Fatmir Terziu: Lasgush Poradeci

Lasgush Poradeci

(Tregim)

Po eci ngadalë përgjatë shëtitores së liqenit. Hapat dhe syri bëhen metaforë, atje ku Pogradeci duket sikur flet me zë të ulët. Dhe unë ngadalësoj, thuajse bëj të njëjtën gjë, që të mos zgjojë ujin. Shtrati i liqenit me baltë po vlon lehtë. Po afshngrihet si një frymëmarrje e lashtë. Uji tërheq gjethet e vjeshtës. Valëza i mbledh me durim dhe i çon diku thellë. Thellë, e më thellë, aty ku koha nuk ka më emra. Për të dytën ditë me radhë kam parë një pulebardhë. Ajo vjen dhe ikën me një xhenxhefil të këputur. Bishti i prerë i varej si një kujtim i paplotë. Këtë herë kishte kafshuar diçka tjetër dhe po e tërhiqte fshehurazi. Tërhiqte dhe dukej sikur donte të ruante një sekret. Ndoshta, vetëm të vetin.

E ndjek nga larg. Tashmë me sy të lodhur. Pulëbardha zakonisht vjen e përkëdhel bustin e poetit. Fluturon ulët, ndalet një çast, pastaj kruan barin me kthetra, sikur kërkon një fjalë të humbur. Lasgushi rri atje, i qetë, me atë qetësi që vjen nga hapësira. Dhe qetësia është pritje e përcjellje. Bustit të tij i bie drita e pasdites dhe bronzi merr një ngjyrë të ngrohtë. Një ngjyrë gati-gati njerëzore. Sytë e tij duken sikur shohin liqenin jo siç është, por siç ka qenë dhe siç do të jetë, një pasqyrë e shpirtit shqiptar.

Unë ec pa nxitim, në të djathtën ekstreme të rrugës. Nuk kam asnjë qëllim. Qëllimi im është vetë rruga. Ta shkel ngadalë. Të takoj dikë. Të më takojë dikush. Të kaloj. Këtu, çdo hap është një varg i pashkruar, çdo ndalesë një rimë e papritur. Lasgushi do ta kishte dashur këtë ecje pa plan, këtë dorëzim ndaj çastit. Ai që e ktheu mallin në muzikë dhe vetminë në dritë, do ta kishte kuptuar menjëherë.

Një djalë i vogël hedh një gur në ujë. Spërkatjet fluturojnë dhe liqeni dridhet për një sekondë, si të ishte zgjuar nga një ëndërr. Një gur tjetër. Një tjetër lëkundje. Rrathët zgjerohen dhe zhduken, ashtu si fjalët kur nuk mbahen mend. Djali vrapon i shkujdesur, me një gëzim që nuk e di ende ç’është malli. Lart në rrugë, biçikleta e tij e kuqe qëndron e anuar, e mbështetur te një shkallë, si një pikë ngjyre në një pikturë të qetë. Ai ndalon së hedhuri gurë. Heshtja kthehet, por tani është më e pasur. Marr frymë thellë. Mbushem me ajër liqeni, me erën e barit, me lagështinë e vjeshtës. E mbaj syrin lart nga busti i poetit. Përsëri. Dhe përsëri. Ai ndriçon para syve të mi. Madje buzëqesh lehtë, si dikush që e di se është kuptuar. Ai mbështet hirin e tij në piedestal, por shpirti i tij endet ende mbi ujë, mes kallamishteve, mes vargjeve të pashkruara të ditës.

Hija e tij kryqëzohet treshe. Me djalin, me pulëbardhën dhe me Pogradecin në liqen. Një kryq i butë, jo fetar, por poetik. Një shenjë se gjithçka këtu lidhet, loja, fluturimi dhe fjala. Lasgush Poradeci nuk është vetëm një bust bronzi. Ai është ritmi i hapave tanë, rathët e ujit kur bie një gur, fluturimi i një pulëbardhe që kthehet gjithmonë. Dhe ndërsa largohem ngadalë, e kuptoj se poeti ende ecën pranë nesh, i padukshëm, por i pranishëm, si një varg që nuk mbaron kurrë, por që rreket të sjell ende atë që ndodh....

… Atë që ndodh diku më tej. Dhe ja, pas shtëpive të vjetra, pema e arrës dëgjoi se donin ta prisnin. E kishin thënë me zë të ulët, siç fliten gjërat që të dhembin. Rrënjët e saj kishin çarë murin dhe këtë vit kishte prodhuar tri herë më shumë arra se zakonisht. Një dhomë e tërë plot me arra. Një liqen me arra. Bollëk që frikëson, forcë që quhet faj. Pema i dëgjoi të gjitha dhe nuk u ankua. Ajo e dinte se rrënjët nuk pyesin muret, ashtu si vargjet nuk pyesin kohën.

Le ta lëmë këtë mënjanë, për një çast. Sepse mbrëmja po zbret ngadalë mbi qytet dhe gjërat ende po shkojnë kështu. Rreth kësaj ore, burrat shtrihen në shtretërit e tyre. Nuk flenë. Mblidhen brenda vetes, shtrihen si të donin të ktheheshin në formën e fëmijëve që kanë qenë dikur. Dëgjojnë zhurmën e gjakut, një liqen të vogël që u lëkundet në kraharor. Gratë ende rrotullohen dhe ecin, mbledhin enë, mbyllin dritare, rregullojnë heshtjen e shtëpisë. Ato e dinë se nata nuk vjen kurrë menjëherë. Një burrë mbulon fytyrën me duar. Kush e di çfarë ndjen. Ndoshta i vjen keq. Ndoshta është i lumtur. Ndoshta mendon për atë që mund të kishte qenë, nëse nuk do të kishte qenë ky që është tani. Ose, ndoshta ka dëgjuar, edhe ai për pemën e arrës që donin ta prisnin, sepse kishte çarë murin me rrënjët e saj. Sepse kishte dhënë shumë. Sepse nuk dinte të ndalej.

Dhe këtu, pa e kuptuar, gjithçka kthehet te Lasgushi. Ai do ta kishte kuptuar pemën. Do ta kishte mbrojtur me heshtje, me një varg të thjeshtë, me një buzëqeshje të lehtë si ajo e bustit pranë liqenit. Ai e dinte se muret janë të përkohshme, por rrënjët janë kujtesë. Se bollëku shpesh ndëshkohet, ndërsa varfëria romantizohet. Se poeti, si pema, çan pa dashje atë që është ndërtuar keq. Liqeni tani është errësuar pak. Pulëbardha është zhdukur diku në blu. Djali me biçikletën e kuqe është kthyer në shtëpi. Por hija e poetit ende kryqëzohet me gjithçka, me pemën që rrezikon sëpatën, me burrin që nuk fle, me gruan që ecën, me murin e çarë dhe me arrat që bien një nga një, si mendime të rënda, por të shëndosha.

Dhe unë e di se edhe nëse pemën e presin, rrënjët e saj do të mbeten në tokë. Ashtu si Lasgushi mbeti në këtë qytet, në këtë liqen, në këtë mbrëmje. I padukshëm, por i domosdoshëm. Si një poezi që ka çarë murin e kohërave dhe ende jep fryt.