Agim Lika: Mes profesionit, penës dhe vendlindjes

Rrahman Xhaferllari – Ushtaraku që i dha zë fëmijërisë, Mokrës dhe Aviacionit

Nga Agim Lika

Rrahman Xhaferllari i përket atyre personaliteteve që arritën t'i bashkojnë të dyja: ushtarakun e përkushtuar dhe krijuesin e ndjeshëm. Për më shumë se katër dekada ai ka jetuar mes detyrës dhe letërsisë, duke lënë gjurmë si oficer xhenier dhe si autor i dashur, veçanërisht për lexuesit e vegjël. Rrahman Xhaferllari u lind më 24 maj 1953 në fshatin Hoshteçë të Mokrës, në rrethin e Pogradecit. Ai erdhi në jetë në një shtëpi karakteristike dykatëshe, të ndërtuar me gurë dhe me çati të mbuluar me rrasa, një banesë që mishëronte traditën dhe kulturën e hershme të kësaj treve malore. Ishte fëmija i madh i një familjeje me gjashtë vëllezër dhe një motër, në një mjedis ku puna, ndershmëria dhe mikpritja përbënin vlerat themelore të jetës. Mokra, me peizazhet e saj të gjelbëruara, pyjet, livadhet dhe burimet e kristalta, u bë vendi ku u ngjizën ëndrrat e para të djaloshit që më vonë do të shkruante me dashuri për vendlindjen. Edhe pse një krahinë malore, ajo i dhuroi ngrohtësinë njerëzore dhe bukurinë natyrore që do të mbeteshin përgjithmonë burim frymëzimi në krijimtarinë e tij.

Një vend të veçantë në kujtesën dhe zemrën e autorit zë gjyshja e tij, Dudia, një grua me karakter të fortë, e njohur për trimërinë, mençurinë dhe shpirtin e lirë. Ajo pinte raki me dolli dhe tymoste duhan me çibuk, një figurë e pazakontë për kohën, por që mishëronte forcën e grave mokrare. Portreti i saj shfaqet vazhdimisht në vargjet dhe prozën e Rrahman Xhaferllarit, si simbol i rrënjëve familjare dhe i trashëgimisë shpirtërore.

Arsimin fillor e kreu në vendlindje, ndërsa shkollën tetëvjeçare në Selcë të Sipërme. Në vitin 1968 fitoi të drejtën për të vazhduar studimet në Shkollën e Mesme Ushtarake "Skënderbej", në degën e ndërtimit. Më pas vijoi studimet në Shkollën e Lartë të Bashkuar, ku në vitin 1976 u diplomua oficer xhenier.

Gjatë viteve të shkollimit u dallua si nxënës i shkëlqyer, por krahas formimit ushtarak ushqeu edhe pasionin për letërsinë. U bë pjesë e rretheve letrare të Shkollës "Skënderbej", të Teknikumit të Ndërtimit "8 Nëntori" dhe të Shkollës së Lartë Ushtarake. Pikërisht në këto vite hodhi hapat e parë në krijimtari, duke shkruar poezi, tregime për fëmijë, skica dhe reportazhe.

Krijimet e tij nisën të botoheshin që në fillim të viteve '70 në gazetat "Zëri i Rinisë", "Luftëtari", "Puna", "Mësuesi", "Bashkimi" dhe në revistën ushtarake "10 Korriku". Për lexuesit e vegjël botoi tregime dhe poezi në revistat "Pionieri", "Fatosi" dhe "Yllka", duke u bërë një emër i njohur në letërsinë për fëmijë. Pas diplomimit u emërua oficer aktiv në repartin e aviacionit në Gjadër të Zadrimës, ku shërbeu për afro njëzet vjet. Aviacioni nuk ishte vetëm vendi ku ushtroi profesionin, por edhe mjedisi ku u formua si njeri dhe si krijues. Ai u aktivizua në rrethet letrare të reparteve të aviacionit dhe bashkëpunoi ngushtë me krijuesit e Lezhës, duke botuar vazhdimisht në shtypin letrar dhe kulturor të kohës. Në vitin 2002 botoi librin me tregime për fëmijë "Nga hartimi i Kristinës", një vepër që u mirëprit nga mësuesit e letërsisë dhe u përdor si lexim jashtë klase në shumë shkolla të vendit. Ky sukses e inkurajoi të vazhdonte rrugën e tij krijuese. Më pas pasuroi fondin e krijimtarisë së tij me librat "Më shiko në sy", "Portreti", "Një jetë me ty", vëllimin poetik "Je gjithçka kam" dhe librin me poezi për fëmijët parashkollorë "Ëndrra të vogla". Njëkohësisht vazhdon të përgatisë për botim librin me tregime "Siara dhe qenushi Pullali", duke mbetur besnik ndaj botës së fëmijëve, ku  fantazia dhe edukimi ecin së bashku.

Krijimet e tij janë botuar gjithashtu në suplementin letrar "Pena Shqiptare" të gazetës Telegraf, si edhe në portale të ndryshme kulturore e letrare, duke zgjeruar rrethin e lexuesve të tij.

Në universin krijues të Rrahman Xhaferllarit dallohen tri shtylla themelore: Mokra, Aviacioni dhe fëmijëria. Mokra është vendi i kujtesës, i identitetit dhe i frymëzimit poetik; aviacioni është simboli i përgjegjësisë, disiplinës dhe formimit njerëzor; ndërsa letërsia për fëmijë është shprehja më e pastër e dashurisë së tij për brezat e rinj.

Gjuha e tij është e thjeshtë, e natyrshme dhe plot ngrohtësi, larg artificës, por e pasur me emocion dhe mesazh edukues. Personazhet e tij burojnë nga jeta reale dhe mbartin vlerat më të mira  njerëzore: ndershmërinë, dashurinë për familjen, respektin për vendlindjen, miqësinë dhe besimin tek e mira.

"Rrahman Xhaferllari mbetet një shembull i bukur i intelektualit që nuk e ndau kurrë profesionin nga pasioni, uniformën nga pena, disiplinën nga ndjeshmëria artistike. Ai është ushtaraku që shkroi me zemër për fëmijët, për Mokrën dhe për aviacionin shqiptar, duke dëshmuar se letërsia lind aty ku njeriu ruan të gjallë kujtesën, dashurinë dhe humanizmin."

Poetika e kujtesës, humanizmit dhe identitetit

Çdo krijues mbart një univers të veçantë artistik, të ndërtuar mbi përvojën jetësore, ndjeshmërinë estetike dhe mënyrën se si ai e sheh njeriun dhe  botën. Në rastin e Rrahman Xhaferllarit, ky univers merr formë nga tri përvoja themelore: fëmijëria në Mokrën e bukur, jeta e gjatë në uniformën ushtarake dhe dashuria e pakushtëzuar për letërsinë, veçanërisht për botën e fëmijëve. Pikërisht këto tri shtylla përbëjnë boshtin mbi të cilin ngrihet identiteti i tij krijues.

Në panoramën e letërsisë bashkëkohore shqiptare, Rrahman Xhaferllari përfaqëson tipin e autorit që nuk shkruan për të eksperimentuar me forma apo për të ndjekur prirje të përkohshme estetike. Ai shkruan sepse ndien nevojën të dëshmojë, të ruajë kujtesën dhe të ndajë me lexuesin përvojat që kanë formësuar jetën e tij. Për këtë arsye, krijimtaria e tij karakterizohet nga sinqeriteti, qartësia e mendimit dhe një humanizëm i natyrshëm që buron nga vetë përvoja njerëzore.

Në qendër të universit artistik të tij qëndron njeriu. Jo njeriu i idealizuar apo heroi monumental, por individi i zakonshëm, me kujtimet, dashuritë, sakrificat dhe ëndrrat e tij. Personazhet e Xhaferllarit nuk ndërtohen mbi konflikte artificiale, por mbi situata reale, të nxjerra nga jeta e përditshme. Pikërisht kjo i jep prozës së tij besueshmëri, natyrshmëri dhe aftësinë për të krijuar një komunikim të drejtpërdrejtë me lexuesin.

Një nga temat themelore të krijimtarisë së tij është vendlindja. Mokra nuk paraqitet vetëm si një hapësirë gjeografike, por si një kategori estetike dhe shpirtërore, ku ruhen rrënjët e identitetit njerëzor. Në përshkrimet e autorit, natyra nuk është sfond i rrëfimit, por një personazh i heshtur që bashkëjeton me njeriun. Malet, pyjet, burimet, rrugët dhe shtëpitë prej  guri shndërrohen në simbole të kujtesës dhe të përkatësisë, duke krijuar një poetikë ku peizazhi dhe njeriu bëhen pjesë e pandashme e njëri-tjetrit.

Po aq domethënës është motivi i aviacionit. Përvoja shumëvjeçare si oficer nuk mbetet vetëm një element autobiografik, por ngrihet në nivel simboli. Aviacioni mishëron idealin e fluturimit, disiplinën, përgjegjësinë dhe përkushtimin ndaj detyrës. Në këtë mënyrë, autori arrin ta shndërrojë përvojën personale në një përvojë universale, duke i dhënë dimension artistik botës ushtarake pa rënë në retorikë apo idealizim të tepruar.

Një vend qendror në krijimtarinë e tij zë letërsia për fëmijë, e cila përfaqëson një nga kontributet më të çmuara të autorit. Ai nuk e sheh fëmijën si një lexues pasiv, por si një personalitet në  formim, të cilit letërsia duhet t'i zhvillojë imagjinatën, ndjeshmërinë dhe kulturën morale.

 Tregimet e tij ndërtohen mbi situata të thjeshta, por të mbushura me ngrohtësi, humor dhe vlera edukative, duke dëshmuar se arti më i mirë për fëmijë është ai që edukon pa moralizuar.

Nga pikëpamja stilistike, krijimtaria e Rrahman Xhaferllarit karakterizohet nga një gjuhë e pastër, e kthjellët dhe e rrjedhshme. Ai shmang figuracionin e stërngarkuar dhe retorikën artificiale, duke ndërtuar një stil të natyrshëm, ku bukuria buron nga sinqeriteti i rrëfimit. Metaforat lindin organikisht nga përvoja jetësore, ndërsa ritmi i prozës dhe i poezisë ruan një ekuilibër të admirueshëm ndërmjet thjeshtësisë dhe shprehësisë artistike.

Në planin filozofik, vepra e tij mbështetet mbi një humanizëm të qetë dhe të qëndrueshëm. Në krijimtarinë e Rrahman Xhaferllarit nuk gjejmë cinizëm, nihilizëm apo pesimizëm ekzistencial. Përkundrazi, mbizotëron bindja se njeriu formohet nga kujtesa, familja, puna, dashuria dhe përgjegjësia morale. Ky besim tek vlerat e qëndrueshme njerëzore i jep veprës së tij një dimension etik që e bën të afërt me lexuesin e çdo brezi.

Një tjetër tipar dallues i poetikës së tij është aftësia për të ndërthurur kujtesën individuale me atë kolektive. Përmes historive personale, ai rindërton atmosferën e një kohe, të një vendi dhe të një brezi, duke e kthyer letërsinë në një formë të ruajtjes së memories historike e kulturore. Kjo e bën veprën e tij të ketë jo vetëm vlerë estetike, por edhe dokumentare e qytetëruese.

Në tërësinë e saj, krijimtaria e Rrahman Xhaferllarit përfaqëson një model të letërsisë që buron nga jeta dhe i rikthehet jetës. Ajo nuk  synon të ndërtojë mite personale apo të imponojë koncepte teorike, por të ruajë kujtesën, të edukojë brezat dhe të afirmojë vlerat më të mira të njeriut. Kjo është arsyeja pse veprat e tij mbeten aktuale dhe arrijnë të komunikojnë me lexuesin edhe përtej kohës në të cilën janë shkruar.

Rrahman Xhaferllari zë një vend të veçantë në letërsinë bashkëkohore shqiptare si një autor që ka ditur të bashkojë me harmoni përvojën ushtarake me ndjeshmërinë artistike, realizmin me lirizmin dhe kujtesën personale me identitetin kulturor. Vepra e tij dëshmon se letërsia fiton vlerë të qëndrueshme vetëm atëherë kur buron nga përjetimi i sinqertë, mbetet besnike ndaj njeriut dhe shndërrohet në një akt të vazhdueshëm humanizmi. Pikërisht për këtë arsye, krijimtaria e tij meriton të zërë një vend të denjë në fondin e letërsisë bashkëkohore shqiptare, si një dëshmi artistike e fuqisë së kujtesës, e fisnikërisë njerëzore dhe e dashurisë së pashtershme për vendlindjen, fëmijërinë dhe jetën.