Vajza e Gjeneralit


Aleko Likaj

Vajza e Gjeneralit

roman Pjesa e fundit


- Mendmimi im është se Enver Hoxhës puna dhe qëndrimin e tij në krye të PPSH-së nuk mund ti vlerësohet me përqindje apo me kilogram. Po të matej me përqindje, atëhere po të them me bindje të plotë, sipas mendimit tim, se Enveri ka pasur 80 për qind gjëra pozitive dhe 20 për qind negative. Gabimet e sistemit që ai drejtoi ishin mbyllja totale, lufta e klasave e mosdhënia e asaj që i takonte gjithkujt sipas mundësive dhe aftësive. Ndërsa gabimi më i madh sipas asaj që unë gjykoj tashmë i qetë, qe se ai vrau në mënyrë të padrejtë gjithë shokët që bënë luftën, njerëzit kolosë që e ngritën me sakrificë, djersë e gjak Shqipërinë nga rrënojat e së vjetrës, së shkuarës. Njeriu që foli u kollit fort e pastaj ngriti kokën lart nga qielli, ku menjëherë u dëgjua krokama e një korbi në një pemë aty pranë. Ndihej një fllad i lehtë ere që ia përkëdhelte halat atje në majë, ku pas tyre dielli i pasdites që nuk të ngrohte aspak, dukej se po shkonte të pushonte. Dikush u kaloi pranë stolit tre burave të moshuar dhe u kërkoi të ndizte cigaren e tij. Një prej tyre me trup më të gjatë dhe të mbushur nxori shkrepësen dhe tjetri pas e thithi dy a tri herë, falënderoi duke vënë dorën në zemër dhe pastaj u largua e zuri vend më tej në stolin e parkut në qendër të kryeqytetit buzë Lanës, në të vetmin park të madh e të gjelbër aty. - More, Dilooo. Fytyrë e parë ky njeri. Ka qenë bashkëvuajtës me ne më duket. E kam parë një herë në Spaç ku e mbajtën ca ditë. Më duket, pastaj e dërguan në një kamp tjetër. Por edhe unë lëviza për në Burel atë kohë, kur jemi takuar bashkë deri në fund me gjithë oficerët madhorë të shtabit të ushtrisë, - tha përsëri njeriu që u kollit nga tymi i duhanit duke mos ia ndarë sytë njeriut të cigares. Ai që u thirr me emrin Dilo, lëvizi nga vendi dhe hodhi vështrimin nga bredhi ku korbi vazhdonte të lëshonte ende krokama, që në një farë mënyre po bëheshin të besdisshme dhe po ua bënte krejtësisht të padurueshme qëndresën tre burrave aty. - Enveri dhe Mehmeti e donin shumë njëri-tjetrin. Ndarja erdhi për ide të ndryshme ekonomike, - foli njeriu që lëvizi nga stoli dhe që u thirr me emrin Dilo. Ai i stolit tjetër gjeti një gur dhe e nisi në drejtim të shpendit që nuk pushonte atje në majë të pemës dhe pastaj, pasi i fshiu shuplakat me njëra-tjetrën, erdhi dhe u afrua tek të tre burrat ku kishte ndezur një çast më parë cigaren. - Mirë që nuk ju vjen keq për vitet që i latë nëpër burgje së bashku me mua, por nuk paskeni respekt as edhe për veten tuaj, more të mjerë. Ju viktimizoi dhe ju poshtëroi, ju shkatërroi familjarisht dhe ende e mbani yll të karvanit të rrugës suaj të pasburgut. Qofshi ju! Perëndia pastë mëshirë! - tha me një lloj zemërimi të brendshëm. U duk se pas kësaj ra një qetësi varri. Asnjë nga tre burat që ishin ulur në stol, nuk i dha një përgjigje bashkëvuajtësit, që e kishte dëgjuar bisedën e tyre. Ai hoqi kapelen dhe pastaj e rrotulloi në duart gjithë inat e mllef. Qetësisht hodhi hapat duke ua kthyer shpinën në një nga rrugicat e parkut. Asnjë nuk e ndoqi me sy. - U ftoh pak. Ejani të lëvizim,- i ftoi qetësisht dy shokët e tij njeriu që kishte shkrepësen.

* * *



Aeroporti i Rinasit dukej që larg si i braktisur dhe i shkretë. Në pistë mungonin avionët. Fluturimet gati ishin pezulluar. Shoqëritë ajrore që operonion me Tiranën ende nuk ishin kthyer në linjat e dikurshme. Një ditë më parë kishte udhëtuar edhe "Taromi" rumun, që vinte nga Bukureshti për në Romë, por në Ministrinë e Jashtme shqiptare u kishin thënë se do të kishte edhe një fluturim atë ditë jashtë programit. E kishin kërkuar në aeroport, pasi pritej që të sillte edhe personel familjar të disa ambasadave të akredituara në Shqipëri, të cilët ishin larguar sapo filluan lëvizjet e dhjetorit. Kjo për siguri, pasi nuk dihej se si mund të precipitonin protestat në rrugë. Dyshohej për një masakër si ajo rumune disa muaj më parë ku ishte ekzekutuar Çaushesku me të shoqen e tij, por kjo nuk mund të konfirmohej kurrsesi. Asnjë nuk mund të bënte një prognozë të qartë të zhvillimit të ngjarjeve, edhe pse tashmë ishte krijuar edhe parlamenti pluralist shqiptar. Një muaj më parë në një qytet të veriut ishin vrarë katër djem të rinj në një demonstaratë në shesh. Edhe pse situata dukej nëpërmjet shtypit si tejet e acaruar, gjërat në thelb kishin filluar të ndryshonin për mirë. Këtë e kishin kuptuar edhe përfaqësitë e huaja dhe tani shpresonin në kthimin e familjeve që u larguan katër a pesë muaj më parë. Brizhitë Bonner pështeti kokën në xhamin e derës së taksisë dhe vështrimin e treti në hapësirat bosh të aeroportit. Jashtë vazhdonte që nga mëngjesi një shi i imët dhe pemët gjysmë të veshura dukeshin si rojtarë të vonuar në një fushë të shkretuar. Pranvera ishte në dilemën e shfaqjes së saj në këtë vend. Mbase ishte e trembur. Bardhi qëndronte i mbështetur në krah e sytë e tij nuk shprehnin më asgjë. Dukeshin si të përhumbur dhe pa shkëlqimin e zakonshëm. Madje edhe ngjyra gri u mungonte. Ishte tërësisht nën efektin e qetësuesve. Shumë pak reagonte dhe nuk përqendrohej. Francezja në një çast e vështroi përmallshëm dhe pastaj zgjati duart për t'i rregulluar jakën e xhakaventos, e cila ishte përthyer brenda qafës nga pozicioni gati si një gjysmë i shtrirë aty në sedilen e fundit. Iu duk sikur ishte sërish në një tjetër botë njeriu që e kishte turbulluar fillimisht dhe pastaj e kishte bërë shumë të lumtur dikur, atje në jug-perëndim të Francës, por që kjo nuk kishte zgjatur shumë për Brizhitën. Dashuria dhe malli për Bardhin e kishin sjellë në Tiranë që nga Parisi. U kthye nga ai dhe i rregulloi një cullufe floku që i kishte rënë mbi ballë. U kujdes që t’ia shihte përsëri sytë gri dhe u përkul duke ia vënë dy buzët mbi ballë. Kishte qenë i vështirë pas shumë vitesh ritakimi për vajzën e ardhur nga kryeqyteti francez. E ngarkuar me emocione nga pritja dhe mungesa e gjatë, ajo fillimisht pësoi një zhgënjim, ndërsa e gjeti të pagojë e të sëmurë në shtrat në një nga pavionet e spitalit nën efektet e medikamenteve dhe qetësuesve. Nuk do ta dëshëronte kurrë atë pamje që iu shfaq aty në atë dhomë gati të rrënuar, të ftohtë, të trishtë si e pajetë, edhe pse atje në Paris ajo kishte menduar ndoshta më të keqen, sepse diktaturave asnjëhere nuk u dihen trillet e tekat e tyre. Nuk i mëson kurrë ato, dhe kur i sheh nga jashtë, dhe kur ndodhesh larg në pozicionin e një vëzhguesi. Ekipi i mjekëve nuk e kishte lënë Brizhitën që ta prekte, edhe pse ajo ngulmoi që ta puthte të paktën në ballë. Bardhi nuk reagoi. Kjo gjendje për doktor Lutfiun do të zgjaste edhe tri a katër orë, por edhe më vonë ai do të ishte në një gjendje somnambuli, si në një ëndërr e gjumë të thellë, që edhe pse dëgjon dhe kupton ato që thuhet për të, nuk reagon. Efektet do të vazhdonin për shumë kohë. Nisja e transporti për në Paris, aq e domosdoshme për jetën e tij, duhej të ishin krejt ndryshe në një kohë tjetër. Ekipi i mjekëve i dha disa porosi përpara sesa parizienia ta merte Bardhin të nesërmen në mëngjes, me të cilin do të udhëtonte drejt aeroportit. Vajza pas kësaj u duk se u bë me krahë e pastaj nxitoi për të telefonuar në shtëpinë e saj. Donte t'i lajmëronte një orë e më parë, se e kishte gjetur dhe takuar Fatbardhin dhe se do të merrnin pak orë më vonë së bashku rrugën e kthimit për në shtëpi. Me diplomatin francez, Oliver Dypon, pas kësaj shkoi në Ministrinë e Rendit ku e priti zëvëndësministri. Ai u tregua i gatshëm për ta pajisur me dekumenta dhe një pasaportë njeriun e saj. Një foto e Bardhit student, që Brizhita gjithmonë e mbante me vete që nga ndarja, u duk si "zgjidhja më e mirë e mundshme". Kështu i tha francezes specialisti në atë zyrë, duke e porositur pastaj që duhej të vinte pas dy orësh për ta marrë. Kaq u desh që ajo të shkonte dhe të kërkonte rroba e veshje me të cilat Bardhi do të udhëtonte nesër në mëngjes, por edhe në Ministrinë e Jashtme për të konfirmuar linjat. Një grup njerëzish që dukej se kishin kaluar orë të gjata në pritje për të ikur nga vendi, qëndronin në heshtje përballë sheshit të vogël të portës qendrore të aeroportit të Rinasit. Brizhitë Bonner lëvizi nga taksia duke mbajtur për krahu Bardh Tafën, të cilin e vendosi në tavolinën e një verande të një klubi aty pranë. Taksisti solli valixhen dhe francezja e pagoi. Pastaj të sapoardhurit kaluan pragun e lokalit dhe u sistemuan në një kënd. Në tavolinat e tjera kishte njerëz. Vajza dalloi në fytyrat e tyre një lodhje të tejskajshme. Në mollëzat e varura e sytë që kishin filluar të vinin rrathë të zinj, reflektohej një ndjenjë padurimi. Mund të kishin kaluar edhe natën e mbase disa të tilla në pritje të një avioni që në qiellin e vrejtur të atyre ditëve mungonte shfaqia e tij. Aty nga mesdita dikush solli lajmin se avioni ishte nisur nga Roma. Për këtë tregonte se kishte biseduar me një punonjës të aeroportit që merrej me drejtimin e avionave dhe që, sipas tij, ishte kunati i të vëllait të vetëm që e kishte lënë pas në Tiranë. Brizhitë Bonner në fillim nuk e kuptoi se ç'tha njeriu që posa hyri në lokal. Befas vërejti që ndryshuan edhe fytyrat e njerëzve që i kishte parë më përpara. Ky ndryshim i menjëhershëm nuk kishte se si të mos i binte në sy. Në fillim pyeti në frëngjisht njeriun e parë që i kaloi aty pranë, por kur ai nuk reagoi ndërsa qëndroi si një guak përpara së huajës pa ditur se ç'të thoshte, gruaja e huaj pyeti sërish në anglisht. - Do të vijë avioni, - tha tjetri përballë dhe pastaj u drejtua nga dera që ishte vetëm disa hapa me larg. Pak minuta më pas, dikush nga punonjësit e aeroportit, së bashku me një oficer policie, njerëzve të mbledhur brenda në holl, u thanë shkurtimisht se do të fillonte procesi i deportimit. Porositi për valixhet duke theksuar se, "nuk mund të pranonin bagazhe të cilat i kalonin të 15 a 20 kilogramët". Ky ishte kusht i domosdoshëm sipas tij, pasi avioni ishte i përzgjedhur për këtë linjë të jashtëzakonshme nga ata që sapo kishin dalë nga remonti. Ishte një çarter që nuk mund t'i përballonte gjithë kërkesat të udhëtarëve për këtë linjë. Frika pas kësaj se mund të rrezikonin që të gjithë nga ky udhëtim, dukej se zotëroi në të gjithë hapësirën e asaj salle që kishte qenë krejtësisht e boshatisur gjatë këtyre ditëve. - Kemi mundur të sigurojmë një udhëtim jashtë linje në shoqërinë ajrore të transportit italian, pasi avioni i saj pritet të vijë nesër nga Bukureshti. Ky i sotmi nuk do të ketë kthim. Do të qëndrojë në Romë. Aktualisht ju sot jeni shumë. Ne kemi menduar që t'ju ndajmë në dy grupe. Që do të thotë se jo të gjithë do të fluturojnë sot. Përparësi kanë të huajt dhe ata që udhëtojnë për probleme të ngutshme shëndetësore. Kërkojmë mirëkuptimin tuaj,- tha dikush nga drejtoria e aeroportit në tri gjuhë: angleze, franceze dhe italiane. Pas kësaj turma u duk se u mpak. Njerëzit u mblodhën drejt qendrës së sallës dhe iu drejtuan një banaku në krahun e djathtë. Aty dy-tre punonjës civilë, që me siguri duhej të ishin nga Ministria e Transportit, por edhe të asaj të Rendit dhe aeroportit, kishin zënë vend përballë. Do të bëhej diferencimi për udhëtarët e linjës. Realisht kishte një heshtje e udhëtarët që do të fluturonin nga Rinasi dukeshin si të bindur për çka do të vendosej aty. Brizhitë Bonner që mbante në një dorë partesynë e palosur e valixhen dhe në tjetrën kishte mbërthyer në krah Fatbardh Tafën, doli paksa nga grupi dhe iu drejtua një punonjësi që ishte aty. Ky e shoqëroi deri te banaku. E huaja tregoi edhe një letër që kishte mundur të merrte në Ministrinë e Rendit për ta parë si një rast me përparësi. Ndërsa kishin mbaruar që të gjithë formalitetet, u vendosën në një sallë përballë pistës. Përtej xhamave u duk silueta e një avioni të vogël, që vraponte tej në pistën e lagur si një maratonist që pret të prekë finishin. Udhëtarët më shumë se nga kurioziteti u ngritën dhe u afruan te xhamat e dritareve të mëdha, nga ku dukej sheshqëndrimi i avionëve. Brizhita tani kishte zënë vend në një grup stolash plastikë në krahun e djathtë të sallës. Fatbardh Tafa me sytë e shpërqendruar dukej si një hije e vetes së tij. Nuk fliste. Herë-herë dukej se jetonte vetminë brenda një ëndrre të pafund. Mbi mollëzën e majtë një njollë e kuqe kishte krijuar figuracionin e një shumëkëmbëshi të heshtur. Hematoma që ishte zmadhuar që nga mëngjesi i asaj dite kishte një tendencë për të zbritur më poshtë. Të dy sytë gri kishin zënë kësaj radhe një rreth të errët që fillonte poshtë vetullave e takohej me majat e faqeve të zbehura. Francezja u duk sikur e pyeti për diçka, por shoqëruesi i saj nuk reagoi. Kjo e trishtoi sërish vajzën e ardhur që nga perëndimi i kontinentit dhe e bëri që fshehtas të njomë sytë e saj të bukur. Në një çast nxori me shpejtësi shaminë dhe e vendosi t'i përthante rrëkezat, të cilat qëndruan mbi mollëzat e lëmuara. Pastaj sikur të ishte kujtuar, u step menjëherë dhe u duk se e fshehu shaminë që shtrëngonte në dorë. Ndoshta i erdhi turp përpara kësaj mase njerëzish, që edhe ashtu në atë sallë të vogël ku të zihej fryma, në tjetër vend e kishte hallin. Dikush bëri me gisht nga dritaret, ku përtej xhamave të mëdhenj u dukën njerëzit e parë të sapozbritur nga avioni, që mbërriti nga Roma. Një grup prej udhëtarëve, ata më kureshtarët, u afruan pranë dritareve për t'i dalluar më mirë dhe për të parë ata që dukeshin si të ardhur nga një tjetër planet i kësaj gjithësie. Kryesisht gra e disa burra, por edhe ndonjë fëmijë i vogël që nxitonte i kapur pas dorës së nënës së vet. "Janë nga personeli i ambasadave që rikthehen përsëri në këtë vend", -mendoi Brizhita, ndërsa i erdhi në mend fjala që i tha një ditë më parë zëvendësministri i brendshëm shqiptar, kur i kishte dorëzuar pasaportën dhe lejen e kalimit të Bardhit. E kishte inkurajuar francezen me një sjellje korrektësie, që kishte ardhur në një vend dhe në një kohë krejtësisht të papërshtatshme për të rigjetur dashurinë e humbur buzë Adriatikut. Formalitetet e nisjes filluan shpejt. Një vajzë e re shqiptare, e veshur me uniformë që mbante gradën e togeres, së bashku me një civil gjatosh, i veshur në një palë blu xhins të dalë boje, ishte postëblloku i fundit për t'u larguar nga ky vend. Rrugën deri tek avioni e bëri së bashku me një grup të vogël njerëzish që shoqëroheshin nga tre policë të shërbimit vetëm 50 metra larg "zogut të çeliktë". U sistemua në fund të mjetit fluturues. Nxori Bardhin nga dritarja dhe pasi ia vendosi edhe rripin e sigurimit, u ul. Të tjerët zunë vendet me shpejtësi e në qetësi. Brixhitë Bonner nuk kishte kohë që t'i ndiqte me sy. Dy radhë përpara saj u ulën dy burra. Njëri prej tyre e salutoi me kokë, ndërsa i kaloi pranë. Iu duk sikur ajo përshëndetje ishte për Bardhin e saj. Duhej të ishte një prej ish të njohurve të vjetër të tij. Por i dashuri i zemrës së saj nuk reagoi. Një çast më vonë asaj iu duk se diçka e lidhte me atë portret shqiptari, por nuk kujtohej më për asgjë. Ndofta mundet ta kishte parë gjatë ditëve aty në Tiranë. Për Brixhitën tashmë e rëndësishme ishte se kishte mundur që ta rigjenin njëri-tjetrin, babanë e të vetmit djalë dhe që e priste me padurim të shihte njeriun që e solli në jetë. Ajo ishte e bindur dhe shpresonte te mjekësia për një rikthim të Bardhit, edhe pse situata sipas mjekut shqiptar, kishte avancuar për të keq. Distanca Tiranë-Bari u duk se nuk mbaroi shpejt. Pas një kalimi mbi Adriatik ndërmjet dy brigjeve, avioni u duk se e preku shpejt gadishullit Apenin e më pas fluturoi mbi tokën italiane drejt veriut në aeroportin "Fiumicino" të Romës. Pak më shumë se