Romani "Mbi dudë", një "panel mbushur me mozaikë"



Përparim Hysi

Mbi dudë” kam hipur vet?!!!

Romani “Mbi dudë” i Fatmir Terziut

(ese)



Nga Përparim Hysi



Enkas për mua, përmjet e-mailit, Fatmir Terziu më dërgoi romanin e tij të fundit: “Mbi dudë”. Një dërgesë kaq e posaçme dhe me një titull kaq sinjifikativ, jo vetëm më vuri në ngasje, por e ndjeva veten pak, si i zënë në çark. Së pari, se mjekët më kanë ndaluar qëndrimin gjatë tek kompjuteri dhe, së dyti, autori i romanit është nga ata soj njerëzish që, për dijet e tyre, numërohen me gishta. Pa menduar se e teproj, ja tek po ju rreshtoj aq sa di për të dhe kini për t'u bindur. Mësues gjuhë- letërsie dhe, për aftësi cilësore në profesion, drejtues shkolle për disa vjet. Gazetar dhe kineast. Si pasionant në fushën e gazetarisë dhe krijimtarinë artistike, drejton një nga portalet më të suksesshëm mediatike që e emërton "Fjala e lirë". Ky portal është bërë sofra më e madhe mediatike, ku janë shtruar këmbëkryq shkrimtarë, poetë, përkthyes dhe analistë politikë nga të gjitha anët e globit. Vetë, Fatmir Terziu, nuk ndejti si ujë i ndënjur atje ku ka emigruar, në Britani të Madhe. Përkundrazi, falë studimeve skrupuloze, ka fituar titullin e lartë Akademik!

Dhe ky titull nuk është aspak honorofik, por fryt i një këmbënguljeje shembullore të një "Diogjeni" të mbyllur në atë vozën mitike. Si akademik, ai është vital në katedrat ku mban leksionet e tij me vlerë. Natyrisht, tek shkruaj kështu për Fatmir Terziun, shpesh vras mendjen se si është e mundur dhe ku e gjen kohën që, veç punës si akademik, të administrojë një portal si "Fjala e lirë", një gazetë si "Albania Neës” dhe, veç kësaj, ai, në të njëtën kohë, është dhe poet, dhe prozator, dhe përkthyes, dhe, ca më shumë një kritik në fushën e letrave që, në gjykimin tim, është kritiku më serioz nga brezi i ri i kritikëve.

Kësaj pyetjeje që "ku e gjen kohën?", ia kam gjetur përgjigjen. Me kohë, një dijetar ka thënë: "Giithmonë ankohemi se kemi pak kohë, por e jetojmë atë sikur ta kemi me tepricë". Pra, Fatmir Terziu nuk e jeton me"tepricë", por racionalisht. Duke qenë kaq racional, (tipar i njerëzve të ditur) ai vazhdimisht, si një makineri e vërtetë pune, shfaqet herë si poet, herë si prozator; herë si gazetar, herë si kineast... dhe, mbi tëgjitha, si kritik letrar që kush si ai, di që t'i vendos pikat mbi i.

* * *

Nëse lexuesi ka pak vëmendje për "esenë" time modeste, do të vërejë mirëfilli që sikur i jam përgjigjur flakë për flakë asaj për të cilën shkruan atuori. Është pak a shumë, nëse do përdorim një shpoti, natyrisht- si ajo, “me inat më fole, me inat t'u përgjigja”. Ai "Mbi dudë!"; unë tak e "kam zbritur" dhe”Mbi dudë” kam hipur vet. Ç'shkruaj nuk është as "kalambur" dhe as "kakofoni" fjalësh zhurmuese. Por, kjo "zbritje- hipje" ka ndodhur me të vërtetë.

Ka ndodhur vërtet, se në vizionin tim, vinë dhe parakalojnë një mori thëniesh për prozën dhe shkrimtarin , në përgjithësi, si:

- shkrimtari nuk duhet të ngutet e të shkruaj për ndjenja që nuk i ka provuar vet

- pena e shkrimtarit nuk duhet të shkruaj revan.

- cilësia e gjithë prozës së shkruar (në rastin tonë: të romanit) është qartësia.

- në një farë mënyre, në veprën e vetë, qoftë dhe kundër dëshirës së tij, përfshin vetveten.

- romani është impresion dhe nuk është argument.

- shkrimtarit nuk i ka hije heshtja.

Dhe, së fundi: -shkruaj, por syno (edhe në qoftë se zbukuron) që të japësh mesazh; të gjallërosh dhe të vësh në ngasje dhe të nxitësh për më të mirën.

Duke bërë para lexuesit, një "parakalim pak panoramik", besoj që, sado pak, do bindet pse e "zbrita" autorin dhe"hipa" “Mbi dudë” vet.

* * *

Kur marr të flas për romanin “Mbi dudë”, shpesh më fanepset fëmijëria andej, në një fshat të Myzeqesë, që, kur dëgjova fjalën"dudë", mbeta më gojëhapur. - Shpjeri bibat të hanë duda!- i tha plaka Tabene së bijës. E bija, moshatare me mua, drejt dhe poshtë një mani (unë dhe manit i them mën). -Oh,-shpreha habinë unë, po"dudë" qenkan mënat (manat, de). E, para së gjithash,"dudë" është mani. Do çuditeni, kur të lexoni romanin, se ky, Fatmir Terziu, do t'ju futë në një botë të çuditshme. Duke e ndërtuar linjën e romanit “Mbi dudë” (mbi man), ai shpesh del në rolin e një orakulli që çmitizon dhe mitizon dhe, tek u kalon nga një kapitull tek tjetri, duket se ju "hipnotizon" apo ca më saktë: ju "drogon". Kini ngrënë mana sa jini dëndur, por nuk dini asgjë për ta. Për "dudat". Romani sa është informues, aq është dhe formues. Çudia ndodh se ky"hipnotizues", kur ka parë që të ka zënë"hipnoza", bënë ca "kërcime Pindarike" që, jo vetëm të zgjojnë nga gjumi, por dhe të bëjnë që të kërcesh atje “Mbi dudë” e të ndjekësh rrëfenja me radhë. Në këto rrëfenja, kanë të gjitha ato cilësi, që një roman apo prozë e rreshtojnë në atë kolanën e "realizmit magjik".

Në roman ngërthejnë çudira që të befasojnë. Nëse ndodh kështu, merita është e autorit. Për Niçen,- thoshin,- ishte depozitë dijesh. Pa menduar se po