Ballkani Perëndimor në syrin britanik pas 26 vjetësh të DPA-së

Ballkani Perëndimor në syrin britanik pas 26 vjetësh të DPA-së

Fatmir Terziu

Sikurse e kemi cituar, Mbretëria e Bashkuar emëroi të dërguarin e ri të posaçëm për Ballkanin Perëndimor në fillim të këtij muaji. Marshalli Sir Stuart Peach u emërua i dërguar i posaçëm në Ballkanin Perëndimor. Kujtojmë se emërimi i Marshallit, Sir Stuart Peach, u bë në një kohë që marrëveshja e Paqes së Dejtonit (DPA) ka hyrë në 26 vjetorin e saj të nënshkrimit. Marrëveshja Kornizë e Përgjithshme për Paqe në Bosnjë dhe Hercegovinë, e njohur gjithashtu si Marrëveshja e Paqes së Dejtonit (DPA), Marrëveshja e Dejtonit, Protokolli i Parisit ose Marrëveshja e Dejton-Paris, është marrëveshja e paqes e arritur në bazën ajrore Ëright-Patterson pranë Dejtonit, Ohajo. Shtetet e Bashkuara, në nëntor 1995 dhe u nënshkruan zyrtarisht në Paris më 14 dhjetor 1995. Këto marrëveshje i dhanë fund Luftës së Bosnjës 3 1⁄2-vjeçare, një nga konfliktet e armatosura në ish-Republikën Federative Socialiste të Jugosllavisë. Kushtetuta aktuale e Bosnjë-Hercegovinës është Aneksi 4 i DPA-së (Dayton Peace Agreement).

Britania sikurse dihet ka kohë që ka një sy të fortë në rajonin e Ballkanit perëndimor. Në muajin korrik 2018, ndërsa liderët Ballkanit Perëndimor dhe partnerët evropianë u takuan në Londër për të diskutuar të ardhmen e rajonit në Samitin e Ballkanit Perëndimor, u diskutua atëherë gjerësisht në ambiente të shumta profesionale dhe akademike edhe rolin që Mbretëria e Bashkuar mund të luajë në rajon pas Brexit. Tematika e asak kohe ishte se është ky „Një rajon i trazuar që duhet të shikohet qartë nga e ardhmja“. Kështu, MB mblodhi së bashku krerët e vendeve të Ballkanit Perëndimor dhe partnerët evropianë për të diskutuar forcimin e bashkëpunimit të sigurisë, rritjen e stabilitetit ekonomik dhe inkurajimin e bashkëpunimit politik.

Por duke pasur parasysh sfidat me të cilat përballet rajoni, çfarë roli duhet të luajë Mbretëria e Bashkuar në Ballkanin Perëndimor?

Njëzet e tre vjet pas shpërbërjes së dhunshme të Jugosllavisë, vendet e Ballkanit Perëndimor mbeten të trazuara dhe të pambrojtura. Sfidat ekonomike janë të ndërthurura me ato politike dhe socio-ekonomike, duke filluar nga korrupsioni i përhapur, shteti i dështuar i ligjit, ekonomitë dhe institucionet e dobëta dhe një normë në rritje e papunësisë tek të rinjtë. Këtë temë të gjerë e diskutoi në mjediset e Ambasadës së Republikës së Shqipërisë, pak kohë më parë vetë Ambasadori i Jashtëzakonshëm dhe Fuqiplotë i MB në Shqipëri, Alistair King-Smith.

Një nga sfidat më të mëdha me të cilat përballet rajoni është mungesa e mundësive për të rinjtë. Vendet e Ballkanit Perëndimor regjistrojnë disa nga normat më të larta të papunësisë së të rinjve në botë (Shqipëria ka një numër mjaft të lartë me të rrinj të papunësuar dhe pa shpresa, një shifër zyrtare nuk bëhet e qartë, BiH renditet si numër një me 62.8%, Maqedonia e katërta me 53.1%, Serbia e shtata me 49.9% dhe Mali i Zi i njëmbëdhjeti me 41, 1%). Problemi i "rritjes së papunësisë" - një hendek midis krijimit të vendeve të punës dhe numrit të njerëzve që kërkojnë punësim - është rritur në mënyrë dramatike dhe tregu i punës po vuan nga një mospërputhje e madhe e aftësive.

Kushtet e këqija socio-ekonomike dhe paqëndrueshmëria politike po largojnë shumë të rinj, duke shkaktuar një ikje të trurit në shkallë të gjerë. Megjithëse është e vështirë të gjurmohen të dhënat e sakta, shpesh vërehet se mesatarisht mbi 100,000 të rinj kanë emigruar nga Shqipëria, Kosova, Serbia, BiH dhe Maqedonia në vitet e fundit. Të ballafaquar me perspektiva të dobëta punësimi, të rinjve që mbeten në rajon u mungojnë rrugët konstruktive dhe kjo mund t'i bëjë ata të bëhen më të ndjeshëm ndaj ekstremizmit dhe radikalizimit.

MB duhet të vazhdojë të investojë në të menduarit kritik, zgjidhjen e problemeve dhe aftësitë dixhitale në rajon, pasi kjo ka rezultuar e paçmueshme për punësimin e të rinjve. Në periudhën afatmesme dhe afatgjatë, kjo mund të ndihmojë në mbylljen e hendekut të aftësive në sektorin e teknologjisë së informacionit, i cili është një tjetër shqetësim i rëndësishëm i politikave të mbledhjeve të qeverive në Samit. Investimi prej 10 milionë funtesh i shpallur në samit për forcimin e aftësive bazë dhe dixhitale në rajon është si rrjedhim një fillim i mirëpritur.

MB mund të ofrojë gjithashtu ekspertizë në reformën e arsimit dhe sipërmarrjen. Kjo do t'u jepte të rinjve aftësitë për të krijuar mundësi për veten e tyre dhe për të mbështetur një rritje më të gjerë ekonomike. Ai gjithashtu mund të ndihmojë në zhvillimin e kapaciteteve të qendrave, bizneseve fillestare dhe ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme që punojnë, për shembull, në teknologji, së bashku me ndarjen e ekspertizës së Mbretërisë së Bashkuar në krijimin e modeleve të qëndrueshme të biznesit. MB mund të luajë gjithashtu një rol në zhvillimin e industrive krijuese në Ballkanin Perëndimor, duke krijuar mundësi për të rinjtë, duke shfaqur ekspertizën e Mbretërisë së Bashkuar dhe duke krijuar lidhje afatgjata kulturore me rajonin. E gjithë kjo ka potencialin të ketë një ndikim real pozitiv në prosperitetin në rajon, dhe nga ana tjetër në tregtinë e tij me Mbretërinë e Bashkuar dhe stabilitetin e tij.

Kohët e fundit me disa mosmarrëveshje në sferën politike, sidonos me faktorin e shpalljes non-grada të liderit historik të PD-së, Prof Dr. Sali Berisha, një pikë shumë nevralgjike mbetet dhe syri ndaj sigurisë në vend dhe në Ballkan. Siguria mbetet një shqetësim i lartë në rajon dhe Britania e Madhe natyrisht kërkon të luajë një rol në përgjigjen ndaj saj, duke krijuar rrugë alternative pozitive për të rinjtë në rrezik radikalizimi, por dhe ndaj vetë poltikës aktuale në vend të dominuar thuajse vetëm nga Pozita e Kryeministrit Edi Rama, në një kohë që shihet qartë se në Shqipëri vetë problemet e Opozitës mbesin një faktor mjaft problematik. Fokusi tek të rinjtë është thelbësor për stabilitetin dhe prosperitetin afatgjatë. Është në interesat dhe aftësitë e Mbretërisë së Bashkuar të forcojë nismat konstruktive bazë, të fuqizojë të rinjtë dhe të forcojë median dhe shoqërinë civile.

Në një kohë kur rajoni po përjeton një fazë të re paqëndrueshmërie, me tkurrje të mundshme të hapësirës politike dhe të shoqërisë civile në Shqipëri dhe në të gjithë rajonin, MB mund të mbështesë ndryshimet pozitive duke krijuar mundësi për të rinjtë, duke përmbushur kështu kërkesën për arsim cilësor dhe aftësitë. Mund të ndihmojë gjithashtu në krijimin e shtigjeve dhe mundësive pozitive për të rinjtë përmes projekteve të shoqërisë civile. E gjithë kjo mund të bëjë mrekulli për një rajon që ende po përpiqet të heqë prangat e një të kaluare të trazuar. Interesi britanik gjithashtu mund të synohet dhe në krijimin e lidhjeve të forta midis atij rajoni dhe Mbretërisë së Bashkuar, të cilat do të përfitonin të dyja në afat të gjatë.

Në një raport të House of Commons thuhet se „Mbretëria e Bashkuar ka një histori të gjatë angazhimi në Ballkanin Perëndimor, duke kujtuar operacionet ushtarake të MB-së në rajon që nga viti 1992, në të cilat 72 personelë të forcave të armatosura kanë humbur jetën dhe janë bërë gjithashtu investime të shumta diplomatike dhe humanitare.“ Ky raport vazhdon ta cilësojë rajonin „Si një rajon që mbetet një burim jostabiliteti në Evropë dhe në të cilin forcat e armatosura britanike janë dislokuar vazhdimisht, është jetike që MB të mbetet aktive në Ballkanin Perëndimor. Përfshirja në rajon do t'i lejojë gjithashtu Mbretërisë së Bashkuar të demonstrojë përkushtimin e saj të vazhdueshëm për sigurinë evropiane dhe për një partneritet të ngushtë me BE-në.“