Fejzulla BERISHA: Çdo kërcënim ndaj Kosovës është sfidë për Shqipërinë dhe provë për NATO

Shkruan: Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Në arkitekturën bashkëkohore të sigurisë ndërkombëtare, koncepti i kërcënimit nuk kufizohet më në dimensionin klasik territorial apo bilateral. Ai është bërë pjesë e një sistemi të ndërlidhur, ku çdo veprim destabilizues në një hapësirë të caktuar prodhon efekte zinxhirore në nivel rajonal dhe global. Në këtë kuptim, çdo kërcënim ndaj Republikës së Kosovës nga Serbia tejkalon raportin dypalësh dhe shndërrohet në një sfidë të drejtpërdrejtë ndaj sigurisë kolektive euroatlantike.

Kosova në sistemin e sigurisë ndërkombëtare: nga krizë humanitare në nyje strategjike

Pas ndërhyrjes së NATO-s në vitin 1999, Kosova u transformua nga një zonë krize humanitare në një nyje strategjike të sigurisë ndërkombëtare. Prania e misionit KFOR nuk është vetëm simbolike, por funksionale dhe operative: ajo garanton një mjedis të sigurt dhe parandalon rikthimin e konfliktit të armatosur.

Ky realitet e vendos Kosovën në një pozitë unike: ajo është një territor ku siguria kombëtare ndërthuret drejtpërdrejt me sigurinë ndërkombëtare. Për rrjedhojë, çdo kërcënim ndaj saj prek jo vetëm sovranitetin e saj, por edhe kredibilitetin e mekanizmave ndërkombëtarë të sigurisë.

Ndërlidhja strategjike Kosovë–Shqipëri: përtej dimensionit etnik

Ndërlidhja ndërmjet Kosovës dhe Shqipërisë shpesh interpretohet vetëm në prizmin etnik apo historik. Megjithatë, në realitetin bashkëkohor ajo është mbi të gjitha një ndërlidhje strategjike dhe gjeopolitike.

Shqipëria, si anëtare e NATO-s, është pjesë e sistemit të mbrojtjes kolektive sipas nenit 5 të Traktatit të Atlantikut të Veriut. Kjo do të thotë se çdo zhvillim destabilizues në kufijtë e saj strategjikë, përfshirë Kosovën, ka implikime të drejtpërdrejta në perceptimin dhe reagimin e aleancës.

Në këtë kuptim, kërcënimi ndaj Kosovës përkthehet në:rrezik për stabilitetin e kufijve të Shqipërisë,sfidë për sigurinë rajonale,dhe test për kohezionin e NATO-s në Ballkan.

Ilustrime konkrete: praktika e kërcënimeve dhe tensioneve

Në vitet e fundit, janë evidentuar disa situata që dëshmojnë se kërcënimet ndaj Kosovës nuk janë hipotetike, por reale dhe të përsëritura:Tensionet në veri të Kosovës, të shoqëruara me barrikada, struktura paralele dhe mobilizim të grupeve të armatosura, kanë krijuar rrezik të drejtpërdrejtë për përshkallëzim konflikti.Retorika politike dhe ushtarake nga Beogradi, përfshirë deklarata për “mbrojtje të serbëve me çdo mjet”, përbën një formë presioni dhe kërcënimi të vazhdueshëm.Rasti i Banjskës (2023), ku një grup i armatosur i organizuar sulmoi institucionet e Kosovës, tregoi qartë se destabilizimi mund të marrë edhe formë të dhunshme dhe të orkestruar.

Këto raste nuk janë incidente të izoluara, por pjesë e një strategjie hibride që synon testimin e qëndrueshmërisë së institucioneve të Kosovës dhe të reagimit ndërkombëtar.

Dimensioni krahasimor: mësime nga skenat ndërkombëtare

Në analizën krahasimore ndërkombëtare, situata në Kosovë mund të lidhet me disa raste të tjera:Në Ukrainë, tolerimi fillestar i veprimeve destabilizuese çoi në përshkallëzim të plotë të konfliktit.Në Gjeorgji (2008), reagimi i kufizuar ndërkombëtar krijoi precedent për ndërhyrje të mëvonshme.Në Bosnje dhe Hercegovinë, prania ndërkombëtare mbetet faktor kyç për ruajtjen e stabilitetit, duke dëshmuar se konfliktet e pazgjidhura kërkojnë vigjilencë të vazhdueshme.

Këto raste dëshmojnë se mosreagimi ndaj kërcënimeve të hershme shpesh prodhon pasoja shumë më të rënda në të ardhmen.

Roli i NATO-s: garanci sigurie dhe test kredibiliteti

Prania e NATO-s në Kosovë përmes KFOR-it përbën një nga shtyllat kryesore të sigurisë në rajon. Ajo është një garanci praktike që çdo përpjekje për destabilizim nuk do të mbetet pa përgjigje.

Megjithatë, kjo prani është edhe një test i vazhdueshëm për kredibilitetin e NATO-s:a do të reagojë aleanca në mënyrë të vendosur ndaj kërcënimeve?a do të ruajë stabilitetin në një rajon historikisht të brishtë?

Në këtë kuptim, Kosova është një provë reale e efektivitetit të sigurisë kolektive.

Shqipëria si faktor stabiliteti dhe përgjegjësie

Si anëtare e NATO-s, Shqipëria nuk është vetëm përfituese e sigurisë kolektive, por edhe bartëse e përgjegjësisë për ruajtjen e saj. Kontributi i saj në misione ndërkombëtare dhe roli i saj stabilizues në rajon e bëjnë atë një aktor të rëndësishëm në ekuilibrin e sigurisë.

Në këtë kontekst, çdo kërcënim ndaj Kosovës aktivizon jo vetëm dimensionin emocional apo kombëtar, por edhe dimensionin institucional dhe ndërkombëtar të përgjegjësisë së Shqipërisë.

Mesazh strategjik për të ardhmen

Në një botë ku sfidat ndaj rendit ndërkombëtar janë në rritje, rasti i Kosovës mbetet një indikator i rëndësishëm për mënyrën se si komuniteti ndërkombëtar reagon ndaj kërcënimeve.

Mesazhi është i qartë dhe i panegociueshëm:çdo kërcënim ndaj Kosovës është njëkohësisht kërcënim ndaj Shqipërisë, ndaj stabilitetit të Ballkanit dhe ndaj vetë sistemit të sigurisë euroatlantike.

Prandaj, përgjigjja duhet të jetë po aq e qartë:unitet, vendosmëri dhe veprim i koordinuar ndërkombëtar në mbrojtje të paqes, stabilitetit dhe rendit juridik ndërkombëtar.