet jo vetëm një godinë, por edhe vetë shoqëria.

Ai mbetet një leksion edhe sot, sepse ndikimi i tij nuk u kufizua vetëm në muret e shkollës apo në vitet kur ai ushtroi profesionin. Emri i Xhevahir Kasës vazhdon të përmendet me respekt nga ata që e njohën dhe punuan me të, si një njeri që e kuptonte arsimin profesional jo si një detyrë të zakonshme, por si një mision për të formuar breza të tërë mjeshtrash.

Një dëshmi me vlerë për këtë trashëgimi vjen nga Zymbylje Zhulali, motra e ish-Ministrit të Demokracisë, Safet Zhulali, e cila brenda atyre viteve ’90 drejtoi shkollën e Debrovës. Sipas saj, Xhevahir Kasa ishte ndër figurat që ndikuan më shumë në ngritjen e prestigjit të asaj shkolle dhe të vetë zonës. Ai arriti të krijonte një frymë pune dhe respekti që vazhdoi të ndihej edhe shumë vite pas largimit të tij.

Zymbylje Zhulali ka theksuar se forca e Xhevahir Kasës nuk qëndronte vetëm tek njohuritë profesionale. Ai kishte aftësinë e rrallë për t’i afruar nxënësit pranë vetes, për t’i bërë ata ta donin profesionin dhe për t’i bindur se puna e ndershme dhe mjeshtëria ishin rruga më e sigurt drejt dinjitetit njerëzor. Në një kohë kur shumë të rinj e shihnin shkollën thjesht si detyrim, ai dinte ta kthente atë në një vend frymëzimi. Nxënësit e dëgjonin me vëmendje jo sepse ai impononte autoritet, por sepse ai e fitonte atë. Respekti për të buronte nga shembulli personal, nga korrektësia dhe nga aftësia për të qenë njëkohësisht mësues, këshilltar dhe edukator.

Pikërisht për këtë arsye, shumë prej nxënësve të tij u bënë mjeshtra të zotë ndërtimi. Ata nuk morën prej tij vetëm zanatin, por edhe etikën e punës. Mësuan se një mjeshtër i vërtetë nuk matet vetëm nga aftësia për të ndërtuar, por edhe nga përgjegjësia për ta bërë çdo punë me ndërgjegje dhe përkushtim.

Një nga arritjet më të rëndësishme të Xhevahir Kasës ishte fakti se ai arriti të siguronte mbështetjen dhe miratimin e instancave përkatëse që shkolla e Debrovës të orientonte një pjesë të rëndësishme të aktivitetit të saj drejt formimit profesional në ndërtim. Kjo ide ishte largpamëse për kohën dhe u shndërrua në një mundësi reale për shumë të rinj të zonës.

Falë kësaj nisme, shkolla nuk mbeti thjesht një institucion arsimor, por u kthye në një vatër ku parapërgatiteshin nxënës për të qenë pastaj edhe specialistë të nevojshëm për ekonominë dhe zhvillimin e vendit. Ajo u bë një dritë orientuese për shumë familje, të cilat panë tek arsimi profesional një rrugë të sigurt për të ardhmen e fëmijëve të tyre.

Prandaj, kur flasim sot për Xhevahir Kasën, nuk kujtojmë vetëm një mësues të praktikës apo një specialist ndërtimi. Kujtojmë një vizionar të heshtur, një edukator që ndërtoi ura mes dijes dhe jetës reale. Ai mbetet një leksion i gjallë për çdo brez, sepse tregoi se kur profesionalizmi bashkohet me përkushtimin njerëzor, një njeri i vetëm mund të ndryshojë fatin e një shkolle, të një zone dhe të shumë jetëve.

Një tjetër dimension i rëndësishëm i figurës së Xhevahir Kasës ishte ndjenja e tij e thellë e drejtësisë njerëzore. Ai nuk i shikonte nxënësit përmes biografive, prejardhjes familjare apo paragjykimeve të kohës, por përmes aftësive, dëshirës për të mësuar dhe potencialit që secili mbante brenda vetes. Kjo e bëri atë të veçantë në një periudhë kur shumë të rinj përballeshin me pengesa dhe vështirësi për shkak të origjinës së tyre familjare.

Në këtë kuadër përmendet edhe kujdesi i tij për nxënësit e familjes së persekutuar Pustina. Xhevahiri i mbajti pranë, i inkurajoi dhe u dha besim në vetvete në një kohë kur shumëkush mund të kishte zgjedhur të qëndronte larg tyre. Ai e kuptonte se talenti, puna dhe karakteri nuk përcaktohen nga biografia, por nga vullneti dhe përkushtimi i njeriut.

Me durim dhe përkushtim, ai i orientoi këta të rinj drejt mjeshtërisë së ndërtimit, duke u dhënë jo vetëm njohuri profesionale, por edhe vetëbesimin e nevojshëm për të ecur përpara. Ai i mësoi të mos dorëzoheshin përballë vështirësive dhe të fitonin respektin e shoqërisë përmes punës së ndershme dhe aftësive të tyre.

Rezultatet nuk vonuan të dukeshin. Shumë prej tyre u dalluan për energjinë, disiplinën dhe vrullin në punë, duke u bërë shembuj të mirë të profesionistëve që kishin fituar vendin e tyre me meritë. Në këtë mënyrë, Xhevahir Kasa jo vetëm që formoi mjeshtra ndërtimi, por kontribuoi edhe në rikthimin e dinjitetit dhe respektit për njerëz që kishin kaluar përvoja të vështira për shkak të rrethanave historike.

Ky ishte një nga tiparet më fisnike të karakterit të tij: aftësia për të parë tek çdo nxënës njeriun dhe jo etiketën. Pikërisht për këtë arsye, kujtimi i tij mbetet i nderuar jo vetëm si mjeshtër i ndërtimit dhe edukator, por edhe si një humanist i heshtur, që me veprat e tij tregoi se arsimi i vërtetë fillon aty ku njeriu i jep dorën njeriut.

Ndoshta madhështia e vërtetë e Xhevahir Kasës qëndronte pikërisht te thjeshtësia e tij. Ai nuk u mburr kurrë me prejardhjen familjare, ndonëse kishte çdo arsye për ta bërë. Nuk e përmendte se ishte vëllai i dëshmorit Bajram Kasa, i vrarë në Prizren në vitin 1945. Nuk kërkonte vlerësim as për lidhjen e tij me patriotin e njohur Qazim Kasa, kolonelin e diplomuar në Torino, i cili kishte dhënë kontribut të çmuar për çështjen kombëtare. Për Xhevahirin, nderi nuk fitohej nga emri që trashëgoje, por nga puna që bëje çdo ditë.

Dhe puna e tij ishte e jashtëzakonshme. Në muajt e verës, kur shumëkush kërkonte pushim, ai merrte batanijet dhe nisej drejt fshatrave të largëta të Dibrës. Aty organizonte kurse praktike për ndërtuesit e rinj, duke ua mësuar zanatin nga themelet deri te detajet më të vogla. Ai nuk e shihte profesionin si privilegj të pak njerëzve, por si një dije që duhej shpërndarë sa më gjerë.

Në shumë raste, ai nuk mjaftohej vetëm me mësimdhënien. Merrte pjesë vetë në punët ndërtimore, jepte këshilla teknike, ndihmonte në ngritjen e objekteve të nevojshme për komunitetin dhe punonte krah për krah me njerëzit e thjeshtë. Për të, mjeshtri duhej të ishte gjithmonë aty ku kishte nevojë puna dhe komuniteti.

Kjo ishte arsyeja pse emri i tij fitoi respekt të veçantë në Dibër. Njerëzit nuk e kujtonin vetëm si mësues apo specialist, por si një njeri që ishte gjithmonë i gatshëm të jepte nga vetja për të tjerët. Ai e kuptonte se zhvillimi i një vendi nuk vjen vetëm nga projektet e mëdha, por edhe nga formimi i njerëzve që do t’i realizojnë ato.

Në këtë kuptim, jeta dhe veprimtaria e Xhevahir Kasës mbeten një mesazh i fuqishëm edhe për Shqipërinë e sotme. Në një kohë kur flitet shpesh për mungesën e specialistëve, të mjeshtrave dhe të profesionistëve të përkushtuar, shembulli i tij dëshmon se investimi më i madh është ai tek njeriu dhe tek edukimi praktik. Brezi i tij e kuptonte se mjeshtëria nuk trashëgohet vetvetiu. Ajo mësohet, kultivohet dhe përcillet brez pas brezi. Pikërisht për këtë arsye, figura të tilla nuk i përkasin vetëm së kaluarës. Ato janë pjesë e së ardhmes, sepse vlerat që përfaqësojnë mbeten të domosdoshme në çdo kohë.

Sot Shqipëria kërkon zhvillim, kërkon ndërtim cilësor, kërkon profesionistë dhe njerëz me integritet. Përballë këtyre sfidave, kujtesa e brezave të mëdhenj të ndërtimit merr një rëndësi të veçantë. Ata na kujtojnë se sukseset e qëndrueshme nuk ndërtohen me fjalë, por me dije, përkushtim dhe punë të ndershme. Prandaj, kur përmendim Xhevahir Kasën, nuk kujtojmë vetëm një njeri të një epoke të shkuar. Kujtojmë një model që vazhdon të flasë edhe sot. Një model që na mëson se madhështia nuk qëndron te lavdërimi i vetes, por te shërbimi ndaj të tjerëve; jo te titujt që mban, por te gjurmët që lë pas. Dhe pikërisht për këtë arsye, ai mbetet një leksion i gjallë për të gjitha brezat dhe për një Shqipëri që ka nevojë çdo ditë e më shumë për njerëz të tillë.

Por vlera e Xhevahir Kasës nuk u shfaq vetëm në shkollë, në kantieret e ndërtimit apo në shërbimin ndaj komunitetit. Një nga veprat e tij më të rëndësishme ishte familja që ai ndërtoi me të njëjtin përkushtim, urtësi dhe ndjenjë përgjegjësie me të cilën ndërtoi gjithçka tjetër në jetë. Ai e kuptonte se themeli më i fortë i çdo shoqërie është familja dhe se edukimi i vërtetë fillon brenda saj.

Familja e tij u bë një model i vlerave qytetare, i respektit për dijen, punën dhe ndershmërinë. Brezat që u rritën nën shembullin e tij trashëguan jo vetëm kujtimin e një njeriu të mirë, por edhe parimet që ai ndoqi gjatë gjithë jetës. Kjo është arsyeja pse ndikimi i tij vazhdon të ndihet edhe sot, shumë vite pas veprimtarisë së tij aktive.

Pasqyra më e qartë e kësaj trashëgimie mund të shihet tek i biri, Agim Kasa, intelektual dhe studiues i njohur në disa fusha, i cili ka ruajtur dhe përcjellë me dinjitet vlerat e trashëguara nga i ati. Te puna, përkushtimi dhe angazhimi i tij intelektual shihen qartë gjurmët e edukimit të marrë në një familje ku dija, kultura dhe respekti për njerëzit kanë qenë gjithmonë në qendër. Po aq domethënës është fakti se këto vlera nuk janë ndalur te një brez i vetëm. Ato kanë vijuar edhe tek fëmijët e Agim Kasës, të cilët përfaqësojnë një shembull të edukimit familjar dhe të vazhdimësisë së një tradite të ndërtuar mbi punën, arsimimin dhe qytetarinë. Kështu, ajo që nisi si vepër e një njeriu të përkushtuar është shndërruar në një trashëgimi familjare që vazhdon të japë fryte. Në fund të fundit, kjo është ndoshta matja më e drejtë e suksesit të një njeriu. Jo vetëm çfarë ndërtoi gjatë jetës së tij, por çfarë la pas. Dhe Xhevahir Kasa la pas jo vetëm ndërtime, nxënës dhe kujtime të mira, por edhe një familje që vazhdon të reflektojë vlerat e tij. Në këtë mënyrë, figura e tij mbetet e gjallë jo vetëm në kujtesën e atyre që e njohën, por edhe në shembullin që japin sot pasardhësit e tij.