Anjeza Musollari: Mësimet e Ajnshtajnit për një Botë...

Anjeza Musollari: Mësimet e Ajnshtajnit për një Botë që Ka Harruar të Mendojë

Nga Ajnshtajni tek ditët tona : Kriza e mendimit në shoqërinë moderne

Në historinë e njerëzimit ka njerëz që lënë pas shpikje, ka të tjerë që lënë pas pasuri, ka edhe nga ata që ndërtojnë institucione, shtete apo perandori. Por shumë pak janë ata që lënë pas një mënyrë të re të menduari. Albert Ajnshtajni ishte një prej tyre. Emri i tij është bërë sinonim i gjenialitetit, por ndoshta madhështia e tij e vërtetë nuk qëndron vetëm te teoritë që ndryshuan fizikën moderne. Ajo që e bën të pavdekshëm është fakti se ai mbeti njeri i thjeshtë në një kohë kur e gjithë bota e adhuronte.

Sot, kur lexon historitë, kujtimet dhe anekdotat që kanë mbetur nga jeta e tij, kupton se përballë nuk ke vetëm një shkencëtar të madh, por një filozof të jetës. Një njeri që e kuptoi se inteligjenca nuk ka vlerë nëse nuk shoqërohet me përulësi, se fama nuk ka kuptim nëse nuk i shërben njerëzimit dhe se dija është e kotë nëse nuk e bën njeriun më të mirë.

Shoqëria e sotme duket sikur ecën në drejtim të kundërt me këto parime. Kurrë më parë njerëzimi nuk ka pasur kaq shumë informacion, por paradoksalisht kaq pak kohë për të menduar. Kurrë më parë nuk kemi komunikuar kaq shumë, por kaq pak kemi dëgjuar njëri-tjetrin. Kurrë më parë nuk kemi qenë kaq të lidhur përmes teknologjisë, por kaq të largët në marrëdhëniet njerëzore.

Në këtë realitet të mbushur me zhurmë, figura e Ajnshtajnit ngjan si një kujtesë e largët e një kohe kur vlera e njeriut matej me atë që krijonte dhe jo me atë që shfaqte.

Thuhet se ai foli vonë, se ishte fëmijë i heshtur dhe se shqetësoi prindërit e tij për këtë arsye. E vërtetë apo jo, historia mbart një simbolikë të fortë. Në një botë ku të gjithë duan të flasin, ndoshta na duhet të mësojmë përsëri vlerën e heshtjes. Sepse idetë e mëdha nuk lindin në zhurmë. Ato lindin në qetësi, në reflektim dhe në dialogun e brendshëm të njeriut me vetveten.

Ajnshtajni e donte ecjen. Nuk kishte makinë. Nuk e ndiente të nevojshme. Ecja për të nuk ishte vetëm lëvizje fizike. Ishte kohë për të menduar. Sot, edhe kur kemi vetëm pak minuta të lira, nxitojmë të mbushim mendjen me ekran, me lajme, me rrjete sociale dhe me informacione të pafundme. Kemi harruar të ecim me mendimet tona. Kemi harruar të ndalojmë dhe të pyesim veten se ku po shkojmë si individë dhe si shoqëri.

Një nga fotografitë më të famshme të historisë është ajo ku Ajnshtajni nxjerr gjuhën para aparatit fotografik. Një gjest spontan që sfidoi seriozitetin artificial të famës. Ndoshta edhe aty fshihet një mësim. Njeriu që kishte ndryshuar mënyrën se si kuptohej universi nuk kishte nevojë të luante rolin e gjeniut të paarritshëm. Ai dinte të qeshte me veten.

Në kohën e zhurmës, na duhet mençuria e thjeshtësisë

Sot jetojmë në kohën e kultit të imazhit. Të gjithë përpiqen të duken të përsosur. Të gjithë duan të projektojnë sukses, lumturi dhe siguri absolute.

Por historia na tregon se njerëzit më të mëdhenj nuk kanë qenë kurrë ata që përpiqeshin të duken të pagabueshëm. Ata kanë qenë me pranimin e kufijëve të tyre njerëzorë.

Ndoshta pikërisht për këtë arsye Ajnshtajni vazhdon të frymëzojë. Jo sepse dinte gjithçka, por sepse ishte gjithmonë i gatshëm të mësonte. Ai ndihmonte një nxënëse të vogël me detyrat e matematikës, bisedonte me fëmijët, dëgjonte njerëzit e zakonshëm dhe ruante kuriozitetin e një fëmije edhe kur ishte bërë shkencëtari më i njohur në planet.

Kjo është një nga sëmundjet e kohës sonë: humbja e kuriozitetit.

Shpesh mendojmë se kemi përgjigje për gjithçka. Kemi harruar të bëjmë pyetje. Kemi harruar të dyshojmë, të kërkojmë dhe të mësojmë. Ndërkohë, përparimi i njerëzimit ka lindur gjithmonë nga pyetjet dhe jo nga bindjet absolute.

Një tjetër aspekt i rëndësishëm i jetës së Ajnshtajnit ishte raporti i tij me pushtetin. Kur iu ofrua posti i Presidentit të Izraelit, ai refuzoi. Jo sepse nuk e vlerësonte nderin, por sepse mendonte se nuk ishte njeriu i duhur për atë detyrë. Sa rrallë dëgjohet sot një përgjigje e tillë! Në një epokë ku shumë njerëz kërkojnë poste edhe kur nuk janë të përgatitur për to, një njeri me famë botërore pati guximin të pranonte kufijtë e tij.

Ky është një leksion që vlen për çdo shoqëri. Institucionet nuk forcohen nga ambicia personale, por nga përgjegjësia. Drejtimi nuk është privilegj. Është barrë. Dhe vetëm ata që e kuptojnë këtë mund të jenë drejtues të mirë.

Po aq domethënëse është historia e çekut që e përdori si shënues libri dhe më pas e humbi. Në një kohë kur paraja është bërë shpesh kriteri kryesor i suksesit, ky episod na kujton se ka njerëz për të cilët vlera e mendimit ka qenë më e madhe se vlera e parasë.

Nuk është rastësi që edhe fitimet nga autografet e tij i përdorte për bamirësi. Ai e kuptonte se privilegji sjell përgjegjësi. Sa më shumë të marrësh nga shoqëria, aq më shumë duhet t'i kthesh asaj.

Sot, kur pabarazitë ekonomike po thellohen dhe kur individualizmi po fiton terren, ky mesazh tingëllon më aktual se kurrë. Një shoqëri nuk matet nga pasuria e më të pasurve, por nga mënyra se si kujdeset për më të dobëtit.

Edhe dashuria e Ajnshtajnit për muzikën përmban një mesazh të rëndësishëm. Ai e konsideronte muzikën një mënyrë tjetër për të kuptuar botën. Në kohën tonë, kur arsimi po fokusohet gjithnjë e më shumë vetëm te rezultatet praktike dhe fitimi ekonomik, harrojmë se arti, letërsia, muzika dhe kultura janë po aq të rëndësishme sa shkenca. Ato e bëjnë njeriun më të plotë.

Ndoshta kjo është arsyeja pse figura e Ajnshtajnit vazhdon të jetojë përtej laboratorëve dhe universiteteve.

Ai nuk ishte vetëm fizikant. Ishte simbol i një humanizmi të thellë. Një njeri që besonte se dija duhet t'i shërbejë paqes, se shkenca duhet t'i shërbejë njerëzimit dhe se njeriu duhet të mbetet njeri pavarësisht arritjeve të tij.

Në fund të fundit, bota jonë nuk ka nevojë vetëm për më shumë teknologji. Nuk ka nevojë vetëm për më shumë pasuri. Nuk ka nevojë vetëm për më shumë zhvillim ekonomik. Ajo ka nevojë për më shumë mençuri.

Ka nevojë për njerëz që mendojnë para se të flasin. Për drejtues që shërbejnë para se të urdhërojnë. Për të rinj që kërkojnë dijen para famës. Për qytetarë që vendosin interesin publik mbi atë personal.

Albert Ajnshtajni na kujton se madhështia e vërtetë nuk qëndron te titujt, çmimet apo fama. Ajo qëndron te aftësia për të mbetur i thjeshtë kur mund të bëhesh arrogant, i ndershëm kur mund të përfitosh dhe njerëzor kur bota të vendos në piedestal.

Prandaj, më shumë se një shekull pas zbulimeve të tij, mesazhi i tij mbetet aktual. Në kohën e zhurmës, kemi nevojë për njerëz që mendojnë. Në kohën e egoizmit, kemi nevojë për njerëz që shërbejnë. Në kohën e dukjes, kemi nevojë për njerëz që janë.

Dhe ndoshta ky është relativiteti më i rëndësishëm që duhet të kuptojë shoqëria moderne: se vlera e njeriut nuk matet me atë që zotëron, por me atë që lë pas.