Shpresa Gjergji: BAZA QË ÇON PËRPARA MENDIMIN
KOMUNIKIMI – BAZA QË ÇON PËRPARA MENDIMIN, QËLLIMIN DHE MARRËDHËNIEN
Nga Dr. Shpresa Gjergji
Komunikimi është shumë më tepër se shkëmbimi i fjalëve. Ai është një nga mekanizmat themelorë përmes të cilit njeriu shpreh mendimin, përcjell një ide, ndërton marrëdhënie dhe bashkon përpjekjet drejt një qëllimi të përbashkët. Pa komunikim të qartë, edhe një mendim i mirë mund të mbetet i pashprehur, një objektiv mund të humbasë drejtimin dhe një bashkëpunim mund të pengohet nga keqkuptimet.
Në këtë kuptim, komunikimi lidhet drejtpërdrejt edhe me zhvillimin e gjuhës. Ferdinand de Saussure e trajton gjuhën si një dukuri shoqërore, që nuk mund të kuptohet e shkëputur nga bashkësia e folësve. Gjuha jeton në përdorimin e saj dhe në marrëdhënien mes njerëzve; përmes saj mendimi merr formë, përcillet dhe bëhet pjesë e përvojës së përbashkët.[1]
Por komunikimi nuk shërben vetëm për të përcjellë një mendim. Ai mund të bëhet edhe mënyra përmes së cilës një mendim i përbashkët çon drejt veprimit. Jürgen Habermas, në teorinë e veprimit komunikativ, e lidh komunikimin me mundësinë e arritjes së mirëkuptimit ndërmjet njerëzve.[2] Kjo e bën komunikimin një element të rëndësishëm të bashkëpunimit: njerëzit nuk komunikojnë vetëm për të dhënë informacion, por edhe për të sqaruar qëndrime, për të argumentuar, për të dëgjuar njëri-tjetrin dhe për të gjetur bazën mbi të cilën mund të ecin së bashku.
Nga ana tjetër, Paul Watzlawick, Janet Beavin dhe Don D. Jackson e shohin komunikimin si të pandashëm nga vetë marrëdhënia njerëzore. Në teorinë e tyre pragmatike, komunikimi nuk kufizohet te fjalët; çdo sjellje në një marrëdhënie mund të ketë vlerë komunikuese.[3] Kjo do të thotë se edhe mënyra si dëgjojmë, heshtim, reagojmë apo sillemi ndaj tjetrit mund të ndikojë në kuptimin e marrëdhënies.
Këto këndvështrime na çojnë te një përfundim i rëndësishëm: komunikimi nuk është vetëm përcjellje; ai është proces ndërtimi. Përmes tij ndërtohet kuptimi, qartësohet mendimi, forcohet marrëdhënia dhe bashkohen përpjekjet për të aritur qëllimin.
Çdo qëllim ka nevojë të bëhet i dukshëm përmes komunikimit. Argumentet dhe diskutimet i japin vlerë e domethënie asaj që synohet të arrihet. Duke iu referuar Jürgen Habermas, ndërsa komunikimi lidhet me arritjen e mirëkuptimit, për të krijuar mundësinë për të bashkërenduar veprimet drejt një qëllimi,[4] një ide ka nevojë të dëgjohet; një objektiv ka nevojë të kuptohet; Një plan ka nevojë të ndahet me të tjerët; një bashkëpunim ka nevojë për qartësi, dëgjim dhe mirëkuptim. Prandaj, komunikimi bëhet ura që lidh mendimin me veprimin dhe qëllimin me realizimin e tij.
Por komunikimi i dobishëm nuk është vetëm të flasësh. Është edhe të dëgjosh. Është të dish kur të shpjegosh, kur të pyesësh, kur të sqarosh dhe kur t'i lësh hapësirë mendimit të tjetrit. Aty ku mungon dëgjimi, dialogu rrezikon të kthehet në monolog; aty ku mungon qartësia, një qëllim i përbashkët mund të humbasë në rrugën drejt realizimit. Në këtë proces, komunikimi i jep seriozitetin e duhur konceptit, përvojës dhe mendimit. Ai ndihmon në qartësimin e objektivave, në vlerësimin e ideve dhe në përmirësimin e produktit përfundimtar, që ai të jetë sa më efikas dhe me vlerë.
Në çdo marrëdhënie njerëzore, në familje, në punë, në institucione apo në një bashkëpunim krijues, mbarëvajtja lidhet ngushtë me cilësinë e komunikimit. Sa më i qartë, i hapur dhe i respektueshëm të jetë komunikimi, aq më e lehtë bëhet që mendimet të takohen, dallimet të sqarohen dhe energjitë të orientohen drejt objektivit të caktuar. Ndërkaq, Paul Watzlawick dhe bashkautorët e tij theksojnë se “nuk mund të mos komunikosh”.[5] Kjo na kujton se edhe heshtja, sjellja dhe mënyra e ndërveprimit ndikojnë në marrëdhënie dhe në procesin e bashkëpunimit.
Kur komunikimi është i pjesshëm, i njëanshëm ose mungon, prishen balancat e nevojshme për një vlerësim të plotë. Si rrjedhojë, mund të cënohet jo vetëm mirëkuptimi, por edhe cilësia dhe vlera e produktit përfundimtar. Komunikimi, pra, nuk është vetëm përcjellës i qëllimit; ai është pjesë e rrugës që e çon atë drejt realizimit. Në fund të fundit, komunikimi nuk është vetëm të thuash atë që mendon. Është të krijosh mundësinë që ajo që mendon të kuptohet, të diskutohet dhe të kthehet në veprim.
Prandaj, kur flasim për zhvillimin e gjuhës, për marrëdhëniet njerëzore, për bashkëpunimin apo për realizimin e një qëllimi, në themel qëndron një nevojë e përbashkët: të komunikojmë për të kuptuar dhe të kuptojmë për të ecur përpara.
───
Bibliografi
1. Ferdinand de Saussure, Course in General Linguistics, trans. Wade Baskin, ed. Perry Meisel and Haun Saussy, Columbia University Press, New York, 2011. Saussure e trajton gjuhën si një dukuri shoqërore dhe thekson nevojën e bashkësisë së folësve për ekzistencën e saj.
2. Jürgen Habermas, The Theory of Communicative Action, Vol. I: Reason and the Rationalization of Society, trans. Thomas McCarthy, Beacon Press, Boston, 1984. Vepra zhvillon konceptin e racionalitetit komunikativ dhe e vendos veprimin komunikativ në qendër të një teorie të marrëdhënieve shoqërore.
3. Paul Watzlawick, Janet H. Beavin and Don D. Jackson, Pragmatics of Human Communication: A Study of Interactional Patterns, Pathologies, and Paradoxes, W. W. Norton & Company, New York, 1967. Në teorinë e tyre të komunikimit, autorët dallojnë dimensionin e përmbajtjes nga ai i marrëdhënies dhe formulojnë aksiomën e njohur se në një situatë ndërveprimi njerëzor nuk mund të mos komunikosh.
4. Jürgen Habermas, The Theory of Communicative Action, Vol. I: Reason and the Rationalization of Society, trans. Thomas McCarthy, Beacon Press, Boston, 1984. Shih konceptin e veprimit komunikativ dhe komunikimin e orientuar drejt mirëkuptimit.
5. Paul Watzlawick, Janet Helmick Beavin dhe Don D. Jackson, Pragmatics of Human Communication: A Study of Interactional Patterns, Pathologies, and Paradoxes, W. W. Norton & Company, New York, 1967, kap. 2, “Some Tentative Axioms of Communication”, f. 48–51. Aksioma origjinale: “One cannot not communicate.”
[1] Ferdinand de Saussure, Course in General Linguistics, trans. Wade Baskin, ed. Perry Meisel and Haun Saussy, Columbia University Press, New York, 2011. Saussure e trajton gjuhën si një dukuri shoqërore dhe thekson nevojën e bashkësisë së folësve për ekzistencën e saj
[2] Jürgen Habermas, The Theory of Communicative Action, Vol. I: Reason and the Rationalization of Society, trans. Thomas McCarthy, Beacon Press, Boston, 1984. Vepra zhvillon konceptin e racionalitetit komunikativ dhe e vendos veprimin komunikativ në qendër të një teorie të marrëdhënieve shoqërore.
[3] Paul Watzlawick, Janet H. Beavin and Don D. Jackson, Pragmatics of Human Communication: A Study of Interactional Patterns, Pathologies, and Paradoxes, W. W. Norton & Company, New York, 1967. Në teorinë e tyre të komunikimit, autorët dallojnë dimensionin e përmbajtjes nga ai i marrëdhënies dhe formulojnë aksiomën e njohur se në një situatë ndërveprimi njerëzor nuk mund të mos komunikosh.
[4] Jürgen Habermas, The Theory of Communicative Action, Vol. I: Reason and the Rationalization of Society, trans. Thomas McCarthy, Beacon Press, Boston, 1984. Shih konceptin e veprimit komunikativ dhe komunikimin e orientuar drejt mirëkuptimit.
[5] Paul Watzlawick, Janet Helmick Beavin dhe Don D. Jackson, Pragmatics of Human Communication: A Study of Interactional Patterns, Pathologies, and Paradoxes, W. W. Norton & Company, New York, 1967, kap. 2, “Some Tentative Axioms of Communication”, f. 48–51. Aksioma origjinale: “One cannot not communicate.”
Comments