Timo Mërkuri: Fatmir Terziu sjell një risi

Te ky cikël poetik i Fatmir Terziu, përtej temës që mbart, secila poezi sjell një risi që ndjehet si një lëvizje e ngadaltë nën lëkurën e vargut. Është një poezi që kërkon ta zbulojë botën në gjendjen e saj më të pambrojtur. Fjala këtu nuk qëndron si zotërim i kuptimit, por si frymë që ndalet, luhatet, dhe krijon hapësira heshtjeje ku lexuesi tërhiqet nga vetë mungesa e zërit.

Në këtë kuptim, risia e këtij cikli nuk është e vetme dhe e mbyllur, por e shpërndarë në disa shtresa që lidhen mes tyre si fijet e një fryme të përbashkët poetike: sendi që kujton, fjala që humb peshë, qyteti që kthehet në gjendje shpirtërore dhe poezia që mendon me fragmente, jo me rrëfim të plotë. Është sikur vetë bota të ndihet në formën e saj të konsumuar, të brishtë dhe të gjallë njëkohësisht.

1. “Kënga që e harruam” ose kujtesa që mban erën e kohës.

Kujtesa këtu nuk është dritë që ndriçon, por send që ka mbetur pas jetës, me peshën e saj të butë dhe të lodhur, si një objekt që ende mban frymën e dikurshme.

“kanë humbur në vargjet e asaj kënge

në diskun e mbushur me pluhur të shtëpisë…”

(“Kënga që e harruam”)

Pluhuri nuk është vetëm mbi objekt; ai është mbi vetë kujtesën, si një shtresë kohe që nuk fshihet më, por bëhet pjesë e saj. Edhe përpjekja për ta rikthyer nuk vjen si triumf, por si një dridhje e heshtur që nuk dorëzohet:

“nuk mund të të plotësojë më thellësitë e dëshpërimit

por përpiqet.”

(“Kënga që e harruam”)

Këtu lind një nga fijet e kësaj poezie: kujtesa nuk rikthehet e plotë, por vazhdon të lëvizë si një jehonë që nuk pranon të shuhet.

2. “Pa dorashka” ose drita që zbulon lodhjen e jetës. Qyteti këtu nuk është peizazh, por një trup i ngadalshëm që mban mbi vete shenjat e konsumimit të kohës. Drita nuk e zbukuron; ajo e zhvesh, duke e bërë të dukshme atë që shpesh fshihet.

“se si po lulëzojnë llambat e pleqërisë

midis hekurave.”

(“Pa dorashka”)

Është një lulëzim që nuk sjell jetë të re, por e shfaq jetën në gjendjen e saj të konsumuar, në pleqërinë e njeriut sikur drita të kishte filluar të plaket bashkë me sendet që ndriçon.

“(atje s’ka heshtje, ka rrënkime)

Pa dorashka.”

(“Pa dorashka”)

Këtu nuk ka mbrojtje, as distancë estetike. Realiteti nuk filtrohet; ai shfaqet siç është, i rëndë dhe i gjallë në të njëjtën kohë.

3. “Fjalimi” ose fjala që tretet në ajër

Këtu fjala nuk qëndron më si strukturë kuptimi, por shpërbëhet, si diçka që nuk e mban më formën e vet dhe kthehet në mbetje ajri e zëri.

“pështimat, bërtitjet,

u ngritën pluhur drejt qiellit

(re mes syve)”

(“Fjalimi”)

Mes syve krijohet një mjegull që nuk është vetëm vizuale, por mendore, si një perde e hollë që ndan kuptimin nga përjetimi. Dhe në këtë mjegull mbetet një figurë që nuk largohet:

“një arkivol i ngrënë nga yjet”

(“Fjalimi”)

Edhe drita këtu nuk shëron; ajo gërryen, duke e bërë fjalën të mbetet gjurmë, jo prani.

4. “Fitorja” është një festë që nuk e di veten

Gjithçka ndodh si në një gjendje të mjegullt, ku ngjarja nuk ka peshë të plotë, por rrëshqet si ëndërr që nuk e zotëron dot.

“Ne do të brohorasim nën bredha me drita të kuqe,

(pa e kuptuar, pa e ditur)”

(“Fitorja”)

Zëri kolektiv ngrihet, por nuk bëhet vetëdije. Ai shpërndahet si jehonë që nuk e di pse ekziston. Edhe qielli këtu nuk është më lartësi shpëtimi, por pjesëmarrës i një akti të pakuptuar:

“Yjet do të përkulen tek gjinjtë e tyre për të thithur.”

(“Fitorja”)

Gjithçka duket e vendosur në vendin e vet, por mungon një kuptim i padukshëm që e mban gjithë skenën të hapur.

Ky cikël nuk kërkon të bindë apo të shpjegojë; ai qëndron si një prani e qetë që e ndryshon mënyrën si lexon botën. Dhe sa më gjatë që qëndron, aq më shumë zbulohet kjo strukturë e brendshme e risisë së tij: poezia nuk e përshkruan botën, por e bën atë të ndihet si materie e gjallë, ku sendi kujton, fjala rrënohet, qyteti merr frymë dhe kuptimi lëviz në fragmente.

Është një mënyrë e të shkruarit e re ku gjithçka është ende e plotë, por asgjë nuk është më e pandryshueshme.

Dhe në fund mbetet ajo fije e hollë që e mban gjithë këtë botë të mos bjerë në heshtje të plotë:

“por përpiqet.”

(“Kënga që e harruam”)