Nexhbedin Basha: NGA KRISMA E 1997-ës TE FLAMURI I NATO-s

Memoar historik

Kur kam qenë gazetar në Shtypin Ushtarak i kam përjetuar vetë këto ngjarrje dhe mendova ti sistemoj.

Ishte 3 marsi i vitit 1997. Dielli ndriçonte rrugën Fier–Kavajë si në një ditë të zakonshme, por radioja në kabinën e maunës me të cilën udhëtoja e theu atë qetësi me një fjali që më ngriu gjakun: “Ra Divizioni i Gjirokastrës…”. Si ushtarak e kuptova menjëherë se nuk po binte një repart, por një shtyllë e shtetit. Rruga vazhdonte, por mendja kishte mbetur te depot që hapeshin, te armët që dilnin në duart e njerëzve dhe te rendi që po çahej.

Në darkë erdhi goditja tjetër: “Ra edhe Divizioni i Fierit…”. Shtanga. Prej andej vija. Dhe gjithçka m’u kthye si një film i errët.

Ora 19:30, çdo mbrëmje: heshtje e rëndë, pastaj krisma. Breshëri automatiku mbi muret e Divizionit, turma që afrohej pa zë, vetëm me veprim. Brenda, aty ku ruheshin flamuri luftarak dhe urdhrat operativë, rreziku nuk ishte më i jashtëm; kishte hyrë në vetë sistemin. “Ik… ik më mirë…”, na thoshin oficerët. Ne futeshim në korridore, mbronim kokën, ndërsa muret dridheshin nën zjarr.

Të nesërmen gjithçka u shemb në dukje. Turmat vërshuan nëpër reparte ushtarake në Tiranë dhe në rrethe: në ish-Shkollën e Bashkuar, në Akademinë e Forcave Tokësore, në Batalionin e Sigurimit, në Zall-Herr, në Batalionin e Tankeve, në Brigadën e Reagimit të Shpejtë, në Korçë, Burrel, Shkodër.

Si rezultat i ngjarjeve të vitit 1997, të shkaktuara nga protestat dhe kolapsi i firmave piramidale, ranë strukturat e policisë, rrugët mbetën pa kontroll dhe institucionet nuk kishin më mbrojtje reale. Një nen i ligjit për përdorimin e armëve të zjarrit (1995), i cili kufizonte përdorimin e forcës ndaj turmave, duke orientuar veprimin “jo mbi turmat, por mbi organizatorët”, krijoi një situatë komplekse në terren, ku protestuesit shpesh përdornin gra e fëmijë si mburojë, duke e vështirësuar ndërhyrjen dhe duke hapur shteg për plaçkitjen e reparteve dhe marrjen e armatimeve.

Kjo situatë solli lëvizjen e lirë të njerëzve të armatosur në rrugë. Paniku ishte kudo. U armatos një popull i tërë dhe shteti humbi përkohësisht kontrollin mbi territorin.

Në shumë segmente rrugësh në të gjithë Shqipërinë, grabitjet dhe ndalimet e mjeteve u bënë të zakonshme. Në një nga udhëtimet drejt Peshkopisë, pranë Qafës së Buallit, furgonët u ndalën nga persona të armatosur. Pasagjerëve të parë iu morën sendet me dhunë; më pas erdhi radha jonë. Përballë armëve të rënda, çdo reagim ishte i pamundur. Vendimi i vetëm ishte mbijetesa.

Dhe sipas dispozitave për gjendjen e jashtëzakonshme dhe emergjencat civile, kur rendi publik bie dhe Policia e Shtetit nuk garanton më kontrollin e territorit, Forcat e Armatosura angazhohen në ruajtjen e institucioneve shtetërore dhe të infrastrukturës kritike, në mbështetje të autoritetit civil.

Në terren, këto fjalë nuk ishin më ligj. Ishin alarm.

Ushtria doli nga kazermat dhe u vendos në institucione: prefektura, bashki, prokurori, gjykata, ministri, në rrugë dhe në pika kontrolli. Nuk ishte më shërbim rutinë. Ishte mbajtje në këmbë e një shteti që po lëkundej.

Në mes të kësaj rrëmuje, një repart qëndroi i palëkundur: Batalioni Komando.

Porta e tij nuk u hap. Brenda kishte qetësi të rëndë, por të vendosur. Hartat mbi tavolinë, radioja e ndezur dhe një heshtje që peshonte më shumë se çdo urdhër.

“Do ta mbrojmë me jetë repartin tonë,” u tha prerë komandanti.

Në atë çast, oficerët hoqën gradat si shenjë barazie në vendimmarrje. Hierarkia u zëvendësua nga përgjegjësia kolektive.

Major Qemal Fisniku, shefi i kimisë, propozoi: “Që nga ky moment do të xhvishemi nga gradat. Në krye të operacionit do të vendosim njërin nga kolegët tanë.”  Me unanimitet drejtimi iu besua nënkolonel Arben Çuko.  Më pas nisi organizimi i mbrojtjes. Nuk kishte më diskutime, vetëm vendime.

Kapiten Nuredin Gorxhe, shef i xhenios, propozoi minimin e rrethinave të repartit dhe përgatitjen e pengesave mbrojtëse, duke e bërë territorin të pakalueshëm. Më vonë, gjatë detyrave të çminimit pas stabilizimit të situatës, ai ra në krye të detyrës dhe u nderua me titullin “Dëshmor i Atdheut”.

Shefi i stërvitjes propozoi përdorimin e “perdes së zjarrit” për kontrollin e perimetrit.

Shefi i operacioneve kërkoi intensifikimin e sigurisë në çdo sektor.

Shefi i kimisë vuri në gatishmëri mjetet mbrojtëse ndaj çdo rreziku të mundshëm.

Në pak orë, reparti u shndërrua në një strukturë të mbyllur dhe të organizuar për rezistencë.

Dhe ndodhi ajo që dukej e pamundur: asgjë nuk u prek.

Ishte një nga rastet e rralla në Forcat e Armatosura ku vendimmarrja kolektive, disiplina dhe përgjegjësia personale ndaluan shpërbërjen e një strukture që përfaqësonte shtetin në miniaturë.

Jashtë, vendi po shpërbëhej. Brenda, një repart mbante ende idenë e rendit.

Por nga ajo errësirë nisi ringritja.

Rindërtimi i Forcave të Armatosura ishte i ngadaltë, i dhimbshëm, por i domosdoshëm. U vendos kontrolli civil, u reformuan strukturat dhe u ngrit një ushtri profesionale.

Në këtë proces, Shqipëria u afrua me NATO-n përmes “Partneritetit për Paqe”, stërvitjeve të përbashkëta dhe reformave të thella.Në një konferencë për shtyp në Pallatin e Kongreseve në Tiranë, në praninë e përfaqësuesve të NATO-s dhe vendeve partnere, u fol për të ardhmen e ushtrisë shqiptare. Në atë periudhë, NATO drejtohej ushtarakisht në Evropë nga gjenerali George A. Joulwan, Komandant Suprem i Forcave Aleate në Evropë.

Në sallë mbizotëronte qetësia e institucioneve, krejt ndryshe nga realiteti që sapo ishte kaluar.

Pyetja për modernizimin e ushtrisë shqiptare mori një përgjigje të thjeshtë, por domethënëse: nuk ishte teknika vendimtare, por vullneti politik dhe mbështetja e shoqërisë.

Koha do ta provonte këtë rrugë të gjatë. Ushtria shqiptare nisi pjesëmarrjen në misione paqeruajtëse ndërkombëtare në Bosnje-Hercegovinë, Kosovë, Irak, Afganistan, Çad, Mali, Detin Egje dhe Letoni, krah NATO-s dhe partnerëve ndërkombëtarë.

Brenda vendit, ajo u bë një shtyllë e emergjencave civile: në shuarjen e zjarreve, në përmbytje, në hapjen e rrugëve të bllokuara, në ndërhyrje pas tërmeteve dhe fatkeqësive natyrore.

Dhe kulmi i këtij rrugëtimi erdhi në vitin 2009, kur Shqipëria u bë anëtare me të drejta të plota në NATO; jo si një vend i paprekur, por si një vend që kishte kaluar përmes zjarrit dhe kishte rindërtuar veten.

Sepse kur bie besimi, bie gjithçka. Dhe për ta ngritur sërish… duhen vite. Por kur ringritja vjen nga rrënoja, ajo nuk është thjesht rikthim, por dëshmi e mbijetesës së një shteti.

Nexhbedin Basha

12 prill 2026