Timo Mërkuri: MIDIS LUMIT DHE VETVETES

Prof Dr Fatmir Terziu
1 day ago
4 min read

(Mbi poezinë “Kurrë lumë!” të Klejda Plangaricës)

Nga Timo Mërkuri

Po pse subjekti nuk hidhet në lumë?

Pyetja që ngre poezia duket e thjeshtë vetëm në pamje të parë: pse subjekti nuk hidhet në lumë? Në të vërtetë, ajo nuk kërkon një përgjigje të shpejtë psikologjike, por një lexim më të thellë filozofik mbi mënyrën se si njeriu zgjedh të qëndrojë përballë jetës.

Në poezinë “Kurrë lumë!”, moszhytja nuk vjen as nga frika instinktive, as nga një qetësi naive. Ajo është një qëndrim ekzistencial, i ndërtuar mbi vetëdije dhe përvojë. Subjekti e njeh lumin, e ka pasur gjithmonë përballë, e ka prekur, e ka ndier ftohtësinë dhe rrezikun e tij. Pikërisht sepse e njeh, nuk hidhet.

“Asnjëherë nuk jam kredhur në një lumë

Jo se ka munguar lumi – As ura!”

Këtu përjashtohet çdo justifikim i jashtëm. Nuk mungon as mundësia, as rruga e kalimit. Vendimi është i brendshëm dhe i ndërgjegjshëm.

Subjekti duket i qetë, por kjo qetësi nuk është paqja e atij që nuk di. Është qetësia e njeriut që ka matur pasojat. Ai ulet në brigje, sodit, pret, duke e mbajtur veten në një distancë të kujdesshme nga rrjedha.

“Jam ulur shpesh brigjeve në soditje”

Ky nuk është qëndrim i mungesës së guximit, por i ruajtjes së vetvetes. Qetësia buron nga kontrolli i brendshëm, jo nga mungesa e pasionit.

Në poezi, frika nuk mohohet dhe as nuk përbuzet. Ajo pranohet si një shenjë e vetëdijes për thellësinë dhe rrezikun.

“Druajtur prej shtjellash, fundosjesh të thella…”

Shtjella këtu nuk është thjesht rrezik fizik. Ajo është metaforë e humbjes së identitetit. Të hidhet në lumë do të thotë të rrezikojë të përpihet nga rrjedha, të shpërbëhet, të mos jetë më vetvetja.

Në këtë kuptim, moszhytja është refuzim i shkrirjes së plotë me kohën dhe jetën. Subjekti nuk pranon të bëhet një me rrjedhën.

“Kohën kam pritur të rrjedhë mbi urë”

Ura përfaqëson kalimin e menduar, distancën e ndërgjegjshme. Jo zhytje, por ecje. Jo dorëzim, por mbikëqyrje e vetes përballë kohës. Pra, ruajtja e identitetit në çdo situatë, jo shkrirje me masën njerëzore.

Edhe dëshirat dhe shtysat nuk mohohen. Ato lejohen të ikin, por nuk ndiqen.

“E kurrë s’jam kredhur pas tyre në ndjekje…”

Kjo nuk është ftohtësi shpirtërore, por një frikë filozofike: frika se ndjekja e verbër e çdo ngasjeje mund të çojë në humbjen e vetes.

Në këtë qëndrim nuk ka as sfidë ndaj jetës, as arratisje prej saj. Ka një mënyrë të heshtur të të jetuarit, ku njeriu zgjedh të ruajë formën e vet, edhe kur kjo do të thotë të mbetet në brigje. Poezia nuk e gjykon këtë zgjedhje; ajo thjesht e dëgjon.

Teksti është i ndershëm edhe me koston e kësaj zgjedhjeje. Subjekti tkurret ( shpesh mbetet vetëm), ndërsa koha vazhdon të rrjedhë.

“E rrjedhtë koha, e tkurrur unë…”

Moszhytja mbron, por njëkohësisht edhe zvogëlon. Kjo e vërtetë thuhet pa patetikë, me një qetësi që e bën edhe më të dhimbshme.

Në fund, filozofikisht, subjekti nuk hidhet në lumë sepse nuk pranon të zhduket në rrjedhën e ujit. Ai nuk është as thjesht i qetë, as thjesht i frikësuar. Ai është i vetëdijshëm për rrezikun e jetës dhe për çmimin që kërkon përjetimi i plotë.

Identiteti i tij përkufizohet nga ky refuzim i kthjellët:

“Kurrë shtjellë s’u bëra – kurrë lumë!”

Një varg që nuk shënon dobësi, por kufi. Një poezi që nuk jep mësime, por ngre një pyetje të heshtur dhe thelbësore:

A është më e guximshme zhytja, apo ruajtja e vetes, ruajtja e identitetit të unit pavarësisht nga vendi ku është, pranë apo në mes të një mase njerëzish.

Risia e poezisë “Kurrë lumë!” në poetikën shqipe

Risia e poezisë “Kurrë lumë!” qëndron te ruajtja e identitetit vetjak. Subjekti nuk hidhet në lumë, shkrihet me rrjedhën. Ai zgjedh të qëndrojë në brigje, duke soditur, pse e ka kuptuar rrezikun e humbjes së identitetit të tij. Ky qëndrim tregon një maturi dhe një vetëdije të brendshme që nuk kërkon vëmendje, por ruan formën dhe vetveten.

“Asnjëherë nuk jam kredhur në një lumë

Jo se ka munguar lumi – As ura!”

Në këtë poezi, guximi nuk matet me zhytjen në rrjedhë, por me aftësinë për të ruajtur integritetin dhe vetveten. Subjekti nuk është as rebel, as martir; është një zë i qetë, introspektiv, që e pranon koston e zgjedhjes së vet (si shpeshherë vetmia) pa dramatizim.

“Jam ulur shpesh brigjeve në soditje”

Frika nuk shfaqet si dobësi, por si njohje e thellësisë dhe respekt për identitetin. Ajo e mbron subjektin nga humbja e vetvetes.

“Druajtur prej shtjellash, fundosjesh të thella…”

Koha rrjedh, por subjekti nuk shkrin identitetin e vet në të. Ai zgjedh kalimin e ndërgjegjshëm mbi urë dhe nuk ndiqet verbërisht nga dëshirat e ngasjet.

“Kohën kam pritur të rrjedhë mbi urë”

“E kurrë s’jam kredhur pas tyre në ndjekje…”

Në këtë heshtje të zgjedhur, qëndron forca e poezisë: subjekti nuk sfidon jetën, por zgjedh të ruajë vetveten dhe identitetin e tij.

Moszhytja mbron, por njëkohësisht edhe tkurr, pa dramatizim.

“E rrjedhtë koha, e tkurrur unë…”

Në fund, poezia përqendrohet te ruajtja e vetvetes dhe identitetit personal, e cila përkufizohet te mohimi i plotë:

“Kurrë shtjellë s’u bëra – kurrë lumë!”

Ky varg nuk shënon dobësi, por kufi të qartë. Nuk jep mësime, por ngre një pyetje të heshtur dhe të thellë:

A është më e guximshme të zhytesh në rrjedhë, apo të ruash vetveten dhe identitetin tënd?

Klejda Plangarica: Kurrë lumë!

Asnjëherë nuk jam kredhur në një lumë

Jo se ka munguar lumi - As ura!