Editorial: Diplomacia nuk ndërtohet mbi simetri të rreme

Nëse rezulton i vërtetë lajmi se është diskutuar hapja e një Konsullate të Serbisë në Shkodër, atëherë kjo çështje meriton një debat serioz publik dhe institucional. Jo sepse marrëdhëniet diplomatike me fqinjët duhen refuzuar, por sepse çdo hap diplomatik duhet të mbështetet mbi një logjikë strategjike, mbi reciprocitetin dhe mbi respektimin e realiteteve historike e politike të rajonit. Diplomacia nuk është thjesht shkëmbim ndërtesash apo flamujsh. Ajo është një gjuhë simbolesh. Çdo konsullatë, ambasadë apo përfaqësi shtetërore bart një mesazh politik. Pikërisht për këtë arsye, zgjedhja e vendit ku hapet një konsullatë nuk është kurrë neutrale.

Shkodra nuk është një qytet i zakonshëm në hartën shqiptare. Ajo mbart një histori të veçantë kombëtare, kulturore dhe gjeopolitike. Vendosja aty e një Konsullate të Serbisë nuk mund të analizohet vetëm si një procedurë administrative. Ajo duhet parë në raport me kontekstin rajonal, me marrëdhëniet shqiptaro-serbe dhe me zhvillimet që vazhdojnë të prodhojnë tension në Ballkan. Nga pikëpamja strategjike, një vendim i tillë ngre disa pikëpyetje legjitime. Cili është interesi konkret konsullor që justifikon një përfaqësi të tillë në Shkodër? A ekziston një komunitet serb me peshë demografike që e bën të domosdoshme këtë hap? A ka një nevojë ekonomike apo tregtare që nuk mund të përmbushet nga strukturat ekzistuese diplomatike? Në mungesë të përgjigjeve bindëse, lind e drejta për të kërkuar transparencë.

Një shqetësim tjetër lidhet me parimin e reciprocitetit. Shqipëria dhe Serbia nuk mund të ndërtojnë marrëdhënie të qëndrueshme mbi standarde të ndryshme. Nëse njëra palë kërkon zgjerim të pranisë diplomatike, është e natyrshme të shtrohet pyetja se si trajtohen shqiptarët në Serbi, veçanërisht ata që jetojnë në Luginën e Preshevës. Të drejtat e tyre politike, kulturore dhe institucionale kanë qenë shpesh objekt diskutimi ndërkombëtar dhe mbeten larg standardeve që shqiptarët presin nga një fqinj që deklaron aspirata evropiane.

Edhe më problematik bëhet ky debat në klimën aktuale politike. Retorika e një pjese të drejtuesve serbë ndaj Kosovës vazhdon të karakterizohet nga tensioni, mohimi i realiteteve të krijuara dhe deklarata që nuk ndihmojnë procesin e pajtimit. Në një atmosferë të tillë, çdo gjest diplomatik fiton peshë simbolike shumë më të madhe sesa vetë funksioni administrativ që mund të ketë. Po aq e rëndësishme është të mos anashkalohet edhe dimensioni rajonal. Marrëdhëniet me Malin e Zi dhe mënyra se si trajtohen komunitetet përkatëse në Ballkan janë pjesë e një ekuilibri të ndjeshëm. Çdo vendim që mund të interpretohet si favorizim i një narrative politike në dëm të këtij ekuilibri duhet të peshohet me kujdes dhe me përgjegjësi.

Kjo nuk do të thotë se Shqipëria duhet të mbyllë dyert ndaj dialogut me Serbinë. Përkundrazi. Një politikë e jashtme moderne ndërtohet mbi dialogun, komunikimin dhe bashkëpunimin. Por dialogu nuk mund të ngatërrohet me lëshimet simbolike që nuk prodhojnë përfitime të qarta për interesin kombëtar. Bashkëpunimi është i qëndrueshëm vetëm kur mbështetet mbi respekt të ndërsjellë, reciprocitet dhe besim të ndërtuar me vepra, jo vetëm me deklarata.

Prandaj, nëse ky informacion është i pasaktë, institucionet shqiptare duhet ta sqarojnë publikisht për të shmangur keqkuptimet dhe spekulimet. Nëse, përkundrazi, ekziston një projekt i tillë, opinioni publik meriton të dijë arsyet strategjike, përfitimet konkrete dhe bazën diplomatike mbi të cilën është marrë në konsideratë. Në politikën e jashtme nuk mjafton të thuhet se një vendim është ligjërisht i mundur. Pyetja thelbësore është nëse ai është politikisht i mençur, strategjikisht i dobishëm dhe në përputhje me interesat afatgjata të shtetit shqiptar. Pikërisht këtu duhet të përqendrohet debati,  jo te emocionet, por te argumentet; jo te simbolika e momentit, por te vizioni afatgjatë që Shqipëria dëshiron të ndërtojë në rajon.