Fatmir Terziu: Ariu i Stadiumit

Ariu i Stadiumit

Tregim

Pëshpërisnin! Edhe trunxhat. Edhe pllakat e shkulura para Poliklinikës. Edhe plazma e hedhur e kafesë e hedhur në një kazan plehrash afër „Dinamo“-s pëshpëriste. Edhe disa lehje…, edhe disa të ngjashme tek „Mobileria“ i ngjanin se… Eh, nejse. Ai iu afrua edhe pak vezulllimit të dritave. Pikërisht atje, atje ku ishte nisur me aq ngut… Ai e dinte, pse duheshin kafshët asaj kohe. Pse duheshin pikërisht kafshët të ktheheshin në duartrokitje. E tek e fundit vetë ariu. Ariu që vetëm pak kohë më parë kishte bërë kërdinë anembanë vendit. Eh, duheshin duartrokitje… E ç'ne pastaj? Në fund të fundit, ai nuk duhej t’i kishte dhënë kurrë liri ariut. Këtë e dinte tani, ama tani, nga ajo distancë e çuditshme, ku kujtesa pushon së qëni rrëfim, dhe bëhet peshë. Dhe fliste me veten. E ku mund të fliste prej aty me të Tjerët?

Askush nuk u jep kafshëve meritat që u takojnë, dhe më pak se kushdo trajnerët e cirkut, por kjo nuk ishte arsye. Kurrë nuk ishte. Ishte vetëm një justifikim që i vinte më vonë, kur gjithçka tjetër ishte thyer. Kafshët, megjithatë, e dinë. E dinë menjëherë. Mjafton një prani që nuk i përket turmës, një frymëmarrje që nuk rreh në të njëjtin ritëm me duartrokitjet. Prandaj papagallët, ata më të zhurmshmit, rrahën krahët si një mushkëri e vetme dhe u tretën në errësirë, pa britmë, pa panik. Ishte ikje. Nuk ishte arratisje.

Ai ishte nëntë vjeç kur cirku erdhi në qytetin e tyre. Vetë ardhja e cirkut ishte një lloj gabimi zyrtar, ose gabim planifikues, gjeografik, thuhej nëpër biseda. Në atë qytet nuk vinte kurrë asgjë. Qyteti ishte një ndalesë e pavullnetshme, për ata që humbnin rrugën, për ambulancat që sillnin njerëz te Spitali i të Çmendurve, për gazetarët e gazetave zyrtare që ndalonin për kafe dhe largoheshin me nxitim. Asgjë nuk qëndronte gjatë. Fëmijët, përkundrazi, vetëm fëmijët qëndronin. Fëmijët i njihnin kufijtë më mirë se kushdo. Gardhin e përkohshëm të cirkut e njihnin si trupin e tyre, tela të shtrembër, vrima të hapura me duar të vogla, vende ku mund të zvarriteshe pa u parë. Ai dhe Liku u fshehën nën tribuna dhe panë shfaqjen përmes këmbëve të të rriturve, duke thithur erën e tokës së shkelur dhe të djersës kolektive.

Çadra kishte në ballë një portret të madh. Poshtë emrit të portretit ishte një citat, por që nuk lexohej aq mirë. Në hapësirë e gjitha ishte pikturuar me yje. Yje të rremë. Atëherë ai mendoi se vetëm njerëzit e zyrave do ta bënin këtë, të mbulonin qiellin për të vizatuar një tjetër, më të kontrollueshëm. Ai kishte fjetur net të tëra në buzë të Parkut Rinia, i shtrirë mbi bar, duke parë lart. E njihte qiellin. E dinte se, nëse i lije sytë të qetësoheshin, ai hapej si një tas i përmbysur me dritë. Mijëra pika që nuk kërkonin asgjë. I erdhi keq për njerëzit e cirkut, që improvizonin universin.

Në fillim, u mahnit. Palltoja e kuqe e drejtorit. Vajza në litar. Kur ajo u ndal pezull dhe u mbështoll rreth telit, Liku nxori frymën.

- Litar me fat, - tha.

Pastaj erdhën kafshët. Kuaj me sy të ndezur, të shqetësuar. Majmuni i veshur si kamerier, duke treguar dhëmbët me një buzëqeshje që nuk i përkiste. Qentë që bindeshin pa menduar. Lepurushët, të shpejtë, të hutuar, si objekte që kishin humbur kohën e tyre. Zogjtë, një shpërthim ngjyrash që u shua shpejt. Pas tyre erdhi ariu. Trajneri foli për rrezik, për disiplinë, për kontroll. Fjalë që duken të buta vetëm sepse përsëriten shpesh. Kur kafazi u hap, ariu ulëriti. Fryma e tij mbërriti deri te tribuna, e trashë, e ngrohtë, me erën e mishit dhe të natës. Ariu u ngrit në këmbë, u rrotullua, bëri gjithçka siç duhej. Ishte i bindur. Tepër i bindur.

Djali dinte disa gjëra për arinjtë. Se u përkasin pyjeve. Se edhe kur largohen, të shohin. Se nuk janë për duartrokitje. Dhe aty, mes dritave dhe zhurmës, kuptoi dy gjëra, se cirku nuk i pëlqente më dhe se po humbte kohën kot. Pastaj ariu e pa drejt e në sy. Jo si kafshë. Si dikush që njeh emrin tënd pa e thënë kurrë. Ai e dinte çfarë do të bënte, edhe pse nuk kishte fjalë për ta përshkruar.

Natën, pas shfaqjes, rimorkiot u zbrazën. Artistët pinin, qeshnin, luanin domino, duke harruar për pak orë rolet e tyre. Roja flinte keq, me një shishe bosh pranë. Djali u fut brenda gardhit. Nuk ishte trimëri. As marrëzi. Ishte një ndjesi barazie? SE si i vinte që ai ishte i lirë, dhe ariu jo. Dhe kjo mjaftonte.

Hapi kafazet një nga një. Kafshët u zhdukën në errësirë pa zhurmë, sikur ta dinin se heshtja ishte kusht. Ariun e la të fundit. U ul përballë kafazit dhe priti. Atëherë doli Zotëria me Mjekër.

Ai nuk ia pa sytë. Vetëm mjekrën e dendur, si një kufi mes njeriut dhe hijes.

- Kujdes, - tha ai qetë. - Ai të gjuan me kthetra.

Asnjë pyetje. Asnjë urdhër. U kthye dhe u ngjit në rimorkion e tij. Nga brenda erdhi zëri i një radioje. Violinë. Dhe zëri i tij, i thellë, që këndonte si për vete. Kur kafazi u hap, metali kërciti si dhëmbë çeliku. Ariu u fërkua pas djalit. Pastaj u hodh. Kërceu dhe grisi sa të mund nga ata portretet e bëshme dhe madje edhe atë më të madhin e ballinës. Një kërcim i vetëm, i pastër. Në atë çast, frika u bë diçka tjetër, një lloj gëzimi i rëndë. Askush nuk e kapi atë natë. Qyteti u zgjua në kaos. Kafshë në shatërvane. Majmuni në pastiçeri. Kuaj në rrugë e fusha. Dy papagallë u zhdukën përgjithmonë. Ariu, ende jo. Garda Kombëtare erdhi. Shkollat u mbyllën. Thashethemet u rritën më shpejt se faktet.

Fillimisht, djali ishte thjesht “ai fëmija”. Pastaj u bë “ai që i hapi kafazet”. Më vonë, kur historia u trash dhe u përsërit, mori një emër tjetër, Ariu i Stadiumit. Jo sepse ishte i fortë, por sepse kishte çliruar një të kafazuar para Stadiumit. Kur ariu u vra, qyteti kërkoi fajtor. Dhe faji ka nevojë për formë njerëzore. Djali u rrit shpejt, nën atë nofkë. Çdo gabim i tij lidhej me natën e cirkut. Çdo konflikt, çdo përplasje, mbante hijen e ariut. Vitet kaluan. Ai u përfshi në një tjetër akt “çlirimi”, kështu e quajti qyeteti. Këtë herë nuk ishte kafshë. Ishte një portë e hapur gabimisht, një sistem i thyer, një ligj i anashkaluar. Nuk kishte më pafajësi. Vetëm vazhdimësi.

Kur u dënua me burg, askush nuk u habit. Gazetat shkruan, „Ariu i Stadiumit përfundon pas hekurave“. Si të ishte gjithmonë aty ku duhej të përfundonte. Në qelinë e tij, natën, ai mendonte për ariun. Jo për vrasjen, por për momentin para kërcimit drejt atyre portreteve dhe sidomos atij më të madhit. Për atë çast kur liria ishte ende e pastër. Pa pasoja. Pa histori. Ai e dinte tani, se nuk kishte liruar thjesht një ari. Ai kishte ndriçuar një ide. Dhe ideve u duhet gjithmonë një çmim. Ariu kishte bërë zgjedhjen e tij. Edhe ai kishte bërë të vetën duke parë tashmë yjet e Burgut të Rrogozhinës, që në çdo cep kishte të shkruar „Riedukimi, pjesë e pandarë e Revolucionit!“.