Sakip Cami: Zenel dhe Donika Anxhaku...

Zenel dhe Donika Anxhaku,

njè jetè kushtuar letèrsisè, gazetarisè, historisè dhe trashègimisè kulturore tè popullit shqiptar

Nga Sakip Cami

E kam njohur Zenel Anxhakun kur unè punoja né shtypin ushtarak dhe ai né  gazetèn “Mèsuesi”. Pas njè pèrvoje tè gjatè si gazetar né qytetin e Korçès, ai vendoset né Tiranè dhe punon si gazetar-redaktor né gazetèn “Mèsuesi”.

Né kètè kohè Zeneli redaktoi edhe librin tim me fabula “Daullja bie pèr ata qè kanè veshè”.

Ndonèse Zeneli èshtè pèrmetar, Korça u bè dashuria mè e madhe e jetès sé tij, qytet qè do ti kushtonte shumè poezi, libra e shkrime publicistike.

Sé bashku me bashkèshorten e tij, Donika ata kanè pèrgatitur shumè libra pèr historinè, kulturèn dhe artin korçar, por jo vetèm pèr Korçèn, por pèr Tiranèn dhe gjithè Shqipèrinè, ku mund tè pèrmendim “100 familje shqiptare”, “101 Trandafilat e Korçès”, “100 familjet autoktone tiranase” etj

Zenel Anxhaku është një poet, dramaturg, gazetar dhe hulumtues shqiptar, i cili profilin e tij artistik e ka ndërtuar kryesisht mbi dy shtylla: letërsinë artistike (poezinë e dramaturgjinë) dhe publicistikën kërkimore-historike (dokumentimin e trashëgimisë familjare dhe kulturore).

Krijimtaria e tij nisi të bëhej e njohur në vitet '80, kur u prezantua përpara publikut si poet:

Në vitin 1982, ai botoi vëllimin e tij të parë me poezi të titulluar "Lisi i jetës" nëpërmjet shtëpisë botuese shtetërore të kohës "Naim Frashëri".

Më vonë, ai zgjeroi gamën e tij krijuese duke u futur në gjininë e dramës dhe novelës. Në vitin 2002, në bashkëpunim me Vladimir Shakajn, botoi librin "Ditari i një fluture" & "Stolitë e arta të Platorias", duke treguar interes për strukturat skenike dhe narrative.

Zenel Anxhaku ka një karrierë të gjatë si gazetar dhe eseist. Shkrimet e tij janë botuar rregullisht në organet kryesore të shtypit shqiptar.

Një nga botimet e tij të veçanta është "Dritëroi në vendlindje: (meditime, intervista)" (2001), ku ai zbardh copëza nga jeta dhe takimet me shkrimtarin e madh Dritëro Agolli.

Shkrimet e tij me esse dhe reportazhe shpesh u kushtohen vlerave të peizazhit dhe njerëzve të thjeshtë, siç janë shkrimet e tij mbi traditat e popullit tonè apo profilet e njerèzve tè thjeshtè e popullorè qè rrezatojnè dije dhe kulturè..

Në gjysmën e dytë të krijimtarisë së tij, së bashku me bashkëautoren Donika Anxhaku, ai u kthye në një "arkivist" të memories kombëtare. 

Përmes botimit "Njëqind e një trëndafilat e Korçës" (1997), ai dokumentoi artistët dhe kulturën që i dha jetë serenatave korçare.

Ai është marrë gjerësisht me ndriçimin e historive të familjeve të mëdha shqiptare (cikli "100 familje shqiptare"). Ka shkruar gjerësisht për historikun e kinemave të vjetra (si kinema "Nacional"), filantropistët e Tiranës dhe historitë e elitës së hershme qytetare që u goditën nga regjimi komunist.

Në tërësinë e tij, jetëshkrimi artistik i Zenel Anxhakut e pozicionon atë si një autor që përdor letërsinë dhe penën e gazetarit për të shpëtuar nga harresa traditën, kulturën qytetare dhe figurat e shquara të historisë shqiptare.

“100 familje shqiptare” është një libër i botuar në vitin 2009 nga autorët Donika Anxhaku dhe Zenel Anxhaku, me redaktorë Syrja Xhelaj dhe Kasëm Saliasi.

Libri është një përpjekje për të dokumentuar historinë dhe gjenealogjinë e 100 prej familjeve më të njohura shqiptare.

Ky botim, i cili përfshin 255 faqe dhe përmban jetèshkrime dhe fotografi, ofron një pasqyrë të rëndësishme mbi rrënjët dhe trashëgiminë e këtyre familjeve në historinë shqiptare.

Libri është një punë monumentale në fushën e gjenealogjisë dhe biografisë, me qëllimin për të ruajtur dhe transmetuar historinë e disa prej familjeve më të shquara në Shqipëri. "100 Familje Shqiptare" i përqaset tematikës duke sjellë histori personale dhe familjare, duke dokumentuar ngjarje historike dhe ndikimin e këtyre familjeve në shoqërinë shqiptare gjatë shekujve. Në çdo familje, autorët përqendrohen jo vetëm në origjinën e saj, por edhe në kontributin që anëtarët e tyre kanë dhënë në fusha të ndryshme, si politika, kultura, arsimi dhe biznesi.

Bashkeshortèt Donika Anxhaku dhe Zenel Anxhaku përmes kërkimit të tyre të kujdesshëm dhe të thelluar, ata kanë mbledhur të dhëna historike dhe biografike nga burime të ndryshme për të krijuar një tablo të pasur të trashëgimisë shqiptare.

Gjenealogjia, si një nga fushat kryesore të studimit të këtij libri, është një përpjekje për të treguar linjat familjare dhe trashëgiminë e secilës prej këtyre familjeve. Libri përfshin emra dhe familje që kanë luajtur një rol të rëndësishëm në historinë e Shqipërisë, duke përfshirë personalitete të njohura dhe figura publike, si dhe anëtarë të thjeshtë të shoqërisë që kanë pasur një ndikim të madh në komunitetin e tyre.

Libri "100 familje shqiptare" ka një rëndësi të madhe për studiuesit e historisë shqiptare, për familjet që dëshirojnë të njohin më mirë rrënjët e tyre dhe për të gjithë ata që janë të interesuar në gjenealogjinë dhe biografitë familjare. Ai përbën një burim të vlefshëm informacioni për trashëgiminë shqiptare dhe ruajtjen e saj për brezat e ardhshëm.

Ky botim përmban përshkrime dhe fotografi të lidhura me historitë e familjeve, duke e bërë atë një libër tërheqës si nga ana vizuale ashtu edhe nga ana përmbajtjesore.

Libri "Njëqind e një trëndafilat e Korçës" nuk është një roman me një fabul apo subjekt të imagjinuar letrar, por një vepër dokumentare, biografike dhe historiko-kulturore.

Në vend të një linje narrative, libri është i strukturuar në formën e një mozaiku jetëshkrimesh. Ky është një detajim i përmbajtjes, subjektit dhe strukturës së tij:

Metafora e "Trëndafilave

Subjekti qendror i librit bazohet në një metaforë: autorët Donika dhe Zenel Anxhaku i krahasojnë 101 personalitetet më të shquara të Korçës me 101 trëndafila që zbukurojnë kopshtin kulturor dhe historik të këtij qyteti. Subjekti shtjellohet përmes dokumentimit të jetës së këtyre njerëzve, duke filluar që nga rilindësit, arsimtarët e parë e deri tek artistët dhe figurat intelektuale të shekullit të XX.

Përmbajtja e librit (i cili shtrihet në 254 faqe në vëllimin e tij të parë) ndahet në disa shtylla kryesore hulumtuese:

Arsimdashësit dhe Rilindësit: Libri ndalet gjerësisht te figurat që hodhën themelet e arsimit shqip në Korçë (duke pasur parasysh ngjarjet historike si hapja e Mësonjëtores së Parë Shqipe në 1887 dhe Shkollës së Vajzave në 1891). Trajtohen sakrificat e familjeve që financuan dhe mbrojtën gjuhën shqipe.[

Serenatat dhe Shpirti Artistik: Një pjesë e konsiderueshme e përmbajtjes u kushtohet muzikantëve, krijuesve dhe këngëtarëve të hershëm korçarë. Autorët eksplorojnë historinë e serenatave korçare dhe formacioneve korale (si kori karakteristik "Lira"), duke sjellë profile të njerëzve që krijuan këtë identitet unik muzikor. 

Gjenealogjia e Familjeve Qytetare: Në libër zënë vend profilet e familjeve të mëdha e të njohura korçare. Përmes kujtimeve, dëshmive të mbledhura në terren dhe dokumenteve arkivore, ndriçohet stili i jetesës, kultura e tyre e lartë qytetare dhe kontributi që dhanë për urbanizimin e qytetit.

Vlera dhe stili i shkrimit

Libri nuk ka personazhe të trilluar apo dialogë letrarë, por është i shkruar në stilin e publicistikës narrative dhe monografike. Ai shërben si një enciklopedi shpirtërore dhe njerëzore e Korçës. Vlera e tij kryesore qëndron në faktin se mbledh në një vend histori të shpërndara që rrezikonin të humbisnin nga kujtesa kolektive, duke i kthyer këto 101 figura në simbol të krenarisë lokale dhe kombëtare.

Botimet e përbashkëta (Donika & Zenel Anxhaku)

"Njëqind e një trëndafilat e Korçës" (1997) – Libër historiko-kulturor dhe biografik që dokumenton figura dhe tradita korçare. 

"100 familje shqiptare" – Një cikël i rëndësishëm botimesh që hulumton gjenealogjinë, historinë dhe kontributin e familjeve të mëdha shqiptare (p.sh. Pjesa e tretë është botuar në vitin 2011). 

"Mjeshtërit e Mirësisë" (Pjesa e parë, 2022) , një botim më i ri ku autorët vazhdojnë dokumentimin e njerëzve me kontribut të veçantë njerëzor e shoqëror

Në regjistrat dhe botimet e Bibliotekës Kombëtare të Shqipërisë (BKSH), emri i Zenel Anxhakut figuron si autor, bashkëautor dhe redaktor në një sërë veprash që përfshijnë poezinë, letërsinë për fëmijë, dramaturgjinë dhe kërkimet historiko-biografike. [

Letërsi artistike (Poezi, Novelë, Dramë)

"Lisi i jetës" (1982): Libër me poezi i botuar nga shtëpia botuese "Naim Frashëri".

"Dritëroi në vendlindje: (meditime, intervista)" (2001): Një libër me reflektime dhe intervista kushtuar shkrimtarit Dritëro Agolli.

"Ditari i një fluture" & "Stolitë e arta të Platorias" (2002):

Botuar nga shtëpia botuese "Redona". Ky libër përmban një novelë dhe një dramë të shkruar në bashkëpunim me Vladimir Shakajn (redaktuar nga Orion Shakaj).  

2. Ciklet historiko-biografike dhe familjare

"Njëqind e një trëndafilat e Korçës" (1997): Libër historiko-kulturor mbi figurat e Korçës, botuar nga shtëpia botuese "Toena" (në bashkëautorësi me Donika Anxhakun). 

"Një kinema, një familje, një qytet" (2011): Botuar nga shtëpia botuese "Kumi", ku trajtohen profile të veçanta kulturore dhe familjare. 

"100 familje shqiptare": Cikël voluminoz studimor mbi gjenealogjinë dhe historinë e familjeve shqiptare.

"Mjeshtërit e Mirësisë" (Pjesa e parë, 2022): Botimi i tij më i fundit i regjistruar në sistemet bibliotekare kombëtare. 

Pena mjeshtèrore e Zenel Anxhakut dhe e bashkèshortes sé tij Donika nuk ndalet sé shkruari. Kjo èshtè fare pak, veçse njè mozaik nga krijimtaria e tyre.