TABAKAJA


Zyba Hysa

TABAKAJA – TREGIM


(Bazuar nga gjithçka kam mësuar për Isuf luzaj dhe situatat e kohes gjate shpalljes se pavarësise)


Mes përpëlitjeve, për tu shpëtuar hijeve të zeza që e shqelmonin pa mëshitë, u zgjua me dhimbje të padurueshme që fillonin në fundin e barkut e me shpejtësi rrufeje kalonin pas kurrizit e ktheheshin përsëri fund barkut…

- Im Zot, zgjohu… jam keq...

- Zonja ime, persëri sheh ëndrrën? - Tha i shqetësuar ai, ngaqë gjithë këto vite kishte abortuar tetë fëmijë, pasi kishte parë të njëjtën ëndërr.

- Për fat të keq... - Tha ajo dhe bëri të ngrihet, por ç'të shihte, gjaku kishte mbuluar shtratin...

- Dale, mos lëviz! - Foli i shoqi dhe u ngrit të marrë, si përherë, Kuranin dhe filloi të këndonte syre me zë gjer foshnja, gati gjashtë muajshe, përmes përpëlitjeve të dhimbjeve lindi pa zë jeje dhe grua u derdh e tëra në shtrat, u përhumb në përgjumje, saqë po të mos i dalloja ulje - ngritjet e krakarorit, do të mendoje se kishte dhënë shpirt.

I shoqi, me një eksperiencë gati dhjetë vjeçare me abortet e një pas njëshme mbështolli foshnjën me një pëlhurë të bardhë, doli jashtë, hapi një gropë të vogël poshtë një peme dhe e varrosi pranë tetë tjerëve, më pas u drejtua nga qielli dhe foli me zë: "O Zot, më bëj derman!" dhe në atë çast u duk sikur toka lëvizi nën këmbët e tij.

U kthye më pas dhe shkoi tek e shoqja për ta ndërruar dhe kaluar në shtratin tjetër, por kur e pa që ishte në atë paqen që të sjell pushimi i luftës së dhimbjeve të lindjes, nuk i foli, por u ul bri shtratit, asaj i kishte rënë një hir bukurie, thua se ishte shndërruar ëngjëll. Kurrë s'e kishte parë për kaq vite që ishin martuar kaq të bukur, por ajo që e habiti më tepër, ishte ndryshimi i mimikës së fytyrës, që të jepte përshtypjen sikur bisedonte me dikë, ngjyra e limonitë i kishte ikur dhe 2 mollëzat e saj të ngritura shkëlqenin si petale trëndafili rozë, por një zozë e zbehtë plot dritë, s’ngopej së kundruari, ajo dukej si Perëndi.

Emrin e kishte Hyri, por sonte ajo ishte kthyer vërtet Hyjni! Ajo kishte një bukuri që të magjepste dhe të trembte, ai kishte dëgjuar, se njerzit e mire kur vdesin bëhen të bukur, ndaj u ngrit mori Kuranin që e kishte lënë mbi komo dhe filloi të lexonte me shpirt, aqsa harroi që ishte pranë saj dhe kur ajo u ngrit me vërtik e i foli, ai u tremb edhe më shumë.

- Im Zot, duhet të dërgojmë një nishan ta bekojmë në Mekë, ndryshe ne s'kemi për të pasur fëmijë...

- Qetësou, Zonja ime, çdo gjë do të bëhet si do Zoti...

- Unë pashë një ëndërr që s'e kam parë herë tjera, im Zot...

- Si e pe, Zonja ime?

- Nuk pashë më hijet e zeza, por një dritë dhe dëgjova një zë që vinte prej saj që tha: "Duhet të marrësh bekimin në Mekë!” por nuk i tregoi se ai zë i tha që ishte e përzgjedhur të ngjizet me hir dhe urdhër të Perëndisë për të lindur birin e Perëndisë...

- Që nesër do të nisim dikë me këmishën tënde për ta bekuar... “Zoti dëgjoi lutjet e mia”! - Ngriu të ndërroj rrobat dhe shtriu në shtratin tjetër, - tha ai dhe e ndihmoi të vishej dhe të kalonte tek shtrati i lehonisë, ku do të rrinte 6 javë i ndarë nga shtrati bashkëshortor.

Shtëpia e tyre ndodhej mbi kodër, dhe pikërisht, në lagjen e parë të Kaninës, afër vendit ku kishte qënë Kisha e Shën Marisë, por që me pushtimin osman, ajo ishte shkatërruar dhe ishte ndërtuar xhami, fisi i tyre, që prej 5 - shekujsh, me pushtimin osman, ishte kthyer në islam për t'i shpëtuar përndjekjes, por meqë kishin qënë brez pas brezi njerëz të dijes dhe të shkencës, pasardhësit filluan të shërbejnë si klerikë të fesë islame, por në bibliotekën e tyre, krahas librave të shenjtë të kësaj feje, u ruajtën dhe u transmetuan brez pas brezi edhe librat e shenjtë të besimit krishtere, ndaj në ritet e tyre kishte një përzjerje të këtyre besimeve.

Pozicioni i shtëpisëi shte aqsa piktoresk, po aq hyjnor, direk mbi shpatin e pjerrët të kodrës ngulur themelet dhe sapo hapej dera shfaqej përballë deti, ishulli dhe gadishulli me një bukuri tronditëse, sikur ndodhesh para një femre që nga bukuria të detyron t'i ulësh sytë për të besuar në je në realitet dhe këtu në këtë mëdyshje, ndeshej vështrimi në kodrat që e rrethonin, veshura me gjelbërim të përhershëm nga ullinjtë.

Ai hapi derën dhe e pse vështrimin e kishte mbi det, mendja i fluturoi në Mekë, qëndroi pak çaste në këmbë dhe u kujtua që i duhej të shkonte në Vlorë për një takim të rëndësishëm me parinë e Vlorës dhe në vend të hynte mbrenda, kaloi nga krahu i majtë i shtëpisë, trokiti në portën e të vëllait, i la porosi për të shoqen kunarës, shkoi u vesh e mori rrugën tatëpjetë, drejt Vlorës. Për njohuritë e shumta që kishte dhe për drejtësinë që shpaloste në zgjidhjen e problemeve të ndryshme, gjithë populli i zonës e thërriste Pegamer dhe asnjë kuvend s’bëhej pa prezencën e tij.shte viti 1912, familja e tij kishte qënë vatra e dijes dhe e ngritjes së ndërgjegjes kombëtare, ku herë mblidheshin në shtëpinë e tij, herë në xhami dhe kuvendonin për hallet e vendit dhe bënin plane se si të dilnin nga gjendja e rënduar e popullit shqiptar. Atëherë kur gjithë trojet shqiptare i kishte pushtuar flaka e dëshirës për të luftuar me heroizëm deri në krijimin e shtetin – komb, këtë radhë, ndihmuar nga Austro - Hungarezët, ku krahas pushtuesve turq, edhe ata e kishin nën protektoriat Shqipërinë, mbase si dhuratë e hershme për të ulur luftën ndaj turkut dhe për të mbajtur nën sundim të dyfishtë shqiptarët, po bëheshin përpjekje të shpallej pavarësia. Dhe kjo ishte punë e madhe dhe kërkonte dije dhe horizont për tu përballur me diplomacinë europiane, gjë që ishte ngarkuar Ismail Qemali dhe Isa Boletini që në takimin e parë në Stamboll për kontakte ndërshtetërore europiane, ndaj paria e Vlorës kishte përgjegjësitë e veta për mbarëvajtjen e kësaj përpjekjeje dhe caktimin e delegatëve për kuvendine madh që mendohej të mbahej në Durrës.

Ecte rrugës për Vlorë e mendja s’i shqitej prej ëndrrës së gruas dhe kërkonte me mend se kë do të niste për në Mekë.

Me këto mendime, arriti në vendtakimin mes patriotëve, i përshëndeti dhe mes tjerëve, dalloi bijën e Kaninës, Myneverin*, e cila ishte bërë pjesë e nismëtarëve të shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë, të gjithëve u dha dorën, asaj i puthi dorën, e pse ishte e moshuar, ajo ruante elegancë dhe hijeshi, veshja e saj shpaloste kulturë e fisnikëri, fustani gjer në fund të këmbëve, këpucët elegante dhe kapela me stilin francez, e vishnin jovetëm me kulturë, por ndihej edhe një timbër inteligjence kristali.

Gjatë bisedimeve, ai vetëm heshti, duke menduar për Mekën… Më në fund bashkëbisedimi u mbull dhe ai u drejtua njërit prej miqve të tij duke u lutur të niste djalin drejt Mekës, edhe për haxhillëk, edhe për të dërguar porosinë e tij, me kusht që të gjitha shpenzimet e udhëtimit do t'i mbulonte ai, por miku e kundërshtoi, se hazhillëkut të djalit do t'i shtohej sevapi më shumë duke dërguar edhe porosinë e tij.


@@@


Jeta rridhte në normalitetin e saj, por kurrë në jetën e tyre bashkëshortore s’kishin aq dëshirë e aq zjarr dashurie, aqsa shpesh, Ai i thoshte:

- Zonja ime, më duket sikur tani jemi martuar...

- Edhe unë sikur jam tjetër njeri, im Zot...

- Mezi pres të vijë darka, të jem me ty në shtrat... e çuditshme, me pushtojnë mornica dhe më ikën truri e s'di çfarë të bëj për ty, që të ndjehesh aqsa më mirë... Vetëm lumturia jote më bën të lumtur...

- Im Zot, më duket sikur s'paskemi jetuar më parë, aq e lumtur jam…

- Nuk ka burrë që lëvdon gruan e tij, por si të mos them sesa e bukur je bërë… ç'ndodhi vallë, ti ndryshove, apo sytë e mi?

- Kemi ndryshuar të dy, se nuk shqetësohemi më për fëmijë, ia kemi lënë në dorë Zotit... - Tha ajo me një përskuqje joshëse në fytyrë, saqë ai e rrëmbeu në krahë e duke e puthur shkuan në dhomën e gjumit, e vendosi lehtë - lehtë mbi shtrat, ajo u rrotullua e ndjellë si me magji, doli në anë të shtratit e përsëri u rrotulluadhe u gjend të krahët e fuqishme të burrit të saj engjëllor, i cili filloi t'i hiqte rrobat pa i ndalë të puthurat gjer s'mendonte më se çfarë bënte dhe si vepronte. Përmes agonisë së dashurisë ajo dëgjoi zërin e ëndrrës:

- Hyri, o nënë qiellore, je e përzgjedhura për të lindur birin e Perëndisë në vendin e shenjtërisë... Të falem o zot hirplotë, Zoti me ty!

- Cili je ti që më flet më këtë zë? - Dëgjoi ajo zërin e saj të flasë.

- Mos ki frikë, o Hyri, se ke gjetur hir para Hyjit. Me urdhër të Zotit do mbetesh shtatzënë e do nxjerrësh në dritë një djalë e ngjitja emrin Isuf. Ai do të bëhet i madh dhe do të quhet Biri i hyjvet tejet të lartë!

- Si mund të ngjajë kjo kur unë kam lindur nëntë fëmijë dhe më kanë vdekur që në bark? - Dëgjoi prapë zërin e saj të shqetësuar.

- Shpirti i shenjtë do zbresë tek ju e fuqija e Hyjt të lartë do të do të mbulojë me hijen e vet, prandaj ai fëmijë do jetë i shenjtë!

- Unë jam shërbëtorja e Zotit dhe ndodhtë ashtu siç thua Ti, - dëgjoi përsëri zërin e saj e më pas, as zëri tjetër nuk u ndje më.

Sapo u zhduk zëri, hapi sytë dhe në këtë çast, akti i dashurisë u krye dhe një dorë e padukshme i largoi e qëndruan të vilanosur me sy nga tavani, ku të dy dalluan një dritë në formën e një ëngjëlli të qeshur, por asnjëri nuk guxoi t'i flasë tjetrit e me sy mbërthyer tek drita i rrëmbeu gjumi.

Kurrë s'kishte ndodhur të bënin dashuri ditën, aq më shumë të flinin orë të tëra...

Që nga ajo ditë Hyria mbante sekret fjalët e Hyjit - dritë, por edhe Ai kurrë nuk i tregoi atë që pa, duke menduar që janë shenja të Zotit, veç ajo, nga ajo ditë ndjeu diçka mbrenda saj që e bënte të ngazëllente si fëmijë.


@@@


Kishin kaluar edhe muajt e verës dhe djali i mikut s’ishte kthyer ende nga Meka, asnjë lajm s'kishin marrëdhe të shtëpisë, babai i tij, vinte shpesh dhe bisedonin gjatë e shqetësimi ishte tashmë i dyfishuar; këta për hajmalinë, e ata për djalin, por pak nga pak edhe shqetësimi ra në gjumë…

Shpesh, kur njeriu i humb shpresat, bëhet mrekullia, se nuk është dëshira, as lutjet që sjellin mrekullinë, por pa shpresën dhe lutjet ajo kurrë s’do të vinte, pra është kjo hapësirë kohore, kur njeriu e humb shpresën, apo mendon, se asgjë s'do arrijë nga ato që kërkon e lutet, e përsëri lutet, atëherë vjen çasti i kërkuar.

Gëzimi ishte i madh për familjen e tij, kur hyri në derë biri i tyre pas tre muaj larguar, por s’kish gëzim më të madh për çiftin, i cili priste hajmalinë që fëmija i dhjetë të rronte e të trashëgoheshin me një djalë, ndaj pasi u çmall me të shtëpisë, mori njërin nga thasët që kish sjellë dhe u nis drejt Kaninës.

Gëzimi qe i madh, Hyrija hynte e dilte duke sjellë qerasjet më të mira dhe u ul për të marrë vesh se çfarë lajmi u kishte sjellë ai nga Meka, ndaj pasi uroi dhe bënë bisedat e radhës, djali hapi thesin që kishte lënë në anë dhe nxori që andej një tabaka të madhe ngjyrë ari dhe një letër të dyllosur.

Burrë dhe grua u habitën dhe menduan se mos e kishte marrë për shtëpinë e tij tabakanë, por djali i sqaroi, se këtë i kishin dhënë në Mekë për ta, por nuk dinte t'i sqaronte më gjatë, se nuk i kishin dhënë asnjë shpjegim, përveç letrës...

- Mbase në letër do gjeni dhe sqarimet, - tha ai dhe për t'i lënë vetëm u ngrit dhe doli.

Letra ishte në arabisht, ku shkruhej: "Gruan e keni shtatzënë, do të jetë djalë dhe kur të lindë, do ta prisni në këtë tabaka, emrin do ta ketë Isuf!"

Ai vështroi me vëmendje Hyrinë nga barku, por asnjë shenjë s’dalloi, ndaj e palosi letrën dhe e futi sërish në zarf, e vuri mbi tabaka dhe i tha së shoqes ta vendosë atje ku mbante librat e shenjtë, por Hyria kishte përhumbur dhe u duk se dëgjoi sërish Hyjt, se po të njëjtat fjalë dëgjoi atë dikë që bënë dashuri dhe pa dritën në tavanin e dhomës. Kur e pa të përhumbur, ai i foli me ëmbëlsi:

- Mos u shqetëso, Zonja ime, Zoti do e bëjë mirë!

- Amin! - Tha ajo duke marrë veten.

Mori tabakanë dhe shkoi dhe e vendosi në raftin e parë të bibliotekës, ku i tha i shoqi: "Zot të qofsha falë!" - Tha ajo me vete dhe bëri kryqin, zakon që e kishte të trashëguar nga e ëma e pse ishin myslimanë.

Në shtëpinë e tij venin e vinin mysafirë nga gjithë vendi, por miku që sapo trokiti në derë, ishte i nga larg….

- A doni miq Evliha!

- Byjrin, mirë se erdhe, si në shtëpi të Zotit! - U kthye Ai duke i dalë para.

- Në radhë të parë të sjell të fala nga Said efendi Hoxha i Shkupit…

- Të fala të ketë dhe mirë se erdhe, o mik i madh i Kosovës.

- Kam dëgjuar që Seit bej Vlora, kërkon ta ngushtojë kuvendin, në kuadrin e disa trevave shqiptare, ndaj kam ardhur të bisedojmë për kryengritje të përgjithshme kundër armiqve, - hapi ai bisedën pasi shkëmbyen fjalët e rastit. - Para se të takohem me patriotët e tjerë, doja të bisedoja me ju, o mendjendritur, se më duket e nxituar shpallja e pavarësisë, në një kohë që armiqtë vazhdojnë të përparojnë dhe të bëjnë kërdi... kësaj i thonë shtëpia digjet e plaka krihet, - tha ai duke mos e fshehur ironinë.

- Para disa ditësh isha në kuvendin e radhës së parisë së Vlorës dhe u diskutua për shumë probleme, edhe kjo që thoni ju, u diskutua, por ti i di si janë këto punë o mik i mirë, punët tona përherë i kanë drejtuar të huajt, ndaj kjo është vendosur nga Austro - Hungarezët për të ruajtur tërësinë territoriale nga pushtues tjerë, për qëllimet e tyre, por mbase do fitojmë edhe ne në këtë mes... fundja çfarë humbasim nëse e shpallim pavarësinë? - Foli Ai, më shumë për të parë reagimin e tij.

- Asnjëherë s’kanë munguar këto lloj mëvetësishë o mendjendritur, por ndruaj se kjo bëhet të ndalim luftën, se po e morëm me luftë, edhe Austro - Hungarezët do detyrohet të largohen, edhe serbët, edhe grekët e atëherë besoj se do shpallim pavarësinë e vërtetë...

- Asnjëherë s’kemi pasur mëvetësi të vërtetë, na mbështesin të jemi të pavarur nga një armik, për të na varur me tre tjerë dhe përherë të munduar, përherë të varfër, përherë të detyruar ta rrëzojmë po vetë atë që ngritëm, se interesat tona shpërdorohen...Të mos harrojmë kohën e Skënderbeut, o trim, ku me forcën e krahut mundi të krijojë shtetin e pavarur shqiptar, shtet që i detyroi edhe Venedikun të jepte taksa për zotërimet e tij në Shqipëri, ndërsa në çdo kohë ne kemi qënë të shfrytëzuar njëherësh, nga serbët, turqit, italianët, vetëm Bizanti, nuk na taksonte, duke na zgjedhur si rracën më të mirë, duke na graduar për luftra, por prapë të humbur ishim, se bijtë tanë derdhnin gjakun dhe fitonin përsëri të huajt.

- Ndaj them, o mendje ndritur, vetëm rruga e Skënderbeut, është rruga jonë, por nuk po e gjej gjuhën e përbashkët as me Ismailin, as me Syrja benë.

- Zotni Prishtina, unë kam qënë dhe jam me mendimin tuaj, por këto punë, siç edhe të thashë, janë si bariu që nuk e lë ujkun të hajë qingjin, për ta ngrënë vetë, përsëri ne vetëm emri do na mbetet "Të pavarur" por rrezik prapë të varur më keq do të jemi, ishim të varur me kokë lartë, se e pse të pushtuar e kemi treguar veten me dinjitet historikisht se cilët jemi, ta