Robert Martiko: FARUK MYRTAJ, FJALA SI AKT NDËRGJEGJEJE

Në një shoqëri ku fjala shpesh është përdorur si mjet bindjeje, frike apo maskimi, Faruk Myrtaj shfaqet si një zë që i rikthen gjuhës funksionin e saj më të vjetër: të qenit formë e së vërtetës. Ai nuk e trajton shkrimin si dekor estetik, por si akt përgjegjësie morale. Në këtë kuptim, Myrtaj është më shumë se shkrimtar apo publicist; ai është një ndërgjegje që flet, edhe kur heshtja do të ishte më e rehatshme.

Eseja, publicistika dhe refleksioni kritik tek Faruk Myrtaj nuk kërkojnë të bindin me forcë, por të zgjojnë. Ai nuk ndërton sisteme filozofike në kuptimin klasik, por krijon hapësira mendimi ku lexuesi detyrohet të ndalet, të dyshojë dhe të rimendojë. Kjo e afron veprën e tij me traditën sokratike të pyetjes: jo për të dhënë përgjigje përfundimtare, por për të çliruar mendjen nga vetëkënaqësia.

Një nga tiparet më filozofike të Myrtajt është raporti i tij me të vërtetën. Për të, e vërteta nuk është një slogan, as një pronë ideologjike, por një proces i vazhdueshëm ballafaqimi me realitetin. Ai është i vetëdijshëm se e vërteta shpesh është e papërshtatshme, e thyer, madje e dhimbshme. Por pikërisht për këtë arsye ajo meriton të thuhet. Këtu shfaqet dimensioni etik i shkrimit të tij: fjala nuk përdoret për të zbukuruar botën, por për ta parë atë pa iluzione.

Faruk Myrtaj lëviz në një hapësirë ku ndërthuren ekzistencializmi dhe humanizmi kritik. Ai interesohet për njeriun konkret, të vendosur përballë absurditeteve sociale, politike dhe morale. Shpesh, shkrimet e tij nxjerrin në pah paradoksin e njeriut të ri shqiptar: një qenie që flet për liri, por frikësohet nga përgjegjësia e saj; që kërkon drejtësi, por pajtohet lehtë me padrejtësinë. Myrtaj nuk e gjykon këtë njeri nga lart, por e pasqyron me një ironi të qetë, duke e lënë lexuesin të përballet me pasqyrën.

Një tjetër përmasë filozofike e veprës së tij është raporti me kujtesën. Faruk Myrtaj e sheh harresën jo thjesht si dobësi njerëzore, por si rrezik moral. Kujtesa, për të, është akt rezistence kundër deformimit të historisë dhe banalizimit të së keqes. Në këtë kuptim, shkrimi bëhet formë e përgjegjësisë ndaj së shkuarës, jo për të mbetur peng i saj, por për të mos e lejuar të përsëritet si farsë apo tragjedi.

Gjuha e Myrtajt është e matur, por e ngarkuar me nënkuptime. Ai nuk kërkon efektin e menjëhershëm emocional; përkundrazi, fjala e tij vepron ngadalë, si një ide që vazhdon të punojë brenda lexuesit edhe pasi teksti ka përfunduar. Kjo është një cilësi thellësisht filozofike: mendimi i vërtetë nuk imponon, por shoqëron.

Përfaqëson figurën e intelektualit që nuk e sheh veten si autoritet, por si pjesë të një dialogu të hapur shoqëror. Ai nuk flet nga pozita e sigurisë absolute, por nga brenga e pyetjes së vazhdueshme. Dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron vlera e tij më e madhe: në guximin për të menduar publikisht, në një kohë kur mendimi shpesh zëvendësohet nga opinioni.

Faruk Myrtaj na kujton se fjala ka peshë vetëm kur mbart përgjegjësi, dhe se shkrimi, kur është i ndershëm, mbetet një nga format më të qëndrueshme të lirisë njerëzore.