Timo MËRKURI: SABIT RRUSTEMI NË ËNDRRËN MË TË BUKUR TË JETËS

May 6
6 min read

Poezia e Sabit Rrustemit, “ Në ëndrrë më të bukur të jetës”, që u shndërrua dhe në titull të kësaj përqasjeje eseistike, vjen si variant final i një poezie, pjesë e vëllimit të katërt të kryeveprës së tij, “HYJNORJA IME JE TI”,(2023) , është tepër e veçantë për një sërë arsyesh poetike. Ajo nuk ndërtohet mbi një rrëfim të drejtpërdrejtë, por mbi një përjetim të ngjeshur ku trupi, natyra dhe ndjenja shkrihen në një të vetme. Gjuha e saj nuk kërkon të shpjegojë, por të ngjizë gjendje, dhe pikërisht këtu qëndron forca e saj: në mënyrën si e kthen një përvojë intime në një hapësirë të gjerë ku lexuesi hyn pa u ndjerë i huaj, por pa e humbur asnjëherë misterin.

Lexuesi nuk qëndron përballë poezisë si vëzhgues; ai bëhet pjesë e frymëmarrjes së saj, sikur vargu ta tërheqë brenda një përvoje që nuk lexohet vetëm, por jetohet.

Vargu “Në Natën e Madhe të Kryemotit” nuk vendos thjesht një kohë, por hap një prag simbolik. Kryemoti, si kufi mes viteve, bëhet këtu kufi mes gjendjeve të brendshme. Nuk kemi vetëm një natë feste, por një çast kur njeriu është i gatshëm të ndryshojë. Kjo kohë poetike funksionon si një hapësirë kalimi, ku ndjenja çlirohet nga përditshmëria dhe fiton intensitet. Është një natë që nuk rrjedh, por qëndron pezull, sikur pret që diçka e thellë të ndodhë brenda njeriut.

Është ai çast i rrallë kur koha pushon së qeni kronologji dhe bëhet gjendje shpirtërore; pikërisht aty poezia fillon të ndodhë.

Figura femërore “Ajo zbret nga Maja e malit” është një figurë me ngarkesë të dyfishtë: konkrete dhe simbolike. Zbritja nga mali sugjeron një lartësi shpirtërore, një burim të pastër dhe të fuqishëm. Në këtë mënyrë, femra nuk paraqitet thjesht si e dashur, por si bartëse e një energjie që vjen nga lart dhe hyn në jetën e subjektit. Si e tillë ajo nuk vjen për t’u parë, por për të ndryshuar gjithçka që prek.

Zbritja e saj nuk është lëvizje fizike, por transformim i hapësirës emocionale: me ardhjen e saj ndryshon graviteti i gjithë përjetimit poetik.

Trupi “e shtrihet mes dy luginave të mia” është një metaforë trupore, por e ngritur në nivel poetik. Trupi nuk reduktohet në fizik, por shndërrohet në terren përjetimi. Kjo e bën erotikën të natyrshme dhe të brendshme, jo të ekspozuar. Trupi këtu nuk është objekt dëshire, por vend ku ndjenja merr formë dhe frymë.

Dashuria nuk vendoset mbi trupin si ornament; ajo lind prej tij, si peizazh i brendshëm ku shpirti gjen strehën e vet.

Vargu “për t’i shkrirë djegat stinës me rreshka vetmie” sjell një ndërthurje të fuqishme figurative. Vetmia nuk paraqitet si boshllëk, por si një gjendje e akumuluar që pret të shkrihet. Ky proces i shkrirjes është i ngadaltë dhe i ndjerë, jo i menjëhershëm. Vetmia nuk zhduket; ajo tretet, duke lënë pas një ngrohtësi që nuk ishte aty më parë.

Poeti nuk e mohon vetminë, por e shndërron në materie dashurie, duke treguar se ndjenja e vërtetë lind pikërisht nga ajo që ka munguar gjatë.

Ndërsa vargu “Tjetër ngjyrë merr jeta natyra e tonat fytyra” tregon se ndryshimi nuk është individual, por total. Dashuria ndikon në perceptimin e gjithçkaje. Kjo është një nga tiparet e poetikës së Rrustemit: ndjenja nuk mbetet brenda, por përhapet në botë. Bota nuk ndryshon sepse ndryshon realisht, por ndryshon sepse syri që e sheh ka ndryshuar, është bërë tjetër.

Në këtë moment poezia dëshmon se dashuria është akt njohjeje: njeriu fillon ta shohë botën sikur ta shihte për herë të parë.

Dhurimi i heshtur shfaqet si kulm emocional te vargu “kur ma dhuron atë loçkë zemre pa fjalë” dhe përfaqëson një nga momentet më të forta të poezisë. Dhurimi ndodh pa gjuhë, pra përtej komunikimit të zakonshëm. Kjo e bën ndjenjën më të thellë dhe më të besueshme. Aty ku mungon fjala, fillon e vërteta e ndjenjës.

Heshtja këtu nuk është mungesë shprehjeje, por forma më e lartë e saj; dashuria arrin pikën ku fjala bëhet e panevojshme.

Vargu “Lehtas me majën e gjuhës e drithëroj atë fole prej mjalti” është një varg ku erotika shfaqet e butë dhe e përmbajtur. Nuk ka teprim, por ka intensitet. Kjo mënyrë shkrimi, tipike e Sabit Rrustemit, e ruan dinjitetin e figurës dhe e bën përjetimin më të thellë. Prekja këtu nuk është veprim trupor, por një gjuhë e heshtur që trupi e kupton vetë.

Erotika shndërrohet në ndjeshmëri poetike, ku afërsia nuk trondit, por zgjon një butësi të rrallë njerëzore.

Figura “Amën e Djegur në pritje” sjell një dimension të fshehtë, pasi përfaqëson një energji të brendshme, një instinkt që nuk shuhet. Kjo figurë e pasuron tekstin me një shtresë më të thellë ku ndjenja lidhet me diçka arketipale. Është një zjarr që nuk duket, por që e mban të gjallë gjithë këtë përjetim.

Këtu poezia prek kujtesën e lashtë të dashurisë njerëzore, sikur çdo ndjenjë personale të mbartë jehonën e përvojave të përjetshme njerëzore.

Lëvizja e ndjenjave: “që vlojnë ndjenjash si Zgjue Bletësh” është një krahasim që jep dinamizëm. Ndjenjat nuk janë statike, por në lëvizje të vazhdueshme. Kjo krijon një ndjesi gjallërie dhe tensioni të brendshëm. Brenda njeriut ndërtohet një botë që punon pa pushim, edhe kur gjithçka duket e qetë.

Dashuria nuk përjetohet si qetësi, por si energji krijuese që e mban shpirtin zgjuar.

10.

Pafundësia e dashurisë në vargjet “O ç’det i paparë i pa skaj…” e zgjeron përjetimin në përmasa të mëdha. Dashuria nuk mbetet intime, por bëhet universale. Ky zgjerim e çon poezinë nga konkretja në një dimension më të gjerë poetik. Njeriu nuk e përjeton më dashurinë; ai zhytet në të si në një hapësirë pa kthim.

Këtu ndjenja kapërcen kufijtë personalë dhe merr përmasa kozmike, duke e bërë dashurinë një përvojë ekzistence.

11.

Trekëndëshi poetik “mes Meje Asaj e Dashurisë” krijon një strukturë interesante: dashuria është e tretë, jo thjesht lidhje mes dy vetash. Kjo e bën marrëdhënien më komplekse dhe më të thellë. Dashuria këtu nuk bashkon vetëm, por edhe sundon.

Dy të dashuruarit nuk janë më qendra; dashuria bëhet forca që i tejkalon dhe i përfshin njëkohësisht.

12.

Dhe vargu “Përtej jetërave të pajetuara…” e zhvendos poezinë drejt një reflektimi më të gjerë. Ajo që nuk është jetuar, mbetet si etje. Kjo etje nuk shuhet, por bëhet pjesë e qenies. Ëndrra nuk është ikje nga jeta, por një mënyrë për ta mbajtur atë gjithmonë të hapur. Ëndrra bëhet forma më e thellë e jetës së mundshme — ajo që vazhdon edhe aty ku realiteti ndalet.

13.

Kjo poezi i qaset kryesisht neo-simbolizmit me ngarkesë moderne të përjetimit erotik dhe ekzistencial, ku kuptimi nuk jepet drejtpërdrejt, por ndërtohet përmes simboleve si nata, mali, deti, zjarri apo bleta. Në këtë mënyrë, vargu nuk shpjegon, por sugjeron; nuk tregon, por krijon gjendje që lexuesi i përjeton më shumë se sa i deshifron. Kjo e afron poezinë me simbolizmin sepse ndjenja shndërrohet në atmosferë dhe në muzikë të brendshme, ndërsa me modernizmin sepse dashuria dhe ekzistenca trajtohen si përvoja të zgjeruara, pothuaj kozmike. Këtu poeti nuk ndërton një histori dashurie, por një hapësirë ku dashuria bëhet mënyrë e të qenit në botë, përtej kufijve të reales dhe të së zakonshmes.

Kjo poezi qëndron e veçantë sepse ndërton një përvojë ku ndjenja nuk rrëfehet, por përjetohet në çdo varg. Ajo e ruan ekuilibrin mes trupores dhe shpirtërores, mes konkretës dhe simbolikes. Dhe pikërisht në këtë ekuilibër, ajo fiton një zë që nuk duket i shkruar, por i jetuar deri në fund.

Në këtë pikë edhe kritika pushon së qeni koment dhe bëhet pjesë e përjetimit- aty ku lexuesi dhe poezia ndajnë të njëjtën frymëmarrje.

Sarandë, maj 2026

NË ËNDRRËN MË TË BUKUR TË JETËS

(Varianti final i poezisë së mëhershme, "Përtej jetërave të pajetuara" )

Në Natën e Madhe të Kryemotit

Ajo zbret nga Maja e malit

e shtrihet mes dy luginave të mia

për t'i shkrirë djegat stinës me rreshka vetmie

Tjerër ngjyrë merr jeta natyra e tonat fytyra

flakërojnë sytë e etur për një Natë si kjo

kur ma dhuron atë loçkë zemre pa fjalë

Lehtas me majën e gjuhës e drithëroj atë fole prej mjalti