Fatmir Terziu: Intelektuali fisnik dhe modeli i familjes shqiptare

Sadet Dauti, intelektuali fisnik dhe modeli i familjes shqiptare

I tillë është urimi i Sadet Dautit për të birin, Elin, me rastin e 23-vjetorit të lindjes. Në pamje të parë, kemi të bëjmë me fjalët e një babai që i drejtohet të birit në një ditë të veçantë, por, po të ndalemi në thelbin e tyre, zbulojmë shumë më tepër: një filozofi të edukimit, një mënyrë të bukur të të kuptuarit të familjes dhe një testament të heshtur të vlerave që duhet të trashëgohen nga brezi në brez. Sadet Dauti shfaqet në këtë urim jo thjesht si një prind i përkushtuar, por si një intelektual që e njeh peshën e fjalës, përgjegjësinë e saj dhe ndikimin që ajo ka në formimin e karakterit. Ai nuk i drejtohet Elit me një listë urimesh të zakonshme, as nuk e kufizon mesazhin në dëshirën për suksese, mirëqenie apo arritje personale. Përkundrazi, ai zgjedh të flasë për njeriun që biri i tij duhet të mbetet gjatë rrugës së jetës. Këtu qëndron një nga vlerat më të rëndësishme të këtij mesazhi: suksesi nuk paraqitet si një qëllim që justifikon gjithçka, por si një rrugëtim ku karakteri, ndershmëria, përkushtimi dhe respekti për të tjerët kanë rëndësi të dorës së parë. Në këtë këndvështrim, fjalia e tij se suksesi nuk matet vetëm me atë që arrin, por edhe me njeriun që mbetesh gjatë rrugës, merr një domethënie të veçantë. Ajo është një këshillë prindërore, por njëkohësisht edhe një parim filozofik e shoqëror. Në një kohë kur arritjet shpesh maten me dukjen, pasurinë, pozitën apo vlerësimin e jashtëm, Sadet Dauti i rikthen vëmendjen një të vërtete më të qëndrueshme: njeriu nuk vlerësohet vetëm nga maja ku mbërrin, por edhe nga mënyra se si ka ecur drejt saj, nga gjurmët që lë dhe nga dinjiteti që ruan.

Një nga dimensionet më domethënëse të këtij urimi është mënyra se si Sadet Dauti e vendos marrëdhënien ndërmjet dy vëllezërve, Elit dhe Adit, në qendër të edukimit familjar. Ai nuk kërkon thjesht që dy djemtë të duhen, sepse dashuria vëllazërore është diçka që lind natyrshëm në gjirin e familjes; ai kërkon që ata të jenë krah njëri-tjetrit, të mbështeten, të respektohen dhe ta ruajnë këtë lidhje si një pasuri të pazëvendësueshme. Kjo është një porosi që kapërcen çastin e ditëlindjes dhe bëhet një udhërrëfyes për të ardhmen e tyre. Në fakt, pikërisht këtu zbulohet një tipar i rëndësishëm i familjes shqiptare, kur ajo ndërtohet mbi vlera të shëndosha: familja nuk është vetëm bashkësi gjaku, por edhe bashkësi përgjegjësie, kujtese dhe solidariteti. Vëllai nuk duhet të jetë një emër në pemën familjare, por një prani në ditët e vështira, një mbështetje në çastet e pasigurisë dhe një gëzim i shumëfishuar në ditët e suksesit. Kur një baba ia përcjell këtë porosi të birit, ai nuk po mendon vetëm për marrëdhënien e dy djemve sot, por për të gjithë jetën e tyre nesër. Kjo mënyrë të menduari e bën Sadet Dautin një shembull të intelektualit që nuk e ndan kulturën nga jeta, as dijen nga edukimi. Intelektualizmi i vërtetë nuk shfaqet vetëm në librat që lexojmë, në mendimet që shprehim apo në qëndrimet që mbajmë në publik. Ai dëshmohet edhe në mënyrën se si ndërtojmë marrëdhëniet më të afërta, si i edukojmë fëmijët, si ua mësojmë përgjegjësinë dhe si i përgatisim ata të përballen me botën pa humbur identitetin njerëzor.

Ka edhe një hollësi tjetër që e bën këtë urim veçanërisht domethënës. Sadet Dauti i thotë të birit të mos e masë veten me askënd tjetër, por të ndërtojë rrugën e vet, të besojë te ëndrrat dhe të mos dorëzohet përballë vështirësive. Kjo është një këshillë e një prindi që nuk dëshiron ta shohë fëmijën si vazhdim mekanik të vetvetes, por si një personalitet të lirë, me mendimin, zgjedhjet dhe përgjegjësitë e tij. Kjo është një prej formave më të larta të dashurisë prindërore: t'i japësh fëmijës rrënjë, por të mos ia kufizosh krahët; t'i mësosh vlerat, por ta lejosh të ndërtojë rrugën e vet; t'i tregosh se jeta ka sprova, por të mos e edukosh me frikën prej tyre. Në këtë mesazh ndihet një ekuilibër i bukur ndërmjet traditës dhe modernitetit, ndërmjet përvojës së prindit dhe lirisë së brezit të ri. Prandaj, urimi për Elin është edhe një reflektim mbi marrëdhënien e brezave. Një baba i drejtohet një djali 23-vjeçar, tashmë në prag të përgjegjësive të plota të jetës, por në zemrën e tij ai mbetet ende djali i vogël. Kjo ndjenjë nuk është kundërshti, por bukuria e atësisë: koha e rrit fëmijën, ndërsa dashuria prindërore ruan kujtimin e ditës së parë kur ai erdhi në jetë. Në shoqërinë e sotme, ku shpesh flitet për krizën e familjes, për largimin e brezave nga njëri-tjetri dhe për dobësimin e lidhjeve njerëzore, mesazhe të tilla kanë një rëndësi që shkon përtej emocionit personal. Ato na kujtojnë se familja shqiptare ka ende mundësinë të jetë një vatër edukimi, ku dashuria nuk mbetet vetëm ndjenjë, por shndërrohet në përgjegjësi; ku fjala nuk përdoret vetëm për të uruar, por edhe për të formuar; ku prindi nuk kërkon vetëm bindje, por përpiqet të krijojë te fëmija aftësinë për të gjykuar, zgjedhur dhe qëndruar me dinjitet. Sadet Dauti, përmes këtij urimi, na jep një shembull të bukur të kësaj filozofie familjare. Ai nuk e vendos veten në qendër të mesazhit, nuk flet për atë që ka bërë si prind dhe as nuk kërkon mirënjohje për sakrificat e tij. Ai ia kushton fjalën të birit, vëllazërisë së dy djemve dhe së ardhmes së tyre. Kjo përulësi e komunikimit është gjithashtu një shenjë fisnikërie. Ndonjëherë, personaliteti i një njeriu nuk kuptohet më mirë nga ajo që thotë për veten, por nga mënyra se si u flet njerëzve të tij më të dashur. Në këtë kuptim, Sadet Dauti përfaqëson figurën e intelektualit që e ka kuptuar se vlerat nuk trashëgohen vetëm përmes ligjëratave, por mbi të gjitha përmes shembullit. Ai e kthen ditëlindjen e Elit në një rast për të përcjellë një mesazh që mund t'u drejtohet shumë familjeve shqiptare: rritini fëmijët me dashuri, por edhe me përgjegjësi; mësojini të synojnë lart, por pa harruar njerëzillëkun; ndihmojini të fitojnë në jetë, por mbi të gjitha të mos humbasin veten. Dhe ndoshta kjo është arsyeja pse urimi i tij meriton të lexohet si një tekst me vlerë shoqërore e kulturore. Sepse, në fund të fundit, një familje nuk bëhet model vetëm nga ajo që zotëron, nga mundësitë ekonomike apo nga pozita që anëtarët e saj arrijnë të fitojnë, por nga ajo që arrin të përcjellë si trashëgimi shpirtërore.

Një baba që i uron të birit të jetë i lumtur, i drejtë, i fortë dhe me zemër të madhe, në të vërtetë po i uron të bëhet njeri në kuptimin më të plotë të fjalës. Kjo është edhe madhështia e një urimi të tillë: ai nuk mbaron me fikjen e qirinjve të ditëlindjes, por vazhdon të jetojë në ndërgjegjen e atij që e merr dhe në kujtesën e atyre që e lexojnë. Qofshin të gjata dhe të mbara rrugët që të presin, me Adit pranë dhe me bekimin e prindërve si një pasuri që nuk humbet me kalimin e viteve. Ndërsa Sadet Dautit i shkon një vlerësim i veçantë për këtë dëshmi të bukur atësie, fisnikërie dhe kulture familjare. Sepse një nga veprat më të rëndësishme të një intelektuali nuk është vetëm ajo që lë në shoqëri përmes mendimit dhe fjalës, por edhe ajo që ndërton në familjen e vet përmes dashurisë, edukimit dhe shembullit. Kjo është trashëgimia që nuk plaket: të rrisësh njerëz që, pavarësisht se ku i çon jeta, nuk harrojnë kurrë si të mbeten njerëz.