Fatmir Terziu: Kur rrënjët flasin në çdo gjuhë me sinonimin respekt

Fatmir Terziu: Kur rrënjët flasin në çdo gjuhë me sinonimin respekt

Prof Dr Fatmir Terziu

Ka fotografi që mbeten thjesht kujtime dhe ka fotografi që shndërrohen në dokumente të heshtura të historisë njerëzore. Kjo fotografi e shkrepur larg Shqipërisë, në Reggio Emilia, Itali, ku këta burra jetojnë dhe punojnë prej vitesh, i përket kategorisë së dytë. Ajo nuk paraqet thjesht disa bashkëfshatarë të mbledhur së bashku. Në të vërtetë, ajo paraqet një vazhdimësi brezash, një trashëgimi vlerash dhe një dëshmi se rrënjët e forta nuk humbasin as kur koha dhe hapësira ndryshojnë koordinatat e jetës.

Në histori, lëvizja e njerëzve nga një vend në tjetrin ka qenë gjithmonë një proces që ka vënë në provë identitetin. Nga kolonitë arbëreshe të Italisë së shekullit XV, te komunitetet shqiptare në Amerikë, Britani, Gjermani apo gjetkë në Europë, pyetja ka qenë gjithmonë e njëjtë: çfarë mbetet nga vendlindja kur njeriu largohet prej saj? Përgjigjja gjendet pikërisht në fotografi si kjo.

Në qendër të saj nuk qëndrojnë vetëm individë të suksesshëm. Qëndrojnë bij të Trebishtit, një trevë që prej dekadash ka qenë vatër e arsimit, kulturës dhe edukimit qytetar. Qëndrojnë njerëz që janë formuar në shkollat shqiptare, janë edukuar nga familje me tradita të pasura dhe kanë marrë me vete në emigrim jo vetëm valixhet e jetës, por edhe bagazhin moral të paraardhësve të tyre.

Emrat e Qani Pirajt, Avni Sinanit, Halil Allës, Florim Kanxhës, Artan Sinanit, Besnik Sinanit, Hysni Ramës dhe Mevluan Sinanit nuk përfaqësojnë thjesht individë. Ata përfaqësojnë vazhdimësinë e familjeve që kanë ndërtuar reputacionin e tyre mbi punën, ndershmërinë dhe respektin.

Në shoqëritë tradicionale shqiptare, mbiemri nuk ishte vetëm një identifikim administrativ. Ai ishte një kontratë morale me komunitetin. Një familje ndërtonte emrin e saj për dekada dhe brezat pasardhës kishin detyrimin ta mbanin atë të pastër. Pikërisht kjo filozofi duket se vazhdon të jetojë tek këta burra.

Qani Piraj, vëllai i mësuesit të mirënjohur Hyqmet Piraj, vjen nga familja e Vehbi Pirajt, një emër që mbart respekt dhe vlera të njohura në trevën e vet. Edhe vetë Qaniu ka qenë drejtues dhe kuadër me kontribute të vlerësuara, duke dëshmuar se edukata familjare dhe përgjegjësia publike mund të ecin gjithmonë së bashku.

Po kështu, Florim Kanxha, i diplomuar në shkollën e lartë ushtarake, mishëron një tjetër traditë të rëndësishme shqiptare: disiplinën, përkushtimin dhe ndjenjën e detyrës. Formimi i tij profesional dhe rrënjët fisnike familjare janë dy shtylla që e bëjnë figurën e tij një vazhdimësi të natyrshme të vlerave të trashëguara.

Avni, Artan dhe Mevluan Sinani mbajnë mbi vete trashëgiminë e familjes së mësuesve Ismail Sinani dhe Osman Sinani. Në historinë shqiptare, mësuesi ka qenë gjithmonë më shumë se një profesionist i arsimit; ai ka qenë bartës i dritës, dijes dhe qytetërimit. Prandaj nuk është rastësi që brezat e dalë nga këto familje vazhdojnë të spikasin për kulturën, edukatën dhe respektin që gëzojnë në komunitet.

Në të njëjtën frymë qëndrojnë edhe Halil Alla dhe Hysni Rama, figura të respektuara për seriozitetin, qytetarinë dhe lidhjen e pandërprerë me traditat më të mira të vendlindjes.

Ajo që e bën këtë fotografi të veçantë nuk është vetëm fakti se të gjithë janë nga Trebishti. E veçanta qëndron tek fakti se ata janë produkt i një epoke kur familja, shkolla dhe komuniteti bashkëpunonin për të formuar karakterin e njeriut. Në kohën e globalizimit, kur kufijtë fizikë janë bërë më të lehtë për t’u kaluar, kufijtë moralë shpesh janë bërë më të paqartë. Megjithatë, këta burra dëshmojnë se ekzistojnë ende vlera që nuk ndryshojnë me koordinatat gjeografike.

Nëse historia është kujtesa e popujve, atëherë emigracioni është prova e kujtesës. Ai tregon se çfarë ruan njeriu nga vetja kur largohet nga vendi ku ka lindur. Dhe kjo fotografi jep një përgjigje të qartë: ruhen rrënjët.

Sepse rrënjët nuk janë vetëm toka ku ke hedhur hapat e parë. Ato janë edukata që ke marrë nga prindërit, mësimet që ke marrë nga shkolla, respekti që ke fituar nga puna dhe emri që ke trashëguar me dinjitet.

Ndaj kjo fotografi, e realizuar nga Arjan Ademi, djali i madh i mësuesit të shkollës “10 Dëshmorët” në Trebisht, merr një domethënie edhe më të thellë. Ajo bëhet simbol i një brezi që jeton në Europë, por që vazhdon të flasë gjuhën universale të respektit. Një gjuhë që nuk ka nevojë për përkthim, sepse kuptohet njësoj në çdo vend dhe në çdo kohë.

Dhe kur rrënjët janë të shëndosha, ato flasin në çdo gjuhë të botës me të njëjtin sinonim: respektin.