Fatmir Terziu: Kur një lider fillon të qeverisë me hijen e vet

Ka një çast në jetën e çdo udhëheqësi kur sfida nuk është më opozita. Nuk janë sfidë, as zgjedhjet, apo ekonomia. Sfida më e madhe bëhet vetvetja. Historia politike njeh shumë raste kur liderë me energji transformuese, pas një kohe të gjatë në pushtet, kanë filluar të qeverisin jo më duke prodhuar modele të reja, por duke përsëritur modelin që vetë krijuan vite më parë. Në filozofinë politike kjo mund të lexohet si një rekurs tipologjik: rikthimi i vazhdueshëm i të njëjtit mekanizëm politik, i të njëjtës logjikë vendimmarrjeje dhe i të njëjtës arkitekturë komunikimi. Në këtë këndvështrim mund të lexohet edhe fenomeni politik i Edi Ramës. Nuk është më fjala vetëm për një kryeministër me katër mandate apo për një figurë dominuese të politikës shqiptare. Pyetja që lind është më e thellë: a po hyn modeli i tij në fazën kur riprodhon vetveten më shumë, sesa prodhon risi?

1. Sepse pushteti i gjatë krijon bindjen se modeli ekzistues është ende i mjaftueshëm.

2. Sepse çdo mandat shtesë e bën më të vështirë shkëputjen nga formulat që kanë sjellë sukses.

3. Sepse kujtesa e fitoreve fillon të dominojë mbi nevojën për eksperimentim.

4. Sepse administrata përshtatet me stilin e liderit dhe jo gjithmonë me ritmin e shoqërisë.

5. Sepse komunikimi politik bëhet një ritual i njohur.

6. Sepse narrativat fillojnë të riciklojnë vetveten.

7. Sepse çdo kritikë interpretohet përmes të njëjtit filtër politik.

8. Sepse debati publik humbet spontanitetin.

9. Sepse institucionet rrezikojnë të identifikohen me figurën e drejtuesit.

10. Sepse personalizimi i suksesit dobëson kulturën institucionale.

11. Sepse çdo sistem politik krijon mekanizma vetëmbrojtës.

12. Sepse mekanizmat vetëmbrojtës e bëjnë ndryshimin më të vështirë.

13. Sepse besnikëria politike fiton peshë ndaj mendimit alternativ.

14. Sepse rotacioni i elitave ngadalësohet.

15. Sepse energjia fillestare zëvendësohet nga administrimi rutinë.

16. Sepse vizioni transformues bëhet menaxhim i përditshmërisë.

17. Sepse qytetarët kërkojnë përgjigje të reja për probleme të reja.

18. Sepse shoqëria ndryshon më shpejt sesa qeveritë.

19. Sepse teknologjia ndryshon mënyrën se si qytetarët gjykojnë pushtetin.

20. Sepse brezi i ri nuk ka kujtesën emocionale të fillimeve politike të Ramës.

21. Sepse ai kërkon rezultate, jo histori.

22. Sepse simbolika politike konsumohet.

23. Sepse edhe karizma ka ciklin e saj natyror.

24. Sepse autoriteti nuk është kapital i pafund.

25. Sepse çdo fitore krijon pritshmëri më të mëdha.

26. Sepse pritshmëritë janë gjithmonë më të shpejta se administrimi.

27. Sepse ekonomia nuk matet vetëm me statistika, por edhe me perceptim.

28. Sepse perceptimi publik është shpesh vendimtar.

29. Sepse demokracia jeton nga ndjenja e rinovimit.

30. Sepse rinovimi nuk nënkupton vetëm ndryshim figurash.

31. Sepse kërkon ide të reja.

32. Sepse kërkon gjuhë të re.

33. Sepse kërkon instrumente të reja.

34. Sepse kërkon kulturë të re politike.

35. Sepse modeli nuk mund të mbështetet pafundësisht mbi një individ.

36. Sepse institucionet duhet të jenë më të forta se personalitetet.

37. Sepse historia politike dëshmon se pushteti priret të përsërisë vetveten.

38. Sepse përsëritja krijon parashikueshmëri.

39. Sepse parashikueshmëria zvogëlon surprizën politike.

40. Sepse mungesa e surprizës ul mobilizimin qytetar.

41. Sepse mobilizimi është oksigjeni i demokracisë.

42. Sepse demokracia ka nevojë për konkurrencë reale idesh.

43. Sepse çdo monopol politik prodhon konsumim.

44. Sepse konsumimi nuk është domosdoshmërisht humbje pushteti.

45. Është humbje e kapacitetit për të frymëzuar.

46. Dhe frymëzimi është kapitali më i madh i një lideri.

47. Kur ai zbehet, mbetet vetëm administrimi.

48. Kur mbetet vetëm administrimi, politika humbet dimensionin krijues.

49. Atëherë lideri fillon të qeverisë më shumë me kujtesën e suksesit sesa me energjinë e së ardhmes.

50. Pikërisht këtu shfaqet rekursi tipologjik. Ai nuk është domosdoshmërisht shenjë e dështimit, por sinjal se modeli politik ka hyrë në fazën e vet të përsëritjes. Historia tregon se çdo lider që qëndron gjatë në pushtet përballet me të njëjtën provë, të mos bëhet rob i formulës që dikur e bëri fitues. Sfida më e madhe nuk është të fitosh zgjedhjet e radhës; është të fitosh betejën me zakonin, me vetëkënaqësinë dhe me tundimin për ta parë të ardhmen si një kopje të së shkuarës. Vetëm ata që arrijnë ta kapërcejnë këtë prag mbeten në histori si reformatorë. Të tjerët mbeten thjesht si tipologji të pushtetit të gjatë.