Anjeza Musollari: Eskorta si fenomen social

Një fenomen që kërkon analizë, jo paragjykim

Fenomenet sociale që prekin shtresat më të ndjeshme të shoqërisë shpesh mbeten në kufijtë e debatit publik, të trajtuara ose me gjuhë morale, ose me qasje thjesht ligjore. Një ndër këto fenomene është edhe ai i eskortës – një realitet kompleks, i cili ekziston në forma të ndryshme në shumë vende të botës dhe që lidhet ngushtë me strukturën ekonomike, sociale dhe kulturore të shoqërive moderne.

Ky fenomen nuk mund të kuptohet përmes një dimensioni të vetëm. Ai nuk është thjesht çështje zgjedhjeje individuale, as vetëm devijim social, por një ndërthurje faktorësh të thellë që përfshijnë varfërinë, mungesën e mundësive, pabarazinë gjinore, migracionin ekonomik, si dhe ndikimin e fortë të kulturës së konsumit dhe rrjeteve sociale.

Në thelb, ai është një pasqyrë e shoqërisë vetë.

Dimensioni socio-ekonomik: kur zgjedhjet nuk janë plotësisht të lira

Një nga mënyrat më të zakonshme të keqkuptimit të këtij fenomeni është reduktimi i tij në një zgjedhje individuale të pastër. Në realitet, shumë prej historive që lidhen me këtë fushë janë të lidhura me kushte të vështira ekonomike dhe sociale.

Në shumë raste, individët përfshihen në situata të tilla për shkak të: varfërisë së thellë, mungesës së punësimit të qëndrueshëm, përgjegjësive familjare (sidomos si nëna të vetme), mungesës së mbështetjes institucionale, emigrimit të detyruar ekonomik

Në këtë kontekst, koncepti i “zgjedhjes së lirë” shpesh bëhet relativ. Kur alternativat janë të kufizuara, vendimet nuk janë gjithmonë rezultat i vullnetit të pastër, por i rrethanave.

Shumë gra dhe vajza në botë, përfshirë edhe në vende të zhvilluara dhe në tranzicion, përballen me realitete ku mbijetesa ekonomike bëhet prioritet absolut. Në këto kushte, fenomeni duhet parë si simptomë e një problemi më të gjerë: pabarazisë ekonomike dhe mungesës së sigurisë sociale.

Shqipëria dhe realiteti i padukshëm social

Në Shqipëri, ky fenomen ekziston në forma të ndryshme, shpesh të padeklaruara dhe të paanalizuara në mënyrë të thelluar institucionale.

Problemet strukturore që e ushqejnë përfshijnë: treg pune i paqëndrueshëm, paga të ulëta dhe pabarazi ekonomike, mungesë politikash mbështetëse për nënat e reja, emigracion i lartë i grave të reja,mungesë programesh ri-integrimi social.

Këto faktorë krijojnë një terren ku individët vulnerabël janë më të ekspozuar ndaj zgjedhjeve të vështira.

Në shumë raste, shoqëria reagon me gjykim moral, duke anashkaluar analizën strukturore. Por çdo fenomen i qëndrueshëm në kohë është tregues i një defekti social që nuk është adresuar në mënyrë efektive.

Dimensioni global: një fenomen që nuk njeh kufij

Fenomeni i ‘eskortës’ nuk është ekskluziv për Shqipërinë. Ai ekziston në forma të ndryshme në shumë vende të botës, përfshirë vende me ekonomi të zhvilluar.

Globalizimi, migracioni ekonomik dhe pabarazitë ndërkombëtare e kanë bërë këtë fenomen pjesë të një realiteti më të gjerë global.

Në shumë raste, ai lidhet edhe me: tregjet informale të punës, migracionin e detyruar, mungesën e mbrojtjes ligjore për punët vulnerable, strukturat e pabarabarta ekonomike midis vendeve

Kjo tregon se fenomeni nuk mund të trajtohet vetëm në nivel kombëtar, por kërkon qasje më të gjerë sociale dhe ndërkombëtare.

Dimensioni kulturor: rrjetet sociale dhe iluzioni i luksit

Në dekadën e fundit, një faktor i ri i fuqishëm ka hyrë në mënyrë të drejtpërdrejtë në formësimin e perceptimeve sociale: kultura digjitale dhe rrjetet sociale.

Në këtë hapësirë, suksesi shpesh identifikohet me: luksin e dukshëm, udhëtimet e shpeshta, makinat e shtrenjta, jetën “perfekte” të ekspozuar online

Ky model i ekspozuar krijon një realitet të shtrembëruar, ku imazhi zëvendëson realitetin ekonomik.

Për shumë të rinj, veçanërisht vajza të reja, kjo sjell: presion social për të arritur standarde të paarritshme, krahasim të vazhdueshëm me “jetën e filtruar” në rrjete sociale, ndjesinë e vonesës në sukses, dëshirën për përfitim të shpejtë ekonomik

Në këtë pikë lind një rrezik social: normalizimi i idesë se suksesi mund të arrihet pa proces, pa punë afatgjatë dhe pa ndërtim profesional.

Kjo nuk është vetëm çështje morale, por një problem edukimi social dhe kulturor.

Rreziku i normalizimit dhe përgjegjësia shoqërore

Një nga sfidat më të mëdha të shoqërisë moderne është mosnormalizimi i fenomeneve që lindin nga pabarazia dhe presioni social. Kur shoqëria nuk diskuton thellë shkaqet, ajo rrezikon të fokusohet vetëm tek pasojat.

Kjo kërkon:

edukim më të fortë financiar dhe social

orientim profesional për të rinjtë

politika mbështetëse për gratë dhe nënat

ndërgjegjësim publik mbi realitetin e punës dhe ekonomisë

ndarje të qartë midis realitetit dhe imazhit digjital

Sepse një shoqëri që nuk edukon perceptimin e realitetit, rrezikon të krijojë breza të ndikuar nga iluzioni.

Ligji dhe kufijtë e tij

Çdo shtet ka kuadrin e vet ligjor për të rregulluar fenomene të ndryshme sociale. Megjithatë, ligji nuk mund të funksionojë i izoluar nga realiteti social. Qasjet vetëm ndëshkuese shpesh nuk adresojnë rrënjët e problemit. Përkundrazi, ato mund ta zhvendosin fenomenin në forma më të padukshme.

Prandaj nevojitet një qasje e kombinuar: ligjore, sociale, ekonomike, edukative

Vetëm në këtë mënyrë mund të trajtohet në mënyrë të qëndrueshme një fenomen kaq kompleks.

Një shoqëri matet me mënyrën si trajton më të dobëtit

Fenomeni i ‘eskortës’, në të gjitha dimensionet e tij, është një reflektim i shoqërisë moderne: i pabarazisë ekonomike, i presionit social dhe i ndryshimeve të shpejta kulturore. Ai nuk mund të kuptohet pa analizuar strukturat që e prodhojnë dhe e mbajnë gjallë.

Sfida nuk është vetëm të gjykojmë fenomene të tilla, por t’i kuptojmë ato në mënyrë që të ndërtojmë një shoqëri më të drejtë, më të barabartë dhe më të vetëdijshme. Sepse një shoqëri e vërtetë nuk matet me atë që dënon, por me atë që arrin të parandalojë dhe të ndryshojë.

Dhe ndryshimi fillon gjithmonë me kuptimin.