Fatmir Terziu: Ja si mund ta sjellë Sali Berisha PD në pushtet

Ardhja e Prof Dr Sali Berishës në krye të PD me referendumin masiv demokrat, gradualisht po mbyll edhe disa gojëra të tjera, që mbetën hapur për një kohë të gjatë, vetëm duke bërë rolin e kritizerit. Tani mbetet rikthimi i PD në pushtet. Rikthimi i Partisë Demokratike të Shqipërisë në pushtet nuk është më thjesht një betejë mes dy partive të mëdha shqiptare. Ai është kthyer në një përplasje mes lodhjes së një pushteti të gjatë dhe aftësisë së opozitës për të bindur shqiptarët se mund të qeverisë më mirë. Pas më shumë se një dekade në opozitë, demokratët ndodhen përballë një momenti historik: ose do ta shndërrojnë pakënaqësinë popullore në fitore politike, ose do të mbeten peng i krizave të tyre të brendshme. Qeverisja e gjatë e Edi Ramës ka prodhuar një realitet të dyfishtë. Nga njëra anë, ai ka krijuar figurën e një lideri që kontrollon sistemin politik, administrativ dhe komunikativ më fort se çdo kryeministër tjetër në Shqipërinë pluraliste. Nga ana tjetër, koha ka sjellë konsumimin e pashmangshëm të pushtetit. Në mandatin e parë Rama erdhi si njeriu i “Rilindjes”, në të dytin si administratori i një shteti të centralizuar, ndërsa në të tretin si simboli i një pushteti që për shumë shqiptarë duket i pakonkurrueshëm. Pikërisht aty fillon edhe lodhja qytetare.

Shqipëria sot përballet me emigracion masiv, kosto të lartë jetese, rritje të hendekut ekonomik, mungesë besimi tek institucionet dhe një ndjenjë të përgjithshme se rotacioni politik është zbehur. Në histori, qeveritë e gjata rrëzohen jo vetëm nga skandalet apo korrupsioni, por nga perceptimi publik se kanë humbur kontaktin me jetën reale të qytetarëve. Kjo ka ndodhur në Itali me Berlusconin, në Britani pas epokës së gjatë të laburistëve të Tony Blairit, apo në vende të tjera ku pushteti i tejzgjatur fillon të krijojë arrogancë administrative dhe lodhje kolektive. Por historia politike tregon gjithashtu se pakënaqësia ndaj qeverisë nuk mjafton. Një opozitë fiton vetëm kur kthehet në shpresë. Kjo është pika ku Partia Demokratike ka dështuar për vite me radhë.

Një pjesë e madhe e përgjegjësisë lidhet me periudhën e gjatë të Lulzim Bashës në krye të partisë. Basha trashëgoi një forcë politike të lodhur nga humbja e vitit 2013, por nuk arriti kurrë të krijonte autoritetin e nevojshëm për ta mbajtur të bashkuar opozitën. Problemi i tij nuk ishte vetëm mungesa e karizmës; ishte mungesa e identitetit politik. Demokratët shpesh nuk e kuptonin qartë nëse kishin përballë një lider opozitar të fortë apo një administrator të kujdesshëm politik. Gabimet strategjike gjatë asaj kohe e dobësuan rëndë PD-në. Djegia e mandateve, bojkotet, protestat pa rezultat konkret dhe mungesa e një alternative të qartë qeverisëse krijuan perceptimin e një opozite që dinte të denonconte, por jo të bindte. Konflikti i madh shpërtheu pas përjashtimit të Sali Berishës nga grupi parlamentar. Ajo lëvizje, që synonte ta transformonte PD-në në një parti të re pa figurën historike të saj, prodhoi efektin e kundërt. Baza demokrate nuk e pranoi kurrë largimin e Berishës dhe partia u nda mes strukturës zyrtare dhe shpirtit politik të saj.

Në atë moment, Berisha tregoi edhe një herë aftësinë e tij më të fortë, mobilizimin emocional. Ai riktheu militantizmin, energjinë dhe ndjenjën e betejës politike. Asnjë figurë tjetër opozitare në Shqipëri nuk ka aftësinë për të ndezur bazën si ai. Pikërisht kjo është arsyeja pse, pavarësisht moshës dhe sulmeve politike, ai vazhdon të mbetet figura qendrore e opozitës shqiptare. Megjithatë, sfida e tij më e madhe nuk është më brenda Partisë Demokratike. Berisha e ka fituar bazën. Problemi është Shqipëria gri, ajo pjesë e elektoratit që nuk voton me emocion militant, por me interes praktik dhe me perceptimin e stabilitetit. Këtu nis beteja reale për pushtetin. Nëse Berisha kërkon ta rikthejë PD-në në qeveri, ai duhet të kuptojë se shqiptarët nuk mjaftohen më vetëm me denoncime ndaj Ramës. Ata duan të dinë çfarë do të ndodhë ndryshe. Pas më shumë se dhjetë vitesh opozitë, demokratët duhet të dalin nga psikologjia e protestës dhe të hyjnë në psikologjinë e qeverisjes.

Partia Demokratike ka nevojë të krijojë perceptimin e një force që është gati të qeverisë që nesër. Kjo nuk arrihet vetëm me retorikë politike, por me njerëz konkretë, me ekspertë ekonomikë, me figura të besueshme, me një program të qartë për ekonominë, emigracionin, bujqësinë, administratën dhe drejtësinë. Shqiptarët duhet të ndiejnë se opozita nuk është vetëm kundër Ramës, por është për një model tjetër shteti. Një nga gabimet që opozitat bëjnë shpesh është radikalizimi i tepërt. Historia europiane ka treguar se votuesi i qendrës largohet kur ndjen pasiguri ose kaos. Një opozitë mund të mbushë sheshe me zemërim, por zgjedhjet fitohen nga njerëzit që kërkojnë qetësi, ekonomi dhe siguri për familjen e tyre. Berisha duhet ta ruajë energjinë opozitare pa krijuar frikën e destabilitetit. Kjo është arsyeja pse beteja e ardhshme nuk do të fitohet vetëm nga militantët. Ajo do të vendoset nga të zhgënjyerit socialistë, nga administrata e lodhur, nga të rinjtë që mendojnë të largohen dhe nga shtresa gri që kërkon rotacion pa kaos.

Sot, avantazhi më i madh i Partisë Demokratike është se pushteti i gjatë i Ramës ka filluar të prodhojë konsumim natyror. Në politikë, koha është shpesh armiku më i madh i qeverive. Sa më gjatë qëndron një pushtet, aq më shumë krijon distancë me qytetarin. Por kjo nuk do të thotë se rotacioni vjen vetvetiu. Ai ndodh vetëm kur opozita arrin të krijojë besimin se është më e aftë se qeveria. Sali Berisha mund ta sjellë PD-në në pushtet vetëm nëse arrin të bëjë dy gjëra njëkohësisht: të mbetet motori emocional i së djathtës dhe, në të njëjtën kohë, të hapë rrugën për një frymë më të gjerë politike. Shqipëria e vitit 2026 nuk fitohet vetëm me kujtesën e së kaluarës, por me bindjen për të ardhmen.

Roli i diasporës në këtë betejë politike mund të jetë vendimtar, ndoshta më shumë se në çdo periudhë tjetër të pluralizmit shqiptar. Për vite me radhë, emigracioni shqiptar është parë vetëm si një plagë sociale dhe ekonomike, por në të vërtetë ai ka krijuar edhe një elitë të re shqiptare në Perëndim: njerëz të arsimuar, të integruar, profesionistë, sipërmarrës, akademikë dhe ekspertë që kanë ndërtuar jetë dinjitoze në Europë dhe në Shtetet e Bashkuara. Shumë prej tyre kanë mbetur emocionalisht të lidhur me Partia Demokratike e Shqipërisë, jo thjesht si trashëgimi familjare politike, por si lidhje me idenë e Shqipërisë perëndimore. Kjo shtresë nuk kërkon më retorikë folklorike politike; ajo kërkon standarde, profesionalizëm dhe vizion europian.

Pikërisht këtu PD mund të gjejë një energji të re që për vite nuk e ka përdorur si duhet. Në Perëndim ekziston sot një numër i madh demokratësh të kualifikuar, me doktoratura, me karriera universitare, me eksperiencë në administrata moderne, në financë, teknologji, diplomaci, mjekësi dhe kërkim shkencor, të cilët nuk janë konsumuar nga tranzicioni shqiptar. Ata nuk mbajnë mbi supe konfliktet e vjetra të politikës së Tiranës dhe mund të sjellin një kulturë tjetër komunikimi dhe drejtimi. Një pjesë e tyre kanë qëndruar për vite në distancë, shpesh të zhgënjyer nga luftërat e brendshme të opozitës, por ende e ndiejnë veten ideologjikisht pranë së djathtës shqiptare. Nëse Berisha arrin t’i afrojë jo si dekor elektoral, por si pjesë reale të vendimmarrjes, atëherë PD mund të krijojë për herë të parë pas shumë kohësh imazhin e një force politike moderne, me frymë euroatlantike dhe elitë profesionale.

Një rol të veçantë mund të luajnë gratë profesioniste të diasporës shqiptare. Në Perëndim është krijuar një brez grash shqiptare të arsimuara, me pozicione të rëndësishme akademike, ekonomike, administrative dhe sociale, të cilat kanë fituar jo vetëm eksperiencë profesionale, por edhe kulturën e shtetit funksional. Këto gra përfaqësojnë një energji të re politike dhe qytetare që Shqipëria ende nuk e ka përfshirë plotësisht. Nëse PD arrin t’i japë hapësirë reale figurave të tilla, ajo mund të zgjerojë ndjeshëm distancën me modelin tradicional mashkullor dhe konfliktual të politikës shqiptare. Shoqëria shqiptare sot është më e ndjeshme ndaj figurave që transmetojnë seriozitet, qytetari dhe kompetencë sesa ndaj retorikës së ashpër militante.

Po, ka disa shembuj shumë interesantë në rajon dhe në Europën Lindore që mund të përdoren si referencë për argumentin tënd mbi diasporën, elitën profesionale jashtë vendit dhe rikthimin e opozitës në pushtet. Një nga rastet më të afërta është ai i Kosovës me lëvizjen Lëvizja Vetëvendosje dhe figurën e Albin Kurti. Një pjesë e madhe e suksesit elektoral të Vetëvendosjes erdhi nga diaspora shqiptare në Zvicër, Gjermani dhe vendet nordike. Diaspora nuk solli vetëm votë, por edhe kulturë organizimi, financim, ekspertizë dhe një frymë të re profesionale. Në debatin publik kosovar është pranuar shpesh se vota e diasporës ka pasur ndikim të madh në ndryshimin politik të vendit.  Një tjetër rast interesant është ai i Serbia pas periudhës së Slobodan Milošević. Pas rrëzimit të tij, opozita serbe u mbështet shumë tek intelektualët, studentët dhe profesionistët serbë të kthyer nga Perëndimi. Edhe pse jo gjithmonë drejtpërdrejt elektoral, diaspora serbe ndikoi në krijimin e një elite të re politike dhe akademike që kërkonte afrimin e Serbisë me Perëndimin. Vetë literatura mbi diasporën serbe e trajton emigracionin e profesionistëve si faktor politik dhe kulturor me ndikim të madh në tranzicionin e vendit. 

Në Rumani dhe Bulgari ka ndodhur diçka e ngjashme. Pas viteve të gjata të korrupsionit dhe dominimit të elitave të vjetra politike, partitë opozitare filluan të afronin figura të arsimuara në Perëndim: ekonomistë, juristë, profesorë universitetesh dhe ekspertë teknologjie që kishin ndërtuar karrierë jashtë vendit. Pikërisht kjo krijoi perceptimin e një “opozite moderne”, më europiane dhe më pak të lidhur me tranzicionin post-komunist. Ky model u përdor sidomos nga forcat reformiste urbane. Edhe në Maqedoni të Veriut opozita shqiptare ka tentuar herë pas here të përdorë elitën e re profesionale dhe diasporën si kundërpeshë ndaj partive tradicionale të pushtetit. Debatet mbi integrimin rajonal, orientimin europian dhe raportin me diasporën kanë qenë pjesë e rëndësishme e diskursit politik atje. 

Një referencë shumë e fortë teorike për analizën është edhe ideja se diaspora nuk është vetëm burim ekonomik, por faktor politik dhe kulturor. Studime bashkëkohore mbi migracionin tregojnë se komunitetet e mëdha të diasporës krijojnë ndikim jo vetëm përmes remitancave, por edhe përmes transferimit të ideve, standardeve profesionale dhe kulturës demokratike nga vendet ku jetojnë drejt vendeve të origjinës.  Në rastin shqiptar, kjo është ndoshta hera e parë që ekziston një masë kaq e madhe shqiptarësh me doktoratura, poste akademike, eksperiencë ndërkombëtare dhe integrim profesional në Perëndim. Pikërisht kjo mund të bëhet një nga asetet më të mëdha të opozitës shqiptare nëse arrin t’i kthejë nga “publik nostalgjik” në elitë reale vendimmarrëse.

Po aq i rëndësishëm është edhe elementi i ri qendrestar brenda vetë Partisë Demokratike. Fitorja nuk mund të vijë vetëm nga krahu tradicional militant; ajo kërkon zgjerim drejt qendrës. Pikërisht këtu hyn nevoja për një brez të ri demokratësh të formuar në universitetet perëndimore, të aftë të komunikojnë me shtresën gri, me të rinjtë urbanë dhe me votuesin që kërkon stabilitet europian, jo luftë të pafund politike. Një PD që arrin të bashkojë energjinë historike të Berishës me elitën e re profesionale të diasporës dhe me gratë e kualifikuara shqiptare në Perëndim, mund të krijojë më në fund atë që opozita shqiptare nuk ka arritur prej vitesh: ndjesinë se përballë nuk është vetëm një revoltë kundër pushtetit, por një alternativë serioze për shtetin. Në fund, zgjedhjet nuk i fiton partia që bërtet më fort kundër kundërshtarit. I fiton ajo që arrin t’i bindë qytetarët se nesër do të jetojnë më mirë se sot.