FAMILJA KACELI, NJË INSTITUCION ARTI MË VETE


Piktori, Buron Kaceli

FAMILJA KACELI, NJË INSTITUCION ARTI MË VETE

(Intervistë me Piktorin Buron Kaceli, pinjoll i këtij fisi autokton tiranas)


Prof Dr Fatmir Terziu


Me piktorin e mirënjohur shqiptar Buron Kaceli jemi njohur në Atdhe. Natyrisht njohja ishte në vrulle të tjera angazhimesh të kohës, që shënonte ndryshimin dhe formën e re demokratike. Në këtë mori angazhimesh e shihja dhe kuptoja se ishte forca e brendshme, kultura e gjatë e trashëgimisë dhe mënyra e mirësjelljes që dallonte në tërësinë e tij të komunikimit. Më tej arti me të cilin ai gatuante tërë atë udhë të gjatë e bënte akoma më shumë një fisnik në detaj, një intelektual të tipit perëndimor, një Njeri mjaft të respektuar. Dhe kështu kohërat ikin shpejt, ndërsa vetë koha mbetet një arsye më shumë që kërkon të shpjegohet me njerëzit që e përfaqësojnë atë. Në këtë përfaqësim natyrshëm ndjenja jonë e njohjes më të gjerë na obligon të bëjmë këtë intervistë, që mbetet një dritare më shumë në një fis që ka kaluar normën e një Institucioni Arti në tërësinë e paraqitjes së tij. Në këtë realitet është dhe vetë Piktori Buron Kaceli, një pjesë gjithnjë në rritje, një vlerë e merituar e kulturës shqipe, e pse jo dhe më gjerë, që gjithnjë e në të gjitha kohërat meriton Nderin e Kombit.


Pyetje „Albanian Post“: Ku qëndron e pathëna dhe e panjohura në këtë udhë jetike midis mbiemrit dhe veprës?


Përgjigje Buron Kaceli: Familja Kaceli është një ndër familjet e vjetra autoktone tiranase. Kaceli u rrit dhe u edukua në gjirin e kësaj familje të madhe me tradita të shquara patriotike si dhe me një moral, moralin qytetar tiranas, ku dallimi ndërmjet të mirës dhe jo të mirës, të bukurës dhe jo të bukurës, të vertetes dhe jo të vërtetës ishte shumë i ndjeshëm. Gjyshi i tij Ismaili, ushtarak dhe akademik me gradë të lartë, do të binte dëshmor duke luftuar heroikisht në Lidhjen e Prizrenit. I ati, Osmani, do të ndërronte jetë nga një i ftohtë i marrë në luftën për mbrojtjen e Shkodrës duke lënë Sadikun në një moshë të re. Ishte koha kur frytet e rilindjes kombëtare po ndjeheshin në mbarëvajtjen e punëve në çdo fushë, vendi po përparonte në çdo drejtim dhe po ashtu edhe familja Kaceli po gëzonte një mirëqënie në rritje ekonomike. Sadikut, vëllait të vogël prej katër vëllezërve të mrekullueshëm, nuk do ti mungonte asgjë që do ti duhej për zhvillimin e talentit të tij që u shqua që në shkollen fillore. Vëllai më i madh Ismaili i cili mbante emrin e gjyshit të tij ishte specializuar për kepucari në Çeki pranë firmës së famshme të këpucëve “Batta” ndërsa tre vëllezërit e tjerë, Aliu, Ramazani dhe Jonuzi do të tregtonin në një dyqan në tokën e tyre pranë Sahatit të Tiranës. Ishin me shumë sqimë dhe mallrat që tregtonin ishin mallrat më të mira të kohës të cilat i merrnin nga Milano.

Im At, kujtonte kur kish qenë shumë i vogël kur një ditë e kishte zënë gjumi duke parë vëllezërit e tij që në një faqe të madhe të bardhë muri të shtëpisë kishin pikturuar rrapin madheshtor të Tabakeve. I kishte bërë jashtëzakonisht përshtypje dhe nuk do ta harronte kurrë. Një zeje e hershme e familjes kishte qenë dekorimi i arkave të nuseve dhe ndoshta kjo zeje, dekoracionet e ndryshme floreale do të bënin që Kaceli, një ndër nxënësit më të mirë të shkollës së vizatimit të Tiranës do të admironte artistin e madh francez Matisse të cilin e kishte njohur përmes enciklopedisë britanike në biblotekën Karnavon të Tiranës. Do ti shkruante artistit duke i kërkuar qe të bëhej nxënës i tij por Matisse e drejton tek miku i tij André Lhote sepse ai ishte i vjetër nuk mbante më nxënës. Kaceli do të shkojë në Paris por nuk do të shkojë tek shkolla private e Lhote-it duke menduar kthimin në Tiranë ku do ti duhej një diplome zyrtare dhe jo private. U regjistrua në ‘Ecole Superieure des Beaux Arts’ të Parisit. Pas mbarimit të studimeve me shumë sukses dhe pjesëmarrjeve në ekspozitat më prestigjoze të Parisit, do të kthehet në Tiranë me disa metodika për dhënien e mësimit të vizatimit në shkollat fillore sepse shumë më vonë do të hapeshin shkollat profesionale. Më vonë kur do të hapej Liceu Artistik, do të jetë një ndër mësuesit e parë të kesaj shkolle ku do të punojë deri në daljen e tij në pension. Në të njëjtën kohë zhvilloi një krijimtari shume të madhe artistike duke bërë një art të tijin jashtë çdo influence ashtu sic i kishte thënë pedagogu i tij, mjeshtri Sabatte kur kishte pare Sadikun të bënte një nudo alla Matisse: “Sadik ti duhet të besh artin tënd”. Dhe Kaceli vërtet bëri një art të tij, një art që i buronte nga shpirti i tij i ndjeshëm, një art që do ti burojë nga përjetimet në atdheun e tij që e donte aq shumë.


Pyetje „Albanian Post“: Duke parë këtë udhëtim mes artit, mund të thuhet fare hapur se jeta juaj dhe tradita e këtij fisi është Institut i Artit më vete?


Përgjigje Buron Kaceli: Arti ka qenë prezent që herët në familjen tonë. Familja kishte një traditë dhe një qasje të mirë ndaj së bukurës, ndaj artit. Gjyshi i Sadikut, Ismaili, ishte njëkohësisht dhe një lahutar i mirë. Fishta kur vizitoi shkollën e vizatimit të Tiranës dhe mori vesh se Sadiku ishte i vëllai i Aliut, mikut të tij, i recitoi vargjet e tija nga Lahuta e Malesise: “Merr Kacel një herë lahutën e na thuj një kangë shqipëtare, smajm na zi pa na qit faret….” Kur rritej im atë ndodhi që muzika klasike, arjet me të bukura të dëgjoheshin çdo ditë ngaqë banda e Tiranës së kohës me një dirigjent grek bënte prova ngjitur me shtëpinë e Kacelëve. Im atë kalonte një kohë të mirë duke dëgjuar këto arje dhe ishte bërë gati një përkthyes i dirigjentit grek. Do ta kishte të përhershme të lujaturën me mandolinë dhe violinë kur pushonte së pikturuari. Dekorimi siç thashë më sipër ishte prezent në familje që herët. Kështu që mund të themi se arti dhe e bukura ishin në çdo aspekt të veprimtarisë së familjes. Gëzim Ali Kaceli, nipi i tim eti, mbetet një ikonë e vyer e baletit dhe koreografisë sonë kombëtare. Një ndër themeluesit e Ansamblit të Këngëve dhe Valleve Popullore, Gëzimi me krijimtarinë e tij e ngriti vallen popullore në nivele të larta artistike pa ia lënduar thelbin e tabanit mbi të cilën u mbështët dhe u frymëzua. Vallet e tij kanë përfaqësuar me nder Ansamblin në vende të ndryshme të botës dhe sot luhen sikur të jene burimore. Ështe autori i dy baleteve ''Kecat dhe ujku'' me muzike të A. Peçit dhe ''Legjenda e Lules Honine'' me muzike të Hajk Zaharianit. Për gjithë këtë kontribut ai gëzon titullin ‘Artist i Merituar’, por realisht ky titull është shumë pak për atë çka ai i ka lënë trashëgim kulturës sonë kombëtare duke e pasuruar shumë atë. Renis Kaceli, djali i Gëzimit, ishte një ndër balerinët e shquar të teatrit Kombëtar të Operas dhe Baletit. I diplomuar me Titull Nderi pranë ''Accademia di Danza del teatro alla Scala'' të Milanos, sot ai bashkë me Aleksandrën, bashkëshorten e tij, i dedikohet mësimdhënies në shkollën “Realballet” të hapur prej tyre në Kalabri. Po ashtu e motra, Sonila Gëzim Kaceli, që ka mbaruar studimet pranë Universitetit dhe Konservatorit të Bolonjës, është arsimtare dhe bën pjesë në mënyrë aktive në jetën kulturore dhe artistike të qytetit të Bolonjës. Shija ndaj së bukurës do të shfaqet edhe tek mbesa e tim eti, Qefsere Ramazan Frashëri, që njihej në të gjithë Tiranën si nje rrobaqepëse dhe stiliste e shkëlqyer. Motra e saj, Lule Kaceli Borova dhe motra ime Heroina Kaceli Saraçi, do të punojnë dhe krijojnë në artet e aplikuara, ndërsa motra tjetër e imja, Lumnika Kaceli Triest, do të realizojë disa portrete dhe në Hollandë atje ku jeton do të hapë dhe një ekspozitë me motive nga Hollanda. Një nga djemtë e Heroinës, Omer Alush Saraçi, mbaroi akademine e arteve per pikture dhe realizon me sukses fotografine artistike. Fëmijet e xhajës tjetër, Jonuz Osman Kaceli, “Martir i demokracisë” do të shquhen po ashtu për shije të hollë ndaj së bukurës. Drita Jonuz Kaceli do të punonte ne artistiken Migjeni po në artet e aplikuara ndërsa motra e saj, Dhurata Jonuz Balena po jeton dhe pikturon bukur në Itali. A ka qenë një institucion arti? Mund të themi që arti dhe biseda për të bukurën ka qenë dhe mbetet prezent në familjen Kaceli dhe me mjaft rezultate.


Pyetje „Albanian Post“: Le të ndalemi tek Ju. Thuhet se preferoni peisazhin, por tek Ju dhe peneli juaj shohim mjaft risi të tjera, si e shpjegoni për lexuesit tanë?