Fatmir Terziu: Poetesha me kapelën e poezisë

Mund të shkruhej në të gjitha mënyrat sot një urim. Mund të mblidheshin të gjitha puthjet miqësore, përqafimet, fjalët e bukura dhe kujtimet që një jetë e tërë i ka mbledhur rreth një emri. Mund të përkuleshim me respekt përpara përqafimit me të, të „Nderit të Kombit“, Margarita Xhepa, mund ta thërrisnim me përkëdheli 'Kësulëkuqja', poeteshën me kapelën poetike, vajzën e brishtë elbasanase, korçaren nga ana e të shoqit, tironsen e dashurisë dhe mikeshën e shumë poetëve e poeteve. Por sot shkruhet një emër: Iliriana Sulkuqi. Dhe ky emër nuk shkruhet vetëm për të shënuar një ditëlindje. Shkruhet për të përshëndetur një jetë që ka ditur ta kthejë fjalën në kujtesë, poezinë në afërsi njerëzore dhe miqësinë në një formë të bukur humanizmi.

Iliriana është ajo vajza e brishtë elbasanase që vitet nuk e kanë larguar nga drita e parë e shpirtit. Përkundrazi, e kanë bërë më të pasur. Ajo e ka marrë me vete atë brishtësi, atë ndjeshmëri dhe atë dashuri për fjalën, duke i shndërruar në një forcë krijuese që vazhdon edhe sot. Sot ajo jeton dhe krijon edhe në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, duke e mbajtur gjallë lidhjen me gjuhën, kulturën, letërsinë dhe kujtesën shqiptare. Por Amerika, për Ilirianën, nuk është një largësi nga atdheu. Është një tjetër hapësirë ku ajo vazhdon të mbjellë fjalën shqipe, të krijojë ura dhe të jetë aktive në jetën kulturore e njerëzore të komunitetit. Dhe këtu qëndron një nga bukuritë më të veçanta të figurës së saj, ajo nuk është vetëm poete. Është një grua e angazhuar, një humaniste në shumë vlera, një njeri që e sheh letërsinë jo të shkëputur nga jeta, por të lidhur ngushtë me njeriun, kujtesën, dinjitetin dhe përgjegjësinë ndaj tjetrit.

Në këtë rrugëtim merr një vend të veçantë edhe angazhimi i saj në Misionin „Kujtesë për Vazhdimësi“, një emërtim që duket sikur përmbledh vetë një pjesë të filozofisë së saj njerëzore, të mos harrosh atë që ke qenë, që të dish se ku duhet të shkosh, sepse kujtesa, tek Iliriana, nuk është thjesht kthim pas.

Kujtesa është vazhdimësi. Është mënyra për t'u thënë brezave se ajo që kemi dashur, ajo që kemi vuajtur, ajo që kemi krijuar dhe ajo që kemi mbrojtur nuk duhet të humbasë në zhurmën e kohës. Prandaj poezia e saj ka gjithmonë një dimension më të gjerë se vargu. Ajo kërkon njeriun pas fjalës, kujtimin pas njeriut dhe të ardhmen pas kujtimit. Iliriana ka atë kapelën e saj poetike, të cilën mund ta imagjinosh edhe sot mbi kokë, në një rrugë të Tiranës, në një kujtim të Elbasanit, në një bisedë të gjatë me miqtë, apo në një ditë të zakonshme amerikane ku gjuha shqipe bëhet papritur një atdhe i vogël i mbajtur në zemër. Ajo është nga ato gra që nuk i mban letërsia vetëm përmes librave. I mban përmes pranisë. Prania e saj në poezinë shqipe, në miqësi, në kujtesë, komunitet, në humanizëm.

Dhe kjo është arsyeja pse emri i saj shqiptohet me dashuri nga shumë poetë e poete. Sepse Iliriana nuk ka ndërtuar vetëm një biografi letrare; ajo ka ndërtuar rreth vetes një hapësirë njerëzore, ku fjala ka vend të takojë fjalën, poeti poetin dhe njeriu njeriun.

Sot, pra, nuk mjafton një „Gëzuar ditëlindjen!“. Sot duhet t'i themi: Gëzuar, Iliriana! Gëzuar ty, vajzë e Elbasanit, bijë e poezisë, grua e Tiranës, nuse e Korçës dhe sot krijuese shqiptare përtej oqeanit! Gëzuar ty që e ke mbajtur shqipen si një dritë me vete edhe në Amerikë! Gëzuar ty që e ke kuptuar se një poet nuk jeton vetëm për të shkruar vargje, por edhe për të ruajtur njerëzoren! Gëzuar ty që, përmes poezisë, miqësisë, humanizmit dhe angazhimit në „Kujtesë për Vazhdimësi“, vazhdon të dëshmosh se kujtesa nuk është një arkiv i mbyllur, por një urë drejt së ardhmes. Le të mblidhen sot rreth teje të gjitha urimet, lulet, përqafimet dhe fjalët që miqtë e tu kanë ruajtur për ty, sepse sot nuk feston vetëm një ditëlindje. Sot feston një prani. Dhe ajo prani ka një emër: Iliriana Sulkuqi. Poetja me kapelën poetike. Gruaja që e mban kujtesën gjallë. Humanistja që beson te njeriu. Krijuesja që vazhdon të shkruajë përtej oqeanit.

Gëzuar ditëlindjen, Iliriana! Qofshin vitet që vijnë jo vetëm vite të jetës, por vite të tjera poezie, miqësie, kujtese dhe drite.