Fatmir Terziu: Kur reklamon vezën

Shqipëria vazhdon të ecë në një udhëkryq të gjatë historik, ku propaganda shpesh ecën më shpejt se realiteti. Në ekranet televizive, në rrjetet sociale dhe në deklaratat politike, vendi paraqitet si një histori suksesi që pret vetëm vulën përfundimtare të Europës. Por jashtë reklamës, qytetari shqiptar vazhdon të jetojë mes pasigurisë, emigrimit, korrupsionit dhe mungesës së besimit tek shteti. Është paradoksale se si një vend që pretendon të trokasë në dyert e Bashkimit Europian, ende merret me spektakle primitive propagandistike, ku suksesi ekonomik matet me panaire fasadë, me shifra të paqarta dhe me reklama që shpesh i ngjajnë më shumë një tregu provincial sesa një shteti modern. Në vend që të reklamojë dijen, prodhimin, teknologjinë, universitetet apo standardet europiane të jetesës, Shqipëria shpesh përfundon duke reklamuar vezën, domaten, asfaltin apo tullën, sikur zhvillimi i një kombi të matet me mbijetesën minimale biologjike.

Kjo nuk është thjesht çështje simbolike. Është tregues i një mentaliteti politik që ende nuk ka dalë nga tranzicioni. Një klasë politike që ka mësuar të jetojë me fjalime të mëdha dhe me rezultate të vogla. Një opozitë që shpesh harxhon energjinë në konflikte personale dhe jo në alternativa reale. Një pushtet që e konsideron kritikën armik dhe jo mekanizëm demokratik. Dhe mes tyre, qytetari mbetet i lodhur, i heshtur dhe gjithnjë e më larg shpresës. Europa nuk kërkon nga Shqipëria vetëm statistika ekonomike apo reforma në letër. Ajo kërkon shtet funksional, drejtësi të besueshme, institucione të pavarura dhe kulturë demokratike. Pikërisht këtu Shqipëria vazhdon të ketë plagën më të madhe. Sepse korrupsioni nuk është më vetëm problem ekonomik; ai është bërë psikologji kolektive. Është kthyer në mënyrë administrimi, në mënyrë komunikimi dhe, në shumë raste, edhe në mënyrë mbijetese.

Ndërkohë, të rinjtë largohen çdo ditë. Ata nuk ikin vetëm për paga më të larta. Ikja e tyre është votë mosbesimi ndaj sistemit. Kur një i ri nuk sheh meritë, kur diploma nuk garanton dinjitet dhe kur politika duket si teatër i pafund konfliktesh sterile, atëherë aeroportet mbushen më shpejt sesa universitetet. Në këtë klimë, integrimi europian rrezikon të mbetet slogan elektoral dhe jo projekt kombëtar. Shqipëria nuk mund të hyjë në Europë vetëm me retorikë. Europa është standard sjelljeje shtetërore. Është kulturë përgjegjësie. Është respekt për ligjin dhe për qytetarin. Dhe mbi të gjitha, është ndërtim i një shteti që nuk jeton me reklamë, por me besim. Një shtet serioz nuk reklamon vezën, por sigurinë ushqimore. Nuk reklamon rrugën, por ekonominë që zhvillohet përmes saj. Nuk reklamon fasadën, por dinjitetin e qytetarit. Sepse kur propaganda bëhet më e madhe se realiteti, shoqëria fillon të humbasë sensin e së vërtetës. Shqipëria sot nuk ka mungesë potenciali. Ka mungesë drejtimi moral dhe institucional. Dhe derisa politika të kuptojë se Europa nuk fitohet me marketing, por me shtet, vendi do të vazhdojë të endet mes ëndrrës europiane dhe realitetit ballkanik. Një komb nuk bëhet europian kur mëson të reklamojë më bukur. Bëhet europian kur mëson të jetojë me standarde, me drejtësi dhe me dinjitet njerëzor.