Fatmir Terziu: Anestezia e dyshimtë shqiptare

Ka një ndjesi të përhapur në ajrin publik shqiptar, një gjendje e pashpallur, por e ndjeshme. Një lloj “anestezie” kolektive që mpin reagimin, zbeh reflektimin kritik dhe e shtyn qytetarin drejt një pajtimi të heshtur me realitetin. Kjo anestezi nuk është e rastësishme, as spontane. Ajo duket si një përzierje e lodhjes historike, zhgënjimit të përsëritur dhe një mekanizmi të sofistikuar politik e mediatik që e ushqen dhe e mban gjallë. Në sipërfaqe, Shqipëria paraqitet si një vend në lëvizje, projekte infrastrukturore, investime të huaja, një retorikë e vazhdueshme reformash dhe integrimi europian. Por në thelb, shumë prej problemeve që kanë shoqëruar tranzicionin mbeten të pazgjidhura, ose të ricikluara në forma të reja. Ky kontrast midis narrativës së progresit dhe përjetimit të përditshëm të qytetarëve krijon një boshllëk, një çarje që nuk mbushet me optimizëm, por me një lloj mpirjeje.

Nga njëra anë, pushteti aktual e ndërton legjitimitetin e tij mbi stabilitetin dhe kontrollin. Argumenti është i njohur, më mirë një rend i qëndrueshëm, sesa një kaos i pakontrolluar. Në këtë logjikë, kritika shpesh relativizohet, ndërsa problemet strukturore, korrupsioni, kapja e institucioneve, mungesa e konkurrencës reale, trajtohen si pengesa kalimtare, jo si simptoma të një sëmundjeje më të thellë. Në këtë kuptim, anestezia shërben si një mjet i heshtur qeverisjeje: sa më pak reagim, aq më pak presion për ndryshim real.

Nga ana tjetër, opozita shpesh ka dështuar të ofrojë një alternativë bindëse. E përçarë, e konsumuar nga konfliktet e brendshme dhe e mbështetur shpesh në retorikë të ashpër por të zbrazët, ajo nuk arrin të mobilizojë energjinë qytetare në mënyrë të qëndrueshme. Protestat shpërthejnë dhe shuhen, kauzat ngrihen dhe harrohen, ndërsa besimi i publikut zbehet gradualisht. Kështu, edhe rezistenca ndaj anestezisë bëhet e paorganizuar dhe e paefektshme.

Një rol të rëndësishëm në këtë gjendje luan edhe media. Në vend që të jetë një hapësirë e lirë dhe kritike, ajo shpesh shndërrohet në një zgjatim të interesave politike ose ekonomike. Debati publik reduktohet në spektakël, ndërsa çështjet thelbësore, arsimi, shëndetësia, emigracioni masiv, drejtësia sociale, trajtohen sipërfaqësisht. Në këtë mënyrë, qytetari jo vetëm që nuk informohet plotësisht, por edhe lodhet nga një zhurmë e vazhdueshme që nuk prodhon kuptim.

Ndërkohë, emigracioni vazhdon të jetë një nga plagët më të mëdha të shoqërisë shqiptare. Ikja e të rinjve, e profesionistëve, e energjisë krijuese, nuk është vetëm një problem ekonomik, por një krizë e thellë shprese. Një vend që humbet vazhdimisht njerëzit më të aftë, rrezikon të mbetet pa motorin e zhvillimit të vërtetë. Dhe pikërisht këtu anestezia bëhet më e rrezikshme: kur largimi shihet si zgjidhje individuale, ndërsa ndryshimi kolektiv duket i pamundur.

Por a është kjo gjendje e pakthyeshme? Jo domosdoshmërisht. Historia shqiptare ka treguar se shoqëria është e aftë të zgjohet në momente kyçe. Problemi është se sot mungon një moment i tillë katalizator, një ide e madhe që të bashkojë përtej ndasive politike dhe interesave të ngushta. Pa këtë, anestezia vazhdon të funksionojë si një mekanizëm vetëmbrojtës, por edhe vetëshkatërrues. Editoriali nuk synon të japë përgjigje të thjeshta për probleme komplekse. Por një gjë është e qartë: një shoqëri që mësohet me mpirjen, rrezikon të humbasë aftësinë për të ndjerë, për të reaguar, për të kërkuar më shumë. Dhe kur kjo ndodh, demokracia mbetet formale, ndërsa përmbajtja e saj zbrazet gradualisht. “Anestezia e dyshimtë shqiptare” nuk është thjesht një metaforë. Është një gjendje që kërkon ndërgjegjësim, reflektim dhe mbi të gjitha, guxim për ta thyer. Sepse vetëm një shoqëri që ndjen fort, mund të ndryshojë realisht.