Nga ditari i një ish diplomati dhe funksionari ndërkombëtar


Nga ditari i një ish diplomati dhe funksionari ndërkombëtar

Pjesa e VII

Alfred Papuçiu

21 janar. Sot ka ditëlindjen im bir, Genti. Më pëlqen se e do shumë motrën e tij dhe kujdeset pa masë për të. Përveç të tjerave e ka shumë qejf pikturën dhe dy libra të mij kanë në kopertinë pikturat e tij. Edhe Jan Martensonit, zëvëndës - sekretarit të përgjithshëm të OKBsë i dhurova një pikturë të Gentit, me valltarë shqiptarë, të cilën ai e pëlqeu shumë. Më kujtohet se në një ekspozitë pikture jashtë shtetit fitoi edhe një diplomë, kur ishte në Shqipëri. Katër vjet ishte larg nesh dhe qëndronte me nënën time, por kishte kujdesin edhe të prindërve të Rozës dhe motrës sime, krahas edhe të afërmve të tjerë.

3 mars. Takohem me shkrimtarin Besnik Mustafaj, për të cilin ruaj një respekt të veçantë, kur e kam takuar për herë të parë para rreth 15 vitesh në Friburg. Ka qënë ambasadori ynë i parë në Paris, i Shqipërisë demokratike. Megjithë detyrën e vështirë të ambasadorit në një vend të madh si Franca, gjente kohë edhe të shkruante. Shtëpia botuese „Actes Sud“ i ka botuar librat e tij „Ndërmjet krimeve dhe mirazheve, Shqipëria“, romanin „Vera pa kthim“. U botuan edhe librat e tjerë të tij, ndër të tjera „Daullja prej letre“, „Një sagë e vogël“, „Fletorja rezervat“. Për to kanë shkruar gazetat pariziane „Le Monde“, „Figaro“, ndërsa gazetari i shquar i TF-1 francez, Patrik Puavrë d’Arvor e ftoi në emisionin e tij të njohur letrar, EX-LIBRIS. Ruaj si kujtim të bukur mbrëmjen që kaluam sëbashku në Chamonix, ku Besniku foli për letërsinë shqipe dhe librat e tij, para një auditori të konsiderueshëm dhe ku darkën e kaluam bashkë me profesorët e mij të dikurshëm të Universitetit, Silvio Guindani dhe Kristof Devasu. Me ta kisha takuar Besnikun edhe më parë në Paris, lidhur me një projekt për pushtetin lokal në Shqipëri, dëshirë e dy profesorëve që kishin realizuar të tilla edhe me vende të tjerë. Edhe tani Besniku mbetet një njeri i thjeshtë, megjithëse ka një „udhë“ të gjatë e të sukseshme në jetë. Është parlamentar, por të imponon respekt, nuk flet shumë, por ka mendime pozitive edhe për ne në diasporë. Është diametralisht i kundërt me ndonjë parlamentar tjetër shqiptar që harron se diaspora shqiptare mund të bëjë shumë për vendin e vet, ashtu siç bëjnë edhe italianët, grekët, francezët, zviceranët e popuj të tjerë, kudo ku i ka shpënë rruga e jetës.

M’u bë zemra mal kur më tha se edhe ju në diasporë keni pjesën dhe fjalën tuaj, për Shqipërinë. Në kundërshtim me ndonjë që nuk na llogarit e na quan ne armatën disa qindra mij shqiptarë në Europë e kudo në botë, pa të drejta, e ndoshta që të lihemi në harresë. Përmendëm edhe Zvicrën që një vend me katër gjuhë e tradita të bukura e fisnike, me qytetarë që i përkasin partive të ndryshme politike, kur vjen puna për çështjen kombëtare bëhen njësh. Një vend ku respektohen përkatësitë politike, raca e prejardhja e banorëve që e përbëjnë atë, qofshin këta zviceranë, apo të natyralizuar sit ë tillë, si edhe funksionarë ndërkombëtarë apo punëtorë nga vende të ndryshme të Europës dhe të botës që japin ndihmesën e tyre modeste për zhvillimin galopant të Zvicrës. Asaj Zvicre që është anëtare e Kombeve të Bashkuara, por që edhe pse nuk është anëtare e Bashkimit Europian respektohet nga Europa, me të cilën ka marrëdhenie të shkëlqyera, por edhe nga bota.

Folëm edhe për atë brez të ri shqiptar të vendosur diku në botë që një ditë ndoshta do të asimilohet në vendet ku jetojnë për shkak të mos përdorimit të gjuhës amtare apo mos leximit të librit shqip; për dëshirën e botimit të librave dygjuhësh, sidomos për të rinjtë. Për më tepër kjo kërkesë është tepër e kohës, edhe për arsye se vitet shkojnë… Folëm për dhimbjen që shkakton tek shumë prindër të tyre: detyrimi i lënies së nënshtetësisë shqiptare, për të pasur mundësinë që të marrin atë ku janë vendosur. Një plagë që bren mijra shqiptarë që përpiqen të ruajnë përkatësinë e tyre, siç e kanë këtë të drejtë edhe ata qindra mijra europianë, latino-amerikanë, apo arabë e afrikanë që janë vendosur qoftë edhe përkohësisht në vende të tjera. Një të drejtë që dora dorës po merr formë jo vetëm në Zvicër, ku banorët e huaj me ligj kanë të drejtë të kenë dyshtetësinë, por edhe në vende të tjera europiane apo të botës.

Herë pas here bisedën tonë e ndërprisnin telefonatat e shumta që i bënin shkrimtarit miq e dashamirës të shumtë, si edhe telefonata e një mikut tonë të përbashkët nga Tirana që është përpjekur dhe përpiqet gjithmonë që emri i Shqipërisë dhe i popullit të saj të respektohet nga Europa dhe bota, duke e bërë atë palë në shumë konventa ndërkombëtare.

Me mikun tim shkrimtar folëm edhe për librat e tij të shumtë që janë botuar jo vetëm në Shqipëri, por edhe nga shtëpi botuese me emër në Francë e gjetiu dhe që gjenden në libraritë e bibliotekat me zë, në bibliotekat e dashamirësve të librit, shqiptarë apo të huaj në Tiranë, Paris, Gjenevë, Romë, Nju Jork, Buenos Aires, e gjetiu. I kujtova se në një nga botimet e tij në Francë, botuesi ishte shprehur ndër të tjera: “në krijimtarinë e pasur të Besnik Mustafaj po sheh përherë e më shumë një shkrimtar me talent të veçantë, kompleks e me interesa mjaft të gjera, mjeshtër të të treguarit, mjeshtër të stilit…” M’u kujtuan fjalët e shkrimtarit të shquar, Fransua Nurisié për një roman të mikut tim, ku ndër të tjera ai thekson: “ Mënyra e të treguarit të shkrimtarit shqiptar është e jashtëzakonshme, simbolike. Ajo është gjithashtu therëse…” Miku im më dëgjonte dhe me modestinë që e ka karakterizuar gjithmonë më tha se gjithçka që kishte shkruar e bënte për të mirën e Atdheut. Në ato çaste kujtova librin e një shkrimtareje shqiptare të botuar diku në Europë, shkruar me ndjenjë por që ja dedikonte romanin e saj fjalës “përulësi” që sipas shkrimtares mungon në leksikun shqiptar. Një mungesë e tillë, sipas saj, i le vend fenomeneve shumë të çuditshme në fatin e një populli…Një vend ku sipas saj nuk qeshet…një vend ku shikimet e njerëzve në rrugë të depërtojnë deri tek palca e kurrizit…një vend ku njerëzit vetëm pijnë kafé e raki gjithë ditën…një vend ku njerëzit nuk vdesin kurrë, ku trupat janë prej plumbi dhe ku është e njohur një proverbë: “Jeto, që të të urrej, dhe vdis që të të qaj”.

5 maj. Miku im i mirë, erudit dhe njohës i historisë shqipe, Gjergji Biba, më dërgonte para dy ditësh, nga Nju Xhersi i Amerikës, pasi kishte lexuar shkrimin tim botuar mbi « Arbanasit » në brigjet e Dalmacisë, një mesazh në e-mailin tim : « Gaius PLinius Secundus, i njohur si Plini Plaku (23-79 e.s), natyralist romak i famshëm që botoi në vitin 77 e.s. serinë madhështore prej 37 vëllimesh për historinë natyrore të titulluar « Naturalis Historia ». Në vëllimin VII, ai shkruan : « Ilirët (arbërit) kanë krijuar të parin alfabet dhe romakët shkrimin e tyre e morën nga ilirët ». Të them të drejtën, kjo sentencë e një njeriu të madh si Plini Plaku dhe leximi në të njëjtën kohë në shtypin europian e një shkrimi për gjuhët indo-europiane, më shtyu të shkruaj edhe njëherë, sa m’a lejon vendi në gazetë, për gjuhën tonë shqipe. Natyrisht, në formimin tim, megjithëse kam rreth 40 vjet që merrem me gjuhën shqipe, nuk pretendoj se dij gjithçka për të. Çdo ditë mësoj diçka të re që pasurohet edhe nga botimi i fjalorëve të domosdoshëm dy gjuhësh. As nuk pretendoj të vihem njësh me ta si dhe me gjuhëtarët tanë, profesorët e shquar Eqerem Çabej, Mahir Domi (ish fqinji ynë i urtë dhe erudit), Shaban Demiraj e shumë të tjerë. As me albanologët që sa vjen e shtohen dhe dëshmojnë për lashtësinë e gjuhës shqipe. Nuk dua t’i kundërvihem as një studimi të diskutueshëm që i shkojnë për hosh metodat e teoricienëve të evolucionit, sipas të cilëve gjuha nënë e 144 gjuhëve indo-europiane flitej në Atatoli (tërësia e Turqisë aziatike), para 8 mijë vitesh. Kam respekt të veçantë për popullin dhe kombin turk që ka pritur në gjirin e tij dhjetra mijra shqiptarë, sidomos pas barbarisë serbe, ashtu siç kam respekt edhe për të gjithë kombet fqinjë të Shqipërisë që kanë pritur në tokën e tyre qysh në kohën e Skënderbeut e më vonë, shqiptarë, « arbërshë », « arvanitas », « arbanasë » që u larguan nga toka amtare e lashtë për një jetë më të mirë si rezultat i pushtimeve të huaja.

24 tetor. Dita e përkujtimit të Kombeve të Bashkuara, 24 tetori, më shtyu të shkruaj disa refleksione në gazetën tuaj “La Suisse” që e lexova kur hypa për herë të parë në aeroplanin e Swis-erit që bënte rrugën Tiranë – Zyrih - Gjenevë. Po shkoja, të merrja pjesë, bashkë me një nga kolegët e mij, në punimet e një sesioni të zakonshëm të Komisionit Ekonomik të OKB-së për Europën. Në atë kohë, meresha me organizatat ndërkombëtare në vendin tim, por si ish gazetar, vërejta vërtetësinë e artikujve të botuar në gazetën tuaj.

Gjatë jetës sime si funksionar ndërkombëtar, vura re shumë shpejt se OKB-ja ishte një shkollë e mirë për diplomatët e rinj, në radhë të parë për frymën e hapur, për diskutimet e sinqerta, për shkëmbimin e mendimeve dhe gjithashtu një shkollë për të pasuruar njohuritë mbi të drejtat e njeriut, problemet e çarmatimit, problemet ekonomike, sociale, juridike. Ndërkaq, çdo specialist, biznesmen, jurist, diplomat, mund të gjejë një përgjigje për këto probleme nëse lexon librat dhe broshurat e botuara nga Kombet e Bashkuara mbi tema që u interesojne atyre posaçërisht. OKB-ja ka bërë shumë për të ulur shpenzimet ushtarake dhe për t'i kthyer këto shpenzime në drejtim të qëllimeve humanitare, sociale dhe ekonomike. Beretat blu të OKB-së bëjnë një përpjekje të shkëlqyer për të ulur krizat. Problemi i refugjatëve po zgjidhet në një mënyrë të kënaqëshme në sajë të përpjekjeve të Kombeve të Bashkuara dhe të institucioneve të saj të specializuara në shumë vende. Nën kujdesin e OKB-së, të PNUD-it dhe organizmave si Komisioni Ekonomik i OKB-së për Europën, UNCTAD-i, OMS-i, Komisariati i Lartë për Refugjatët, Kryqi i Kuq Ndërkombëtar, BIT, dhe vendeve, janë duke u ndihmuar vende të ndryshme afrikane, aziatike, të Amerikës Latine, por gjithashtu të Europës, të Ballkanit. Si edhe vendi im, Shqipëria i cili në rrugën drejt demokracisë ka shumë vështirësi. Ai është një vend i pasur me minerale, toka është e begatë, njerëzit e duan jetën, punën dhe paqen sociale. Por, pa kontributin e Kombeve të Bashkuara dhe të institucioneve të tij që ka filluar, ekonomia e tregut, ushqimi i fëmijëve, shërbimi mjekësor, industria, bujqësia dhe shkolla nuk mund të arrijnë stadin e duhur.

Në këtë ditë të përkujtimit të Kombeve të Bashkuara, nuk mund të rri pa përmendur rolin që ka luajtur Organizata e Kombeve të Bashkuara dhe organizmat e saj për të ulur vuajtjet e popujve, të qindra mijëra fëmijëve, të njerëzve të ndershëm që e duan lirinë dhe të drejtat e njeriut dhe që nuk duan një Luftë të Tretë Botërore apo një Hiroshimë, por që mendojnë të jetojnë në paqe, në kohezion, miqësi dhe bollëk.

Ps: për këtë shkrim mora një letër të ngrohtë nga Jan Martenson.

Përsëri u botua tek “La Suisse”: „Transformimi i strukturave ekonomike vazhdon në Shqipëri. Kjo vjen si rezultat i ndryshimeve të thella që kanë ndodhur në politikë dhe mentalitete. Roli i organizmave ndërkombëtare është gjithashtu i efektshëm. Kështu Kombet e Bashkuara dhe agjencitë e tyre të specializuara dhanë mundësi të zgjidhet në mënyrë të kënaqshme problemi i refugjatëve. Karta e Kombeve të Bashkuara është botuar në shqip, si edhe dokumente të tjerë të OKB-së. Ndihma e Bashkësisë Ndërkombëtare është e konsiderueshme. Pas mbledhjes mbi ndihmën për risktrukturimin ekonomik që u mbajt në Bruksel midis grupit të 24-shes, PNUD-it, si edhe organizmave të specializuara të Kombeve të Bashkuara, u hartua programi për të dërguar menjëherë një ndihmë ushqimore prej 150 milionë dollarësh. Përveç kësaj, është parashikuar një ndihmë teknike për të krijuar strukturat e nevojshme. Ndihma ka të bëjë me këto fusha prioritare: bujqësinë, ndërmarrjet industriale, tregtinë. Kombet e Bashkuara, UNCTAD-i, Komisioni Ekonomik i OKB-së për Europën, OMS-i, UNIDIR, Komiteti Ndërkombëtar i Kryqit të Kuq (CICR), Liga e Kryqit të Kuq dhe të Gjysmë Hënës së Kuqe, Komisariati i Lartë për Refugjatët (HCR), Organizata Ndërkombëtare e Punës, Organizata Ndërkombëtare e Migracionit, nisën ekspertët e tyre. Ato dërguan në të njëjtën kohë një ndihmë thelbësore, ilaçe, pajisje etj. Disa vende si Italia, Greqia, Gjermania, Zvicra, Austria, SHBA kanë dhënë dhe kanë premtuar të dërgojnë një ndihmë urgjente.

Ky solidaritet ndërkombëtar dhe një frymë humanitare janë të domosdoshme për ta nxjerrë këtë vend të vogël nga kriza ekonomike dhe kriza e besimit që prek shoqërinë. Solidariteti mund të sjellë frytet e veta.

8 shtator. Para disa kohësh, isha në shtëpinë e gazetarit zviceran Pjer Bardë që e ka prejardhjen nga një familje me zë të Gjenevës. Ai dhe e shoqja, arkitekte, Liza, si dhe vajza e tyre kineaste, Severina, janë të dëshiruar pas artit, letërsisë.Ishim ulur jashtë, në shtëpinë e madhe në Zhento, të trashëguar nga të parët e tij, por të transformuar me shije. Përtej dukej liqeni Leman me varkat dhe anijet e tij, si edhe pulëbardhat që kohë pas kohe e mbulonin ujin me shkumë. Pas një çasti, Pjeri na ftoi në dhomën e pritjes, ku midis të tjerash, ai ka relike të udhëtimit të tij të paharruar në Shqipëri. Pjer Bardë filloi të më tregojë botimet e fundit të shkrimtarit tonë Ismail Kadare dhe më fliste me një respekt të veçantë për figurën dhe talentin e tij të madh. Gazetari zviceran, në bibliotekën e tij të pasur, ka radhitur në një vend ballor, të gjitha veprat e Ismail Kadaresë, të botuara në frëngjisht, por gjithashtu edhe në gjuhë të tjera të huaja. Atje, gjenden gjithashtu, botimet në shqip që i kam dhënë unë…