Dr Zheni Bebi Gjergji: Sfida kundër demencës

Nga Dr. Zheni Bebi Gjergji

Sfidat që maten me statistika, me protokolle, me diagnoza dhe me përparimin e shkencës, natyrisht janë ndjesore. Por sfidat që, përtej çdo të dhëne shkencore, prekin vetë thelbin e njeriut, janë jetike. Demenca është një prej tyre. Ajo nuk prek vetëm kujtesën; prek marrëdhëniet, komunikimin, autonominë, dinjitetin dhe mënyrën se si një familje mëson të jetojë me një realitet të ri. Pikërisht për këtë arsye, dy ditët intensive shkencore të zhvilluara në Elbasan, në kuadër të FINAL EDEM Conference – COST Action Ethics in Dementia (EDEM) CA21137, ishin shumë më tepër se një takim akademik. Ato krijuan një hapësirë ku dija, kërkimi shkencor, përvoja profesionale dhe përgjegjësia njerëzore u takuan rreth një çështjeje që kërkon gjithnjë e më shumë vëmendje.

Në cilësinë e Drejtoreshës së Spitalit Rajonal Elbasan, e përjetova këtë aktivitet edhe si një dëshmi të rëndësisë që ka bashkëpunimi ndërmjet institucioneve shëndetësore, universiteteve dhe kërkimit shkencor. Një spital nuk mund të jetë vetëm vendi ku trajtohet sëmundja. Ai duhet të jetë edhe vendi ku dëgjohet pacienti, ku kuptohet familja, ku profesionisti mëson vazhdimisht dhe ku kërkimi shkencor kthehet në praktikë konkrete.

Demenca na kujton në mënyrë të veçantë se shëndetësia nuk mund të reduktohet te procedura. Përballë një njeriu që humbet gradualisht një pjesë të kujtesës së vet, profesionisti shëndetësor përballet jo vetëm me një diagnozë, por me një histori jete. Pas çdo pacienti ekziston një emër, një familje, një e kaluar, një botë kujtimesh dhe një nevojë për t'u trajtuar me respekt.

Këtu merr kuptim edhe fjala etikë. Sepse pyetja nuk është vetëm se çfarë mund të bëjë shkenca, por edhe si duhet ta bëjmë atë. Si ta ruajmë dinjitetin e pacientit? Si të mbështesim familjarët? Si të respektojmë autonominë e një personi kur aftësia për të komunikuar ndryshon? Si të ndërtojmë një kujdes që nuk e sheh njeriun vetëm përmes sëmundjes së tij?

Këto nuk janë pyetje që mund t'u përgjigjet vetëm një profesion. Mjeku, infermieri, psikologu, terapisti, studiuesi, pedagogu dhe familjari duhet të jenë pjesë e së njëjtës bisedë. Pikërisht aty qëndron vlera e bashkëpunimit ndërmjet spitalit dhe universitetit: në krijimin e një ure ku përvoja klinike takohet me dijen akademike dhe ku kërkimi shkencor nuk mbetet në auditor, por synon të përmirësojë jetën reale të pacientëve.

Elbasani ka nevojë për më shumë ura të tilla. Jo vetëm sepse kemi nevojë për dije të reja, por sepse një sistem shëndetësor bëhet më i fortë kur institucionet nuk funksionojnë të izoluara nga njëri-tjetri. Universiteti sjell kërkimin dhe formimin; spitali sjell përvojën e drejtpërdrejtë me pacientin; shkenca sjell pyetjet dhe rrugët e reja të zgjidhjes. Kur këto bashkohen, përfituesi i fundit duhet të jetë njeriu.

Në këtë kuptim, konferenca ishte edhe një mesazh për të ardhmen. Sfida e demencës nuk fitohet vetëm me një trajtim të ri apo me një studim të rëndësishëm. Ajo kërkon një kulturë të re kujdesi: më të informuar, më bashkëpunuese, më të ndjeshme ndaj familjes dhe më të vendosur për të mbrojtur dinjitetin e personit.

Prandaj, mirënjohja ime shkon për organizatorët dhe veçanërisht për Asoc. Prof. Elona Saja, si edhe për të gjithë studiuesit, akademikët dhe profesionistët që kontribuuan në këtë dialog shkencor. Takime të tilla nuk mbyllen kur përfundon konferenca. Vlera e tyre fillon atëherë kur një ide e diskutuar në sallë kthehet në një praktikë më të mirë, një bashkëpunim të ri, një kërkim të ri ose një kujdes më njerëzor.

Në fund, ndoshta kjo është sfida më e madhe përballë demencës: të mos lejojmë që sëmundja të na bëjë të harrojmë njeriun. Dija ndahet. Bashkëpunimi e shumëfishon. Shkenca hap rrugë. Por kujdesi njerëzor duhet të mbetet gjithmonë në qendër.