Prof. Dr. Fejzulla BERISHA: Bllokada e Konstituimit

Bllokada e Konstituimit të Parlamentit të Kosovës – krizë institucionale dhe sfidë e sovranitetit qytetar

Shkruan: Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Konstituimi i Parlamentit është akti themelor me të cilin funksionalizohet pushteti legjislativ, si një nga tre shtyllat e ndarjes së pushteteve në demokracinë parlamentare. Në rastin e Kosovës, çdo vonesë apo bllokadë në këtë proces nuk është vetëm një ngjarje procedurale, por një problem serioz që prek legjitimitetin kushtetues, funksionimin e shtetit dhe besimin e qytetarëve në demokraci.

Me bllokadën e konstituimit të Parlamentit të Kosovës, po dëshmojmë se sistemi ynë politik ende nuk ka arritur pjekurinë institucionale që siguron stabilitet, funksionalitet dhe respektim të sovranitetit qytetar.

Dimensioni kushtetues

Kushtetuta e Republikës së Kosovës, në nenet 66–70, rregullon qartë procedurat e konstituimit të Kuvendit, zgjedhjen e Kryetarit dhe formimin e Qeverisë. Çdo tejkalim i afateve kushtetuese sjell pasoja të dyfishta:

-Nga aspekti juridik, krijohet vakum institucional që cenon ndarjen e pushteteve dhe ushtrimin e kompetencave të Kuvendit.

-Nga aspekti politik, bie legjitimiteti i institucioneve, sepse vullneti i qytetarëve i shprehur në zgjedhje mbetet i pazbatuar.

Në jurisprudencën e Gjykatës Kushtetuese të Kosovës, ka disa raste të ngjashme (2014, 2017, 2019), ku është theksuar se respektimi i procedurave të konstituimit është kusht i pazëvendësueshëm për stabilitetin demokratik. Por përsëritja e krizave tregon se vendimet e Gjykatës nuk po e forcojnë kulturën kushtetuese aq sa duhet.

Dimensioni politik

Bllokada e konstituimit është pasojë e rivaliteteve partiake dhe mungesës së kulturës së kompromisit. Në vendet me demokraci të konsoliduara, kultura e marrëveshjes politike është çelësi i funksionimit të institucioneve, sepse palët e dinë se bllokimi i Kuvendit dëmton interesin publik.

Në Kosovë, përkundrazi, partitë shpesh e shohin procesin e konstituimit si arenë force dhe jo si hap për t’u kthyer qytetarëve mandatin që u kanë dhënë. Kjo sjell një paradoks: institucionet që duhet të jenë shërbyes të sovranitetit qytetar, kthehen në pengmarrës të tij.

Dimensioni ndërkombëtar

Kosova është një shtet i ri, që synon integrimin në BE dhe NATO. Çdo krizë institucionale shihet nga partnerët ndërkombëtarë si tregues i dobësisë së brendshme shtetërore. Një Parlament i bllokuar:

-dobëson pozitën e Kosovës në dialogun me Serbinë;

-lë pa miratim ligje të rëndësishme për reformat;

-dërgon mesazh negativ për investitorët dhe aleatët ndërkombëtarë.

Shembujt e vendeve si Maqedonia e Veriut (2006, 2017) apo Bosnja e Hercegovina (2008, 2014, 2018) tregojnë se vonesat në formimin e institucioneve kanë sjellë pasoja afatgjata për stabilitetin dhe integrimin euroatlantik.

5. Dimensioni qytetar

Në demokraci parlamentare, qytetari është pronar dhe bartës i vetëm i sovranitetit. Kur Parlamenti nuk konstituohet, qytetarët përjashtohen nga procesi vendimmarrës dhe mbeten pa përfaqësim politik aktiv. Kjo krijon:

-mosbesim në institucione,

-rrezik të apatisë qytetare,

-dhe hapësirë për populizëm e destabilitet social.

Në vende si Zvicra, përmes referendumeve, apo si Estonia pas shpërbërjes së BRSS, qytetarët kanë treguar se sovraniteti është i tyre dhe nuk mund të mbetet peng i elitave. Kosova duhet të mësojë nga këto praktika.

Zgjidhjet e mundshme

-Forcimi i kulturës kushtetuese – respektimi i vendimeve të Gjykatës Kushtetuese duhet të jetë i padiskutueshëm.

-Dialog i brendshëm politik – partitë duhet të vendosin interesin e shtetit mbi interesin partiak.

-Rregullim më i qartë ligjor – ndryshime në Rregulloren e Kuvendit për të shmangur vakuume institucionale.

-Pjesëmarrje qytetare – rritja e presionit të shoqërisë civile dhe opinionit publik mbi klasën politike për të mos e bllokuar vullnetin e sovranit.

Bllokada e konstituimit të Parlamentit të Kosovës nuk është thjesht krizë procedurale, por sfidë e drejtpërdrejtë për sovranitetin qytetar dhe rendin kushtetues. Ajo tregon se elitat politike ende nuk e kanë brendësuar kulturën e kompromisit demokratik dhe se shteti ynë është i ekspozuar ndaj krizave të përsëritura institucionale.

Nëse Kosova dëshiron të ecë drejt BE-së dhe NATO-s, duhet të dëshmojë se ka institucione funksionale, të qëndrueshme dhe me legjitimitet. Ky legjitimitet vjen vetëm nga një fakt i pamohueshëm: qytetarët janë pronarët e vetëm të sovranitetit të Republikës së Kosovës, dhe asnjë bllokadë nuk mund të qëndrojë mbi këtë parim themelor.