Fatmir Terziu: „Imperial“ (Vila Ronel), një Shqipëri që rikthehet nga pushimet me traditën në tryezë

Ka një çast të veçantë në fund të verës, kur pushimet mbyllen dhe rrugët fillojnë të mbushen sërish me njerëz. Valixhet kthehen nëpër korridore, fotografitë e verës mbeten në telefon, ndërsa përpara nesh hapet ajo periudhë e njohur e vitit: puna, angazhimet, shkolla, projektet, takimet, sfidat dhe ritmi i përditshëm.

Edhe unë, me rikthimin nga pushimet, e ndiej këtë ndryshim. Vera mbetet pas, por bashkë me të nuk duhet të mbeten pas kujtimet. Përkundrazi, ndoshta pikërisht tani, kur rikthehemi te përditshmëria, kuptojmë më mirë se çfarë na ka mbajtur të lidhur me vendin prej nga vijmë.

Një prej këtyre lidhjeve është tryeza.

Para disa ditësh, në mjediset moderne të „Imperial“ (Vila Ronel), në Kilburn High Road, pata një takim që në pamje të parë mund të dukej krejt i zakonshëm. Një klient anglez, pasi kishte biseduar me kamerieren e huaj, e cila prej pak kohësh kishte nisur të fliste shqip, mësoi se unë isha botuesi i revistës „Albanian Post“. Ai iu afrua bisedës me një natyrshmëri të veçantë dhe nisi të më fliste për Shqipërinë.

Pastaj tha një fjali që më mbeti gjatë në mendje:

„Nëse do ta dish, kjo është Shqipëria. Shqipëria që lëviz kudo.“

Ndoshta kjo është një nga mënyrat më të bukura për ta kuptuar Shqipërinë e sotme.

Sepse Shqipëria nuk është më vetëm ajo që ndodhet brenda kufijve të saj gjeografikë. Ajo lëviz me njerëzit e saj. Udhëton në valixhe. Jeton në gjuhën e fëmijëve tanë. Gjendet në fotografitë e familjeve, në këngët që dëgjohen larg, në librat që shkruhen në mërgim, në kujtimet e atyre që u larguan dhe në përpjekjet e atyre që duan të mos harrojnë.

Dhe, mbi të gjitha, ajo shfaqet në tryezë.

Një copë byrek, një pjatë tradicionale, një shije që të kthen menjëherë në fëmijëri, mund të bëjë atë që ndonjëherë nuk e bëjnë dot dhjetëra faqe historie. Ushqimi nuk është vetëm ushqim. Është kujtesë.

Në një kohë kur rikthehemi nga pushimet dhe përballemi me sfida të reja, kjo kujtesë bëhet edhe më e rëndësishme. Sepse sfida jonë nuk është vetëm të ecim përpara. Është të dimë çfarë duhet të marrim me vete.

Të ecësh drejt së ardhmes nuk do të thotë të lësh pas gjithçka që të ka formuar.

Këtu qëndron edhe një nga problemet e kohës sonë: kemi filluar të harrojmë. Në vrullin e modernizimit, globalizimit dhe jetës së shpejtë, rrezikojmë të humbasim ato gjëra të vogla që në të vërtetë kanë ndërtuar identitetin tonë të madh.

Kemi harruar zakone. Kemi harruar mënyra gatimi. Kemi harruar shije. Kemi harruar mënyrën se si mblidhej familja rreth sofrës. Kemi harruar se një mik nuk pritej thjesht me fjalë, por me atë që kishte shtëpia.

Dhe ushqimi shqiptar ka qenë gjithmonë pjesë e kësaj historie.

Të dhënat e shkruara për të janë të pakta, por gjurmët e saj janë të shumta. Buka, gruri, qumështi, djathi, gjalpi, gjiza, perimet e stinës, bimët e egra, fasulet, thjerrëzat, frutat, turshitë, mishi dhe mënyrat e ruajtjes së tij përbënin një univers të tërë të jetës shqiptare.

Në pranverë mblidheshin lëpjetë, dok, hithra e bimë të tjera të egra. Vera sillte frutat. Vjeshta sillte rrushin dhe përgatitjet për dimër. Lakra turshi, fasulet, gjalpi, djathi e gjiza nuk ishin thjesht produkte ushqimore. Ishin pjesë e ekonomisë familjare dhe e një kulture të trashëguar brez pas brezi.

Në çdo krahinë kishte një shije.

Në çdo shtëpi kishte një sekret.

Në çdo tryezë kishte një histori.

Kjo është Shqipëria që duhet të rikthehet jo vetëm në kujtesën tonë, por edhe në mënyrën se si e prezantojmë veten përpara botës.

Në këtë kuptim, „Imperial“ (Vila Ronel), në Kilburn High Road, merr një kuptim që shkon përtej një restoranti.

Sepse larg Shqipërisë gjeografike, dora mjeshtërore e Valbona Çelës, përkushtimi i familjes dhe puna e një stafi profesional kanë krijuar një hapësirë ku tradita shqiptare nuk ekspozohet thjesht si kujtim, por jetohet.

Dhe ky është dallimi.

Tradita nuk është një fotografi e vjetër që e varim në mur.

Tradita është diçka që duhet të marrë frymë.

Duhet të gatuhet.

Duhet të shijohet.

Duhet të rrëfehet.

Duhet t'u përcillet brezave të rinj.

Sidomos tani, në këtë rikthim nga pushimet, kur mërgata shqiptare rifutet në ritmin e jetës së zakonshme, sfida është më e madhe se më parë. Fëmijët tanë rriten në një botë shumëgjuhëshe, shumëkulturore dhe jashtëzakonisht të shpejtë. Shqipëria për ta nuk është gjithmonë një përvojë e përditshme. Mund të jetë një verë e kaluar te gjyshërit, një fotografi, një këngë, një fjalë shqip, një histori e treguar në familje.

Prandaj edhe tryeza merr një mision të ri.

Ajo bëhet një urë.

Një fëmijë që provon një ushqim tradicional nuk po provon vetëm një recetë. Po prek një copëz të historisë së familjes së vet.

Një anglez që ulet në një tryezë shqiptare nuk po provon vetëm një pjatë. Ai po takon një kulturë.

Dhe pikërisht këtu më rikthehet në mendje ajo fjali:

„Kjo është Shqipëria. Shqipëria që lëviz kudo.“

Po, Shqipëria lëviz.

Lëviz me ne në Londër.

Lëviz me ne në Birmingham, Manchester, Bournemouth apo kudo ku shqiptarët kanë ngritur jetën e tyre.

Lëviz me gjuhën.

Me librin.

Me muzikën.

Me kujtesën.

Por edhe me shijen.

Dhe nëse sfidat e reja që na presin pas kësaj vere janë të shumta, njëra prej tyre është pikërisht kjo: të mos lejojmë që moderniteti të na bëjë pa kujtesë.

Sepse një popull mund të ndryshojë shumë.

Mund të ndërrojë vendbanim.

Mund të ndërrojë profesion.

Mund të mësojë gjuhë të reja.

Mund të jetojë në qytete të mëdha e moderne.

Por nuk duhet të humbasë aftësinë për të njohur shijen e shtëpisë së vet.

„Imperial“ (Vila Ronel) është një nga ato vende ku kjo shije vazhdon të jetojë.

Aty, pas pushimeve, kur rikthehemi te puna dhe te sfidat e reja, mund të rikthehemi edhe për pak te vetvetja.

Te një Shqipëri që nuk është vetëm kujtim.

Te një Shqipëri që nuk është vetëm hartë.

Te një Shqipëri që nuk kërkon të mbyllet në të kaluarën, por që e merr traditën me vete drejt së ardhmes.

Një Shqipëri që shërbehet në tryezë.

Një Shqipëri që rrëfehet në bisedë.

Një Shqipëri që përçohet nga duart e atyre që ende besojnë se tradita nuk është pengesë për të ardhmen, por një nga themelet e saj.

Dhe ndoshta, në fund të një vere e në fillim të një kapitulli të ri, kjo është ajo që na duhet më shumë:

Të ecim përpara, pa harruar se nga kemi ardhur.

Sepse ndonjëherë Shqipëria nuk ka nevojë të shpjegohet me shumë fjalë.

Mjafton një tryezë.

Një copë byrek.

Një pjatë tradicionale.

Një gotë bisedë.

Dhe njerëz që ulen bashkë.

Aty Shqipëria është.

Te „Imperial“ (Vila Ronel), ajo nuk është vetëm në emër.

Ajo është në shije, në duar, në kujtesë dhe në traditë.